<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet title="XSL_formatting" type="text/xsl" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/assets/feed-styles/header.xsl"?>    <rss version="2.0"
         xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
         xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
         xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
         xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
         xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
         xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
         xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
            >

        <channel>
            <title>Historia de Guatemala</title>
            <atom:link href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/historia-de-guatemala/feed/" rel="self" type="application/rss+xml"/>
            <link></link>
            <description>RSS Feed para Historia de Guatemala</description>
            <lastBuildDate>Sun, 05 Apr 2026 18:45:56 -0600</lastBuildDate>
            <language>es-GT</language>
            <sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
            <sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
            <generator>https://wordpress.org/?v=6.8.5</generator>

<image>
	<url>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2019/01/cropped-PLico.png?quality=52&#038;w=32</url>
	<title>Historia de Guatemala</title>
	<link></link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
<site xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">151997207</site>                    <item>
                        <title>¿Qué se celebra el 20 de octubre en Guatemala y por qué es una fecha histórica?</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/que-se-celebra-el-20-de-octubre-en-guatemala-y-por-que-es-una-fecha-historica/</link>
                                                <pubDate>Mon, 13 Oct 2025 15:41:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Escenario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Esdras Laz</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre para el área de bienestar, cultura y tendencias con varios años de experiencia en medios escritos y televisivos.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-10-13T09:41:00-06:00">13 de octubre de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Escenario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=23960171</guid>
                                                    <description><![CDATA[Cada 20 de octubre, Guatemala conmemora uno de los movimientos populares más trascendentales de su historia política y social, momento que dio paso a importantes transformaciones en el país.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="801" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="AME9005. CIUDAD DE GUATEMALA (GUATEMALA), 20/10/2023.- Cientos de personas participan en una marcha para conmemorar el Día de la Revolución de 1944, hoy, en Ciudad de Guatemala (Guatemala). La revolución del 20 de octubre del 44 cumple hoy 79 años. Fue un movimiento de juventudes y adultos civiles y militares, todos de clase media, y junto con el resto de la población, cansada de 14 años de desmanes de la dictadura de Ubico, quien renunció el 1º de julio y heredó en Ponce Vaides, cuyo gobierno duró sólo 103 días.EFE/ Edwin Bercian" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg 6016w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=768,513 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=1536,1025 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=2048,1367 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Escenario</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">¿Qué se celebra el 20 de octubre en Guatemala y por qué es una fecha histórica?</h1><div class="tinypass_handler_audionota"><div class="gsp_full_player_david"></div></div><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">Cada 20 de octubre, Guatemala conmemora uno de los movimientos populares más trascendentales de su historia política y social, momento que dio paso a importantes transformaciones en el país.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/esdras-laz/" title="Posts by Esdras Laz" class="author url fn" rel="author">Esdras Laz</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-10-13T09:41:00-06:00">13 de octubre de 2025</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-10-13T09:41:00-06:00">09:41h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="23960171" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="AME9005. CIUDAD DE GUATEMALA (GUATEMALA), 20/10/2023.- Cientos de personas participan en una marcha para conmemorar el Día de la Revolución de 1944, hoy, en Ciudad de Guatemala (Guatemala). La revolución del 20 de octubre del 44 cumple hoy 79 años. Fue un movimiento de juventudes y adultos civiles y militares, todos de clase media, y junto con el resto de la población, cansada de 14 años de desmanes de la dictadura de Ubico, quien renunció el 1º de julio y heredó en Ponce Vaides, cuyo gobierno duró sólo 103 días.EFE/ Edwin Bercian" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/10/20231020-3c5a0870ceb9186a347051f9bc1311d09547ce6f.jpg?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        Guatemala conmemora cada 20 de octubre con diversas actividades que recuerdan la unión cívico-militar de 1944, cuando se buscó derrocar a Federico Ponce Vaides. (Foto Prensa Libre: EFE)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo ¿Qué se celebra el 20 de octubre en Guatemala y por qué es una fecha histórica?; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>El lunes <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/que-se-celebra-el-20-de-octubre-en-guatemala/" data-type="post" data-id="20592309">20 de octubre se conmemoran 81 años del triunfo revolucionario de 1944</a>, resultado de un movimiento cívico y militar que derrocó del poder al presidente provisorio Federico Ponce Vaides, lo cual permitió reformas en áreas como la alfabetización, el trabajo y el sistema bancario.</p>



<p>Más allá de un día de asueto —como lo establece el Ministerio de Trabajo—, es una fecha histórica significativa, que rememora la unión de la sociedad guatemalteca en contra de un gobierno de facto. Este derrocamiento dio paso a reformas relevantes en la legislación nacional.</p>



<p>Entre las actividades conmemorativas destacan actos culturales, conciertos, proyecciones (mappings) e incluso manifestaciones cívicas, como parte de la memoria histórica de aquel suceso, que fue un momento en que esfuerzos civiles y militares se unieron para destituir a Ponce Vaides.</p>



<p>Dentro de este proceso se resalta la participación de jóvenes militantes que impulsaron el cambio, entre quienes surgieron tres figuras clave que conformaron la Junta Revolucionaria Provisional: F<a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/que-tanto-sabe-sobre-la-revolucion-en-guatemala/" data-type="link" data-id="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/que-tanto-sabe-sobre-la-revolucion-en-guatemala/">rancisco Javier Arana, Jorge Toriello y Jacobo Árbenz Guzmán.</a></p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/actividades-culturales-y-deportivas-por-el-20-de-octubre-horarios-de-concierto-exposicion-y-torneos/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/sinfonica-nacional-de-Guatemala.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/sinfonica-nacional-de-Guatemala.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/sinfonica-nacional-de-Guatemala.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/sinfonica-nacional-de-Guatemala.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/sinfonica-nacional-de-Guatemala.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/sinfonica-nacional-de-Guatemala.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/actividades-culturales-y-deportivas-por-el-20-de-octubre-horarios-de-concierto-exposicion-y-torneos/">Actividades culturales y deportivas por el 20 de Octubre: horarios de concierto, exposición y torneos</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/kaminaljuyu-la-joya-arqueologica-escondida-bajo-la-ciudad-de-guatemala/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/Kaminaljuyu-la-joya-arqueologica-escondida-bajo-la-Ciudad-de-Guatemala.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Vista panorámica del recinto actual del sitio arqueológico Kaminaljuyú, resguardado en la Ciudad de Guatemala. (Foto Prensa Libre: Cortesía de Gerardo Gutiérrez, cortesía del Proyecto Zona Arqueológica Kaminaljuyu)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/Kaminaljuyu-la-joya-arqueologica-escondida-bajo-la-Ciudad-de-Guatemala.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/Kaminaljuyu-la-joya-arqueologica-escondida-bajo-la-Ciudad-de-Guatemala.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/Kaminaljuyu-la-joya-arqueologica-escondida-bajo-la-Ciudad-de-Guatemala.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/Kaminaljuyu-la-joya-arqueologica-escondida-bajo-la-Ciudad-de-Guatemala.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/Kaminaljuyu-la-joya-arqueologica-escondida-bajo-la-Ciudad-de-Guatemala.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/kaminaljuyu-la-joya-arqueologica-escondida-bajo-la-ciudad-de-guatemala/">Kaminaljuyu: la joya arqueológica escondida bajo la Ciudad de Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<h2 class="wp-block-heading">¿Qué se celebra el 20 de octubre?</h2>



<p>Cada 20 de octubre se conmemora en Guatemala uno de los hechos históricos más relevantes del siglo XX: <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/cuando-es-el-dia-de-la-revolucion-en-guatemala/" data-type="post" data-id="23720036">la Revolución de 1944</a>. Según el historiador Aníbal Chajón, esa fecha marca el inicio de un cambio político y social, impulsado por una sublevación militar desde la Guardia de Honor, con participación de estudiantes universitarios.</p>



<p>Chajón explica que el objetivo del levantamiento era exigir la renuncia del presidente Federico Ponce Vaides. “Al no aceptar de inmediato y pretender mantenerse en el poder, desde la Guardia de Honor se lanzaron ataques contra los fuertes de Matamoros y San José Buenavista”, detalla.</p>



<p>Los enfrentamientos provocaron daños significativos. En Matamoros aún se observan estructuras destruidas en su parte superior. En San José Buenavista, uno de los proyectiles impactó el polvorín, causando una explosión que estremeció a la ciudad —entonces más pequeña—, según relata el historiador.</p>



<p>Ponce Vaides finalmente renunció y abandonó el país. “También tuvo que salir Jorge Ubico”, añadió.</p>



<p>Tras estos hechos, el poder fue asumido por una junta compuesta por tres figuras clave: Francisco Javier Arana, líder militar de la revolución; Jacobo Árbenz, entonces capitán, quien inicialmente respaldaba a Ponce pero luego cambió de bando; y Jorge Toriello, representante del sector civil.</p>


<div class="nospeech" id="cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"></div><script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8",	targetElementId: "cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"}]);</script>


<p>“Fue un movimiento mixto, no solo un golpe militar. Participaron estudiantes universitarios y civiles, lo cual legitimó el cambio”, aclara Chajón.</p>



<p>La Junta Revolucionaria derogó la Constitución de 1879 y convocó a una Asamblea Nacional Constituyente que dio origen a una nueva Carta Magna. En las elecciones posteriores fue electo Juan José Arévalo, padre del actual presidente guatemalteco.</p>



<p>Chajón añade que el contexto internacional también influyó. En plena Segunda Guerra Mundial, Estados Unidos había dejado en Guatemala equipo militar moderno bajo acuerdos estratégicos que buscaban proteger el canal de Panamá de posibles ataques. Ese armamento quedó en manos del país y fue clave para el éxito del levantamiento.</p>



<p>Además, destaca que para muchos intelectuales y obreros de la época, influenciados por los ideales comunistas y las reuniones internacionales en Moscú a finales de los años veinte y treinta, la revolución de octubre simbolizaba esperanza y transformación. “Por eso, incluso la fecha —octubre— tenía una carga simbólica importante para quienes creían en ese modelo”, concluye.</p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="escenario,vida" data-modified="120" data-title="¿Qué se celebra el 20 de octubre en Guatemala y por qué es una fecha histórica?" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">23960171</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Edificio EEGSA: 100 años iluminando la historia de Guatemala</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/c-studio/edificio-eegsa-100-anos-iluminando-la-historia-de-guatemala/</link>
                                                <pubDate>Fri, 26 Sep 2025 17:52:32 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="148" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2019/10/logo-cstudio-perfil.png?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2019/10/logo-cstudio-perfil.png 566w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2019/10/logo-cstudio-perfil.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2019/10/logo-cstudio-perfil.png?resize=96,96 96w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2019/10/logo-cstudio-perfil.png?resize=150,148 150w" sizes="(max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Redacción C-Studio</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
																					</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-09-26T11:52:32-06:00">26 de septiembre de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?post_type=commercial&#038;p=23805639</guid>
                                                    <description><![CDATA[Durante el último siglo, el edificio de Empresa Eléctrica de Guatemala ha sido testigo de acontecimientos históricos que han dejado huella en la vida política, social y cultural del país.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="675" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/NOTA-WEB_-EEGSA_01-1.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/NOTA-WEB_-EEGSA_01-1.jpg 3333w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/NOTA-WEB_-EEGSA_01-1.jpg?resize=768,432 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/NOTA-WEB_-EEGSA_01-1.jpg?resize=1536,864 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/NOTA-WEB_-EEGSA_01-1.jpg?resize=2048,1152 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/NOTA-WEB_-EEGSA_01-1.jpg?resize=235,132 235w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/NOTA-WEB_-EEGSA_01-1.jpg?resize=150,84 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" />
<p>No se trata de un edificio común, sino de un testigo silencioso de la historia nacional que se ha mantenido de pie, durante un siglo. Ubicado entre la 8.ª calle y la 6.ª avenida de la zona 1 capitalina, este ícono arquitectónico de <a href="https://eegsa.com/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Empresa Eléctrica de Guatemala, S.A.</a> (EEGSA) ha acompañado momentos que han marcado la vida de varias generaciones de guatemaltecos.</p>



<p>Este recorrido cronológico reúne los principales hitos de la historia guatemalteca:</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1925: La electricidad se expande</strong></h2>



<p>Se inauguró el imponente edificio administrativo de EEGSA en el corazón de la ciudad de Guatemala. Con 2 mil 200 metros cuadrados y más de 160 mil horas hombre, se convirtió en el primer edificio en Guatemala con estructura antisísmica, basados en un diseño creado en Estados Unidos. Una obra pionera de acero y concreto que, entre tranvías, faroles y una red eléctrica en expansión, marcó el inicio de una nueva era de modernidad e innovación.&nbsp;&nbsp;</p>



<p>Se inauguró el imponente edificio administrativo de EEGSA en el corazón de la ciudad de Guatemala. Con 2 mil 200 metros cuadrados y más de 160 mil horas hombre, se convirtió en el primer edificio en Guatemala con estructura antisísmica, basados en un diseño creado en Estados Unidos. Una obra pionera de acero y concreto que, entre tranvías, faroles y una red eléctrica en expansión, marcó el inicio de una nueva era de modernidad e innovación.&nbsp;&nbsp;</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1939: Inicia la modernidad&nbsp;</strong></h2>



<p>La construcción del Palacio Nacional de la Cultura marcó el primer gran hito de modernidad estatal frente al edificio de EEGSA, impulsado por el general Jorge Ubico, quien colocó la primera piedra en 1937. Declarado Monumento Histórico, el Palacio Nacional de la Cultura combina una herencia colonial con influencias francesas y neoclásicas, en un estilo barroco-renacentista español en su interior, en donde una estrella marca el kilómetro cero del país.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1944: El país crece</strong></h2>



<p>Tras la Revolución de 1944, Guatemala experimentaba un período democrático efervescente. El gobierno del presidente Juan José Arévalo, y luego el del presidente Jacobo Árbenz, impulsaron reformas profundas, como la educativa y la agraria. La ciudad crecía, los ideales también, y frente al edificio pasaban marchas de estudiantes, soldados y guatemaltecos en general.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1954: Golpe de estado contra Jacobo Árbenz</strong></h2>



<p>El golpe de Estado contra el presidente Jacobo Árbenz en 1954, impulsado por la CIA y apoyado por sectores conservadores, puso fin a las reformas sociales y dio paso a gobiernos militares autoritarios. Este hecho generó represión, desigualdad y fue el punto de partida del conflicto armado interno que duró 36 años y dejó más de 200 mil víctimas, en su mayoría civiles.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1957: Apertura de la Biblioteca Nacional</strong></h2>



<p>Durante el gobierno de Juan José Arévalo (1945-1951) se inició la construcción del nuevo edificio, en el que la Biblioteca Nacional permanece actualmente; la obra se detuvo durante la administración de Jacobo Árbenz y se completó tras su caída en 1954, bajo el gobierno de Carlos Castillo Armas.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1960: Ritmo y expansión</strong>&nbsp;</h2>



<p>Mientras el&nbsp;<em>rock</em>&nbsp;y la televisión llegaban a los hogares, también lo hacía un conflicto latente. En 1960 tomó lugar el levantamiento militar que daría inicio al conflicto armado interno. A pesar de ello, la vida urbana seguía con nuevas urbanizaciones, más tráfico y redes eléctricas que se extendían por el país.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1970: Voces y energía&nbsp;</strong></h2>



<p>Guatemala vivía años marcados por el autoritarismo y la represión. Las tensiones sociales y las luchas políticas se sentían en las calles. El edificio de EEGSA, imperturbable, presenció huelgas, cortes eléctricos y un acelerado proceso de urbanización que transformaba la ciudad desde sus cimientos.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1976: Terremoto 7.5 en Guatemala</strong></h2>



<p>Un sismo de magnitud 7.5 en la escala de Richter sacudió a Guatemala el miércoles 4 de febrero de 1976 a las 03:01:43 hora local (09:01:43 UTC). Tuvo una profundidad de 5 kilómetros, cerca de la ciudad de Los Amates, en el departamento de Izabal, a 160 kilómetros al noreste de la Ciudad de Guatemala. En solo 39 segundos, un tercio de la capital quedó reducido a escombros y miles de edificios colapsaron.</p>



<p>Los efectos del terremoto fueron devastadores: aproximadamente 23 mil personas fallecieron, 76 mil resultaron heridas y hubo más de un millón de damnificados.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>



<figure class="wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio"><div class="wp-block-embed__wrapper">
 <iframe loading="lazy" title="100 años edificio EEGSA - EPM Guatemala" width="1200" height="675" src="https://www.youtube.com/embed/BPwwsxJX5xo?feature=oembed" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>
</div></figure>



<div style="height:100px" aria-hidden="true" class="wp-block-spacer"></div>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1978: Asesinato de Oliverio Castañeda&nbsp;</strong></h2>



<p>El asesinato de Oliverio Castañeda de León, el 20 de octubre de 1978, evidenció la violencia del régimen militar contra la oposición pacífica estudiantil y marcó un punto de quiebre en la historia de Guatemala. Su muerte intensificó la represión, radicalizó la movilización estudiantil y lo convirtió en símbolo de lucha por los derechos humanos y la justicia social.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1980: Carro bomba frente al Palacio Nacional</strong></h2>



<p>El 5 de septiembre de 1980, el Ejército Guerrillero de los Pobres realizó un atentado frente al Palacio Nacional con la intención de disuadir al pueblo guatemalteco de asistir a una manifestación de apoyo al gobierno del general Lucas García, que estaba planificada para el domingo 7 de septiembre en el Parque Central. En ese ataque murieron siete personas a causa de la explosión de dos bombas ubicadas en un vehículo.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1982: Golpe de Estado</strong></h2>



<p>El 23 de marzo de 1982, la oficialidad joven del Ejército de Guatemala dio un golpe de Estado para derrocar al presidente Fernando Romeo Lucas García y sustituirlo por el también general Efraín Ríos Montt, quien había sido director de la Escuela Politécnica cuando muchos de los complotistas habían cursado sus estudios militares.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1993: Jorge Antonio Serrano Elías (Serranazo)</strong>&nbsp;</h2>



<p>El “Serranazo” estalló desde el Centro Histórico de Guatemala, donde la protesta ciudadana se convirtió en el motor que frenó un intento autoritario, reafirmando el compromiso del país con la democracia y el respeto a la Constitución.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>1996: Avance hacia la paz</strong></h2>



<p>En 1996, la firma de los Acuerdos de Paz en el Centro Histórico de Guatemala puso fin a 36 años de conflicto, marcando el inicio de la reconciliación nacional y el fortalecimiento de la democracia en el país. Durante ese proceso, el edificio de&nbsp;<a href="https://eegsa.com/">EEGSA</a>&nbsp;siguió funcionando como un pilar técnico y energético, apoyando la reconstrucción y el avance hacia la paz.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>2003: Jueves Negro</strong></h2>



<p>El Jueves Negro de 2003 fue un punto crítico en la historia política de Guatemala, con violentas manifestaciones en el Centro Histórico. Partidarios armados del Frente Republicano Guatemalteco (FRG) y del expresidente Efraín Ríos Montt se amotinaron en protesta contra la decisión de la Corte Suprema de Justicia que impedía su candidatura presidencial. Este hecho evidenció la fragilidad institucional y la tensión política en el país, dejando una marca profunda sobre el respeto a la ley y el orden democrático.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>2020: Un país que no se apaga</strong></h2>



<p>En 2020, mientras la pandemia del Covid-19 paralizaba al mundo entero, con calles vacías, oficinas cerradas y mascarillas en todos lados; el edificio de EEGSA en el Centro Histórico de Guatemala siguió funcionando. Como servicio esencial, mantuvo sus operaciones activas para garantizar el suministro eléctrico, convirtiéndose en un símbolo de resiliencia y compromiso en medio de una crisis global sin precedentes.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>2021: Iluminación monumental del Parque Central&nbsp;</strong></h2>



<p>Se realizó la iluminación monumental del Parque Central por la conmemoración de 200 años de la independencia de Guatemala.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>2022: Iluminación monumental del Edificio Administrativo y Catedral Metropolitana</strong></h2>



<p>Se realizó la iluminación de estos importantes edificios el 7 de septiembre de 2022.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>2025: Cien años después&nbsp;</strong></h2>



<p>Un siglo después, el edificio de <a href="https://eegsa.com/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">EEGSA</a> en el Centro Histórico de Guatemala se mantiene como ícono arquitectónico y testigo del devenir político, social y cultural del país. Ha sido parte de la historia nacional, desde momentos de crisis hasta etapas de transformación, y simboliza la energía, resiliencia y compromiso con un futuro en constante cambio, abrazando tradiciones y celebraciones, así como marchas y manifestaciones sociales.</p>



<p>Desde esta esquina incansable, el edificio de EEGSA, y desde hace 15 años sede de EPM Guatemala, mantiene vivo su compromiso diario: “Contribuir a la armonía de la vida, para un mundo mejor”.</p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="commercial" data-cat="" data-modified="120" data-title="Edificio EEGSA: 100 años iluminando la historia de Guatemala" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">23805639</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Feria de Jocotenango: Una celebración que entrelaza la historia y el presente</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/feria-de-jocotenango-una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente/</link>
                                                <pubDate>Sun, 10 Aug 2025 19:00:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Escenario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Esdras Laz</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre para el área de bienestar, cultura y tendencias con varios años de experiencia en medios escritos y televisivos.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-08-10T13:00:00-06:00">10 de agosto de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Escenario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=23421140</guid>
                                                    <description><![CDATA[En el Hipódromo del Norte, en medio de juegos de azar, comida típica y momentos de devoción, la capital celebra su fiesta patronal cada 15 de agosto, lo cual tiene un legado histórico.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="884" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg 2008w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg?resize=768,566 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg?resize=1536,1132 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg?resize=150,111 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="note-long-form-container__header"><div class="note-long-form-container__header-img"><img width="1200" height="884" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg?quality=52" class="super-outstanding-photo-img special-size-img-long-form wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg 2008w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg?resize=768,566 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg?resize=1536,1132 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente.jpg?resize=150,111 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="note-long-form-container__header-img-front super-outstanding-photo-overlay special-size-img-long-form"><div class="note-long-form-container__header-img-front-title-content"><h1 class="note-long-form-container__header-img-front-title special-style-time-long-form">Feria de Jocotenango: Una celebración que entrelaza la historia y el presente</h1><div class="note-normal-container__author-description-time-container"><h3 class="special-style-time-long-form note-normal-container__author-description-time reset-margin">10 de agosto de 2025</h3></div><h4 class="note-long-form-container__header-img-front-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/esdras-laz/" title="Posts by Esdras Laz" class="author url fn" rel="author">Esdras Laz</a></span></span></h4><div class="social-icons-container social-icons-container-desktop share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style"><a class="a2a_button_facebook"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/facebook-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_twitter"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/x-twiiter-subtract.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_linkedin"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/linkedin-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_whatsapp"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/whatsapp-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_copy_link"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/share-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a></div></div></div></div><div class="special-separator-lateral-long-form special-separator-lateral-long-form-image-footer"><h4 class="note-normal-container__second-new-description">(Foto: Cortesía Dirección del Centro Histórico / Libro Azul)<br>Representación del Parque de Minerva y sus alrededores en 1915, publicada en el libro “Jocotenango”, de la Dirección del Centro Histórico.</h4></div><div class="social-icons-container social-icons-container-mobile share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style"><a class="a2a_button_facebook"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/facebook.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_twitter"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/x-twitter.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_linkedin"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/linkedin.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_copy_link"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/share-icon.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a></div><div class="general-separator-big"></div><div class="special-separator-lateral-long-form special-separator-lateral-long-form-excerpt"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En el Hipódromo del Norte, en medio de juegos de azar, comida típica y momentos de devoción, la capital celebra su fiesta patronal cada 15 de agosto, lo cual tiene un legado histórico.</p></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Entre juegos mecánicos, dulces típicos y procesiones, la Ciudad de Guatemala festeja a su patrona, <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/feria-de-jocotenango-2025-fechas-horarios-e-historia-de-la-fiesta-patronal-de-la-virgen-de-la-asuncion/" data-type="post" data-id="23377803">la Virgen de la Asunción, durante la Feria de Jocotenango</a>, una de las festividades patronales más grandes del país.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Más que un festejo, la feria es un recorrido histórico que rememora la devoción que acompañó a la comunidad kaqchikel de Jocotenango —uno de los pueblos tributarios de Santiago de Guatemala— en su traslado hacia la Nueva Guatemala de la Asunción.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Entre las décadas de 1950 y 1980, la festividad incorporó juegos de azar, atracciones mecánicas y espectáculos de circo, cambios que transformaron su forma, pero no su esencia. Su origen se remonta a la antigua Jocotenango, integrada al sistema tributario colonial de Santiago de Guatemala.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Hoy, Jocotenango es uno de los barrios capitalinos más antiguos. Nació de una comunidad kaqchikel que impulsó <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/5-datos-de-la-feria-de-jocotenango-a-traves-del-tiempo-y-curiosidades-que-quizas-no-sabia/" data-type="post" data-id="23366939">la festividad en honor de la Virgen de la Asunción,</a> tradición que evolucionó hasta convertirse en la feria patronal que cada 15 de agosto reúne a miles de visitantes.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La Feria de Jocotenango es un testimonio vivo de la evolución cultural de la Ciudad de Guatemala, que no solo migró del valle de Panchoy al valle de la Ermita, sino que se consolidó como parte de los primeros asentamientos de la Nueva Guatemala de la Asunción en 1776, y ha mantenido hasta hoy su riqueza histórica y su carácter popular entre los capitalinos.</p>
</div>

<div class="special-last-carousel-notes"><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-top"></div><div class="special-last-carousel-notes__title"><h2 class="special-last-carousel-notes__title-text">Lecturas recomendadas</h2></div><div id="carousel-d5ceb5f1-59e8-4a16-9e5f-5ecf54660858" class="carousel slide special-note-carrusel-padding" data-bs-ride="carousel" data-bs-pause="hover" data-bs-touch="true"><div class="carousel-indicators d-md-none">
            <button
                class="active indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-d5ceb5f1-59e8-4a16-9e5f-5ecf54660858"
                data-bs-slide-to="0"
                aria-label="Slide 1" aria-current="true">
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-d5ceb5f1-59e8-4a16-9e5f-5ecf54660858"
                data-bs-slide-to="1"
                aria-label="Slide 2" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-d5ceb5f1-59e8-4a16-9e5f-5ecf54660858"
                data-bs-slide-to="2"
                aria-label="Slide 3" >
            </button>
        </div>
    <div
        class="carousel-inner carrusel-long-form-two-container"
        data-num-images="3"
        style="--num-images: 3"
    >
    <div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item active" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/feria-de-jocotenango-2025-fechas-horarios-e-historia-de-la-fiesta-patronal-de-la-virgen-de-la-asuncion/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Jocotenango.jpeg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Jocotenango" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Jocotenango.jpeg 1368w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Jocotenango.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Jocotenango.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Jocotenango.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Jocotenango.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Jocotenango.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Feria de Jocotenango 2025: fechas, horarios e historia de la fiesta patronal de la Virgen de la Asunción</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Esdras Laz</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/5-datos-de-la-feria-de-jocotenango-a-traves-del-tiempo-y-curiosidades-que-quizas-no-sabia/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="900" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Ambiente-de-la-feria.jpeg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Feria de Jocotenango" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Ambiente-de-la-feria.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Ambiente-de-la-feria.jpeg?resize=768,576 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Ambiente-de-la-feria.jpeg?resize=1536,1152 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/08/Ambiente-de-la-feria.jpeg?resize=150,113 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">5 datos de la Feria de Jocotenango a través del tiempo y curiosidades que quizás no sabía</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/cuando-es-el-dia-de-la-virgen-de-la-asuncion-y-por-que-es-la-patrona-de-la-ciudad-de-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="624" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Foto-16-1-1-e1761414531821.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Procesión de la Virgen de la Asunción: ¿cuál será el recorrido ampliado este sábado 25 de octubre?" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Foto-16-1-1-e1761414531821.jpg 5184w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Foto-16-1-1-e1761414531821.jpg?resize=768,399 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Foto-16-1-1-e1761414531821.jpg?resize=1536,799 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Foto-16-1-1-e1761414531821.jpg?resize=2048,1065 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Foto-16-1-1-e1761414531821.jpg?resize=150,78 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">¿Cuándo es el Día de la Virgen de la Asunción y por qué es la patrona de la ciudad de Guatemala?</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div></div>
    <button
        class="carousel-control-prev d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-d5ceb5f1-59e8-4a16-9e5f-5ecf54660858"
        data-bs-slide="prev"
    >
        <span class="carousel-control-prev-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Previous</span>
    </button>
    
    <button
        class="carousel-control-next d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-d5ceb5f1-59e8-4a16-9e5f-5ecf54660858"
        data-bs-slide="next"
    >
        <span class="carousel-control-next-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Next</span>
    </button>
    </div><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-bottom"></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">&nbsp;Asentamiento de Jocotenango</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">A 249 años de su traslado&nbsp; del valle de Panchoy —conocido como Santiago de Guatemala— al valle de la Ermita, la historia de Jocotenango, su fiesta patronal y la advocación a la Virgen de la Asunción permanecen como un legado histórico.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La fiesta que hoy celebra la Ciudad de Guatemala, que surgió luego de los terremotos de Santa Marta, ocurridos en 1773, lo que llevó a la Corona española a trasladar la capital de este reino a su cuarto asentamiento.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Así lo reitera, Mauricio Chaulón, profesor e investigador titular del Instituto de Investigaciones Históricas, Antropológicas y Arqueológicas de la Universidad de San Carlos, quien explica que el traslado se produjo tras la destrucción de Santiago de Guatemala por los terremotos de aquel año.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La colonia española que dominaba el territorio decidió trasladarse en 1776 al valle de la Ermita, debido a que este espacio tenía acceso a agua y se ajustaba a la población, por lo que comenzaron los primeros asentamientos.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Ante la necesidad de construir la nueva capital y, una vez establecido el asentamiento principal, la Corona española ordenó a los pueblos circundantes y tributarios de Santiago de Guatemala mudarse hacia la Nueva Guatemala de la Asunción, relata Chaulón.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">“El requerimiento de la colonia española hizo que los pueblos indígenas tributarios se trasladaran hasta la nueva Ciudad de Guatemala. De estos, cuatro fueron los principales: Ciudad Vieja, San Pedro de las Huertas —que ahora es San Pedrito, en la zona 5—, San Gaspar —ubicado junto al actual Teatro Nacional— y Jocotenango”, explica el historiador y sociólogo Aníbal Chajón.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Los historiadores destacan que, en vista de su traslado, los pueblos kaqchikeles fueron obligados a construir la nueva urbe. El pueblo de Jocotenango era reconocido por su labor en la construcción y la agricultura, mientras que las mujeres fueron llevadas a las casas de peninsulares, criollos y mestizos, para servir como nodrizas.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Chajón detalla que el párroco de Jocotenango reportó las duras condiciones que afrontó el pueblo: “Las condiciones de vida eran muy malas para la población kaqchikel, porque las autoridades españolas querían construir toda una ciudad desde cero, pero ellos se enfrentaban a la falta de recursos, explotación y otras carencias.”</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">“Desde el punto de vista humano, la construcción de la Ciudad de Guatemala fue lamentable, porque ocasionó la miseria y la desgracia de miles de personas del pueblo de Jocotenango que vivían originalmente en el valle de Panchoy”, añade Chajón.</p>
</div>

<div class="img-long-form-small-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-small col-12 col-md-6"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente-2.jpg" class="img-long-form-small__img" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-small__description">Registro de la plaza de Jocotenango en 1909, uno de los documentos más antiguos sobre esta<br>área</h3><h4 class="img-long-form-small__author">Foto: Cortesía National Photo Company Collection</h4></div><div class="general-separator-big d-md-none"></div><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-small col-12 col-md-6"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente-3.jpg" class="img-long-form-small__img" alt="second-image"><h3 class="img-long-form-small__description">Fotografía del tranvía que circulaba en el pueblo de Jocotenango y que era parte funcional de la estructura social</h3><h4 class="img-long-form-small__author">Foto: Cortesía Rex</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Esto llevó a la Iglesia y al pueblo a intentar retornar a su antiguo asentamiento, en el actual municipio de Jocotenango, Sacatepéquez. Ante el rechazo del pueblo tributario en cuanto a regresar a la Nueva Guatemala, la Corona decidió cambiar de arzobispo en 1779, a fin de facilitar la movilización.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El historiador Fernando Urquizú recuerda que fue el arzobispo Pedro Cortés y Larraz quien señaló las carencias del pueblo de Jocotenango. Ante su resistencia, “la Corona decidió nombrar a un nuevo arzobispo que apoyara el traslado y asentamiento de la ciudad, siendo este Cayetano Francos y Monroy”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Chaulón detalla que, además de ser la fuerza de trabajo, los pueblos dependientes sostenían la economía, y el tributo era clave para levantar la urbe. Por ello, las autoridades ofrecieron tierras y una reducción del tributo a cambio de la construcción.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Los historiadores coinciden en que Jocotenango siempre fue un pueblo estratégico para la capital. Francisco Antonio de Fuentes y Guzmán, en la Recordación florida, ya mencionaba en el siglo XVI a los indígenas kaqchikeles de Jocotenango, dedicados principalmente a la agricultura y a la albañilería.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">“Por eso —explica Chaulón— las autoridades coloniales necesitaban, con urgencia, trasladar&nbsp; al pueblo de Jocotenango, que hoy corresponde a la zona 2 de la Ciudad de Guatemala.”</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Los primeros registros documentados de los pobladores jocotecos traídos a la Nueva Guatemala datan de 1777. En ellos se menciona un asentamiento incipiente encargado de algunas de las primeras edificaciones de la nueva metrópoli.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Chaulón destaca que la importancia de Jocotenango para las autoridades coloniales fue tal que el diseño de su plaza, cabildo y parroquia se encargó a Bernardo Ramírez, maestro mayor de Santiago de Guatemala y, después, de la Nueva Guatemala.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">“Bernardo Ramírez era, digamos, como un ingeniero mayor —maestro mayor de obras—. Él diseñó el primer portal, el Portal del Ayuntamiento, en la Nueva Guatemala, que después se llamó Portal del Señor”, agrega el investigador.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Fernando Urquizú subraya que, a partir de entonces, comenzó el proceso formal de vivienda en la Nueva Guatemala. Se ordenó el traslado del cabildo eclesiástico y de las iglesias principales, así como de los pueblos circundantes, proceso que concluyó con la parroquia de Candelaria en 1784.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">La nueva urbe</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En el proceso de edificación de la Nueva Guatemala de la Asunción, también fue tomando forma el pueblo de Jocotenango, conocido entonces como “pueblo de la Asunción Jocotenango”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Luego de que se prometieran nuevas tierras para concretar el traslado, se decidió también llevar la imagen que presidía la antigua Jocotenango y su iglesia: la Virgen de la Asunción.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El cambio quedó registrado en la historia, ya que la construcción de la iglesia de Jocotenango, en Sacatepéquez, no se finalizó, detallan los historiadores.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Con el traslado del pueblo se trajo, en realidad, su templo, y se construyó una iglesia dentro de la nueva ciudad. Los historiadores sostienen la hipótesis de que esa iglesia se edificó frente al actual parque Jocotenango, en la zona 2, pero que fue destruida.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Urquizú destaca que, en la organización de la nueva capital, los pueblos indígenas de la colonia fueron distribuidos en los alrededores del centro urbano.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Al ubicarse Jocotenango al norte de la Nueva Guatemala, se convirtió en un nuevo pueblo circundante que proveía mano de obra y personal para las obras de construcción.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Finalmente, en 1780, se concretó el traslado del pueblo indígena tributario de Jocotenango, con el inicio de un asentamiento más formal. Los pobladores debieron adaptarse rápidamente, porque era necesario que comenzaran a trabajar en la agricultura, la construcción y la asistencia doméstica —en el caso de las mujeres—, detalla Chaulón.</p>
</div>

<div class="img-long-form-medium-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-medium"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente-4.jpg" class="img-long-form-medium__two" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-medium__description">Imagen de las fiestas de Minerva y la aglomeración de su población frente al palacio dedicado a la diosa, antes de<br>su destrucción.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">Foto: Alberto G. Valdeavellano</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">“Prácticamente, a principios de 1780 ya había casi 150 familias indígenas de Jocotenango asentadas en la Nueva Guatemala, y se oficializó el traslado total de su iglesia”, explica el historiador.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Con la consolidación de los edificios de la Ciudad de Guatemala, también se inició la construcción del templo de Jocotenango, que fue inaugurado en 1804, destaca Chaulón. Ese año, el pueblo de Jocotenango celebró su primera feria junto a la Virgen de la Asunción desde su nuevo templo.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Fernando Urquizú agrega que, según una hipótesis histórica, dicha iglesia se pudo haber ubicado frente al parque Jocotenango, en la zona 2 capitalina, donde hoy funciona un supermercado. Sin embargo, hace notar que esto no se ha confirmado por falta de estudios arqueológicos.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Aunque el barrio de Jocotenango avanzaba, los historiadores destacan que para sus habitantes era primordial contar con una iglesia, ya que, en el imaginario colectivo del pueblo, la Virgen de la Asunción ocupaba el centro de la vida comunitaria.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El investigador señala que las autoridades coloniales establecieron por un tiempo a los pobladores como una “nueva reducción” de la Nueva Guatemala —una reducción era un poblado bajo supervisión colonial—. Para 1781 se consolidaron los títulos de tierra de Jocotenango y quedaron establecidos los límites del pueblo.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Según Chaulón, los lindes comenzaron donde hoy está la 1a. calle y se extendían por ocho avenidas de lo que actualmente es la zona 2.</p>
</div>

<div class="img-long-form-small-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-small col-12 col-md-6"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente-9.jpg" class="img-long-form-small__img" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-small__description">Una acuarela representa la antigua plaza de Jocotenango y sus alrededores. La imagen rememora al pueblo original, antes de su<br>supresión en el siglo XIX, publicada en el libro &#8220;Jocotenango&#8221;, de la Dirección del Centro.</h3><h4 class="img-long-form-small__author">Foto Cortesía: Guillermo Aguirre</h4></div><div class="general-separator-big d-md-none"></div><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-small col-12 col-md-6"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Foto-Alberto-G.-Valdeavellano.jpg" class="img-long-form-small__img" alt="second-image"><h3 class="img-long-form-small__description">Imagen de la avenida Simeón Cañas, uno de los retratos más antiguos publicados en el Libro de Jocotenango de la Dirección del Centro histórico.</h3><h4 class="img-long-form-small__author">Foto Créditos: Museo Nacional de Historia</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">El papel de la Virgen en la historia de Jocotenango </h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La Virgen de la Asunción se convirtió en el emblema religioso que otorgó identidad al nuevo asentamiento de Jocotenango. Su traslado desde la vieja localidad, en Sacatepéquez, no solo marcó el inicio de la tradición patronal que perdura, sino que también sirvió como elemento de cohesión para una comunidad obligada a reubicarse tras los terremotos de Santa Marta de 1773.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El historiador Aníbal Chajón explica que la Virgen “fue el centro imaginario que cohesionó a la comunidad jocoteca”, pues su presencia legitimaba la reubicación forzosa.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Esta escultura barroca, posteriormente coronada por el papa Juan Pablo II, presidió los primeros altares improvisados en la Nueva Guatemala de la Asunción, antes de contar con un templo propio.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La devoción a la Virgen no era nueva, detalla&nbsp;&nbsp; Fuentes y Guzmán. En su Recordación florida, relata que Jocotenango ya celebraba su fiesta patronal desde el siglo XVII, con procesiones, bailes y una feria de provisiones que se prolongaba hasta finales de agosto. Estas celebraciones, cargadas de fervor popular, mezclaban lo religioso con lo festivo, una tradición que acompañó a la comunidad en su traslado.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Con la construcción de la nueva parroquia en la actual zona 2 metropolitana, la imagen quedó definitivamente entronizada. En 1804, con la inauguración del templo, la Feria de Jocotenango adquirió carácter oficial y se consolidó como uno de los festejos patronales más importantes de la capital. Desde entonces, la presencia de la Virgen de la Asunción ha sido el eje espiritual y cultural que ha dado sentido a la historia del barrio y a su identidad festiva.</p>
</div>

<div class="special-last-carousel-notes"><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-top"></div><div class="special-last-carousel-notes__title"><h2 class="special-last-carousel-notes__title-text">Talento Nacional</h2></div><div id="carousel-ab35c89f-b675-4ac9-838c-35656497e4d9" class="carousel slide special-note-carrusel-padding" data-bs-ride="carousel" data-bs-pause="hover" data-bs-touch="true"><div class="carousel-indicators d-md-none">
            <button
                class="active indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-ab35c89f-b675-4ac9-838c-35656497e4d9"
                data-bs-slide-to="0"
                aria-label="Slide 1" aria-current="true">
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-ab35c89f-b675-4ac9-838c-35656497e4d9"
                data-bs-slide-to="1"
                aria-label="Slide 2" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-ab35c89f-b675-4ac9-838c-35656497e4d9"
                data-bs-slide-to="2"
                aria-label="Slide 3" >
            </button>
        </div>
    <div
        class="carousel-inner carrusel-long-form-two-container"
        data-num-images="3"
        style="--num-images: 3"
    >
    <div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item active" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/ciencia/gabriela-asturias-nuestro-modelo-se-construye-en-funcion-de-las-necesidades-de-las-personas/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="724" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/68544e0c172a7091d56f1d115e99f2f18ba44eb5_36aeda.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Gabriela Asturias, que ha sido reconocida en España con el Premio Internacional Princesa de Girona en la categoría de Investigación, cruzó fronteras para formarse en Estados Unidos como médica, investigadora y emprendedora, pero nunca rompió el hilo que la ataba a Guatemala y devolver al país centroamericano una parte de su formación y de su empeño por democratizar el acceso a la salud de todas las sociedades, por vulnerables que sean. (Foto Prensa Libre: EFE/ Juan Carlos Hidalgo)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/68544e0c172a7091d56f1d115e99f2f18ba44eb5_36aeda.jpg 3974w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/68544e0c172a7091d56f1d115e99f2f18ba44eb5_36aeda.jpg?resize=768,464 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/68544e0c172a7091d56f1d115e99f2f18ba44eb5_36aeda.jpg?resize=1536,927 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/68544e0c172a7091d56f1d115e99f2f18ba44eb5_36aeda.jpg?resize=2048,1236 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/68544e0c172a7091d56f1d115e99f2f18ba44eb5_36aeda.jpg?resize=150,91 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Gabriela Asturias: “Nuestro modelo se construye en función de las necesidades de las personas”</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Esdras Laz</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/pedro-perebal-el-guatemalteco-que-habla-25-idiomas-y-busca-romper-un-record-guinness-como-hiperpoliglota/"><img width="1200" height="969" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Pedro-Perebal-el-guatemalteco-que-habla-25-idiomas-y-busca-romper-un-record-Guinness-como-hiperpoliglota.jpeg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Pedro-Perebal-el-guatemalteco-que-habla-25-idiomas-y-busca-romper-un-record-Guinness-como-hiperpoliglota.jpeg 1399w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Pedro-Perebal-el-guatemalteco-que-habla-25-idiomas-y-busca-romper-un-record-Guinness-como-hiperpoliglota.jpeg?resize=768,620 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Pedro-Perebal-el-guatemalteco-que-habla-25-idiomas-y-busca-romper-un-record-Guinness-como-hiperpoliglota.jpeg?resize=150,121 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Pedro Perebal, el guatemalteco que habla 25 idiomas y busca romper un récord Guinness como hiperpolíglota</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Esdras Laz</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/francisco-arevalo-el-convite-se-lleva-en-la-sangre-es-una-herencia-que-no-se-olvida/"><img width="1200" height="754" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/5b2084c2-2b80-4bae-bc59-08ec4aca25ed.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/5b2084c2-2b80-4bae-bc59-08ec4aca25ed.jpg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/5b2084c2-2b80-4bae-bc59-08ec4aca25ed.jpg?resize=768,482 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/5b2084c2-2b80-4bae-bc59-08ec4aca25ed.jpg?resize=1536,965 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/5b2084c2-2b80-4bae-bc59-08ec4aca25ed.jpg?resize=150,94 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Francisco Arévalo: “El convite se lleva en la sangre, es una herencia que no se olvida”</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Esdras Laz</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div></div>
    <button
        class="carousel-control-prev d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-ab35c89f-b675-4ac9-838c-35656497e4d9"
        data-bs-slide="prev"
    >
        <span class="carousel-control-prev-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Previous</span>
    </button>
    
    <button
        class="carousel-control-next d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-ab35c89f-b675-4ac9-838c-35656497e4d9"
        data-bs-slide="next"
    >
        <span class="carousel-control-next-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Next</span>
    </button>
    </div><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-bottom"></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Dos devociones, unidas en un solo lugar </h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La historia de la Feria de Jocotenango está marcada por la convergencia de dos devociones a la Virgen de la Asunción.&nbsp; Mauricio Chaulón explica que antes del traslado de la urbe en 1776, este territorio era conocido como valle de la Virgen, porque su primera patrona fue la advocación del Carmen, venerada en la ermita del Cerrito del mismo nombre. Sin embargo, en 1723, la comunidad construyó una nueva parroquia en un terreno plano y estratégico —hoy identificado como la antigua parroquia de la Cruz del Milagro, en la zona 6—, que fue dedicada a la Virgen de la Asunción.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">“Este cambio de patrona fue clave”, detalla Chaulón. “El valle pasó de estar bajo (el patronazgo de) la Virgen del Carmen a la Virgen de la Asunción, lo que coincidió con la devoción de los (reyes) borbones y facilitó que, cuando la capital se reubicó aquí, la nueva ciudad adoptara el nombre de Nueva Guatemala de la Asunción”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El traslado de los indígenas jocotecos tras los terremotos de 1773 reforzó esta unión simbólica. Ellos ya veneraban a la Virgen de la Asunción en la antigua Santiago de Guatemala y, al llegar a este valle, encontraron un territorio con el que compartían patrona. Esta coincidencia permitió que la feria patronal tuviera continuidad histórica y se arraigara rápidamente en la nueva urbe.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La feria, inicialmente celebrada alrededor de la parroquia de los jocotecos, se instaló en el área que hoy corresponde a la zona 2 capitalina, donde aún cada agosto resuena la tradición. Con el paso de los siglos, la iglesia original desapareció, pero la devoción y la feria sobrevivieron, y se trasladaron finalmente a la Séptima Avenida, entre la calle Martí y 6a. calle, donde se levantó el actual templo de Nuestra Señora de la Asunción, con apoyo de la familia Castillo y vecinos del sector durante el arzobispado de Mariano Rossell y Arellano.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">“La Feria de Jocotenango representa la continuidad de una devoción compartida”, concluye Chaulón. “Los jocotecos trasladaron su fiesta y la unieron a la del valle, y así se creó la tradición que hasta hoy da identidad a la zona 2 y a toda la capital”.</p>
</div>

<div class="img-long-form-medium-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-medium"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente-11.jpg" class="img-long-form-medium__two" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-medium__description">La zona 2 capitalina conserva tres imágenes de la Virgen de la<br>Asunción.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">Foto: Cortesía Arturo Portillo &#8211; Municipalidad de Guatemala</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">El legado de la feria de Jocotenango </h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La Feria de Jocotenango es un espejo de la historia de la Ciudad de Guatemala, pues une tradición religiosa, sincretismo cultural y vida urbana a lo largo de más de cuatro siglos.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Según el libro Jocotenango, de la Dirección del Centro Histórico de Guatemala, la festividad nació en el pueblo indígena de Jocotenango, en la antigua Santiago de Guatemala, como parte de las celebraciones en honor de los santos patronos autorizados por la Iglesia Católica y el gobierno colonial.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El santo patrono o la santa patrona eran símbolos de identidad comunitaria, alrededor de los cuales la población se reunía para celebrar, intercambiar productos y reforzar su sentido de pertenencia.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En este contexto, la Virgen de la Asunción, Patrona de Jocotenango, se convirtió en un símbolo cohesionador para la comunidad indígena tributaria. La escultura, de estilo barroco con rasgos fisonómicos europeos, es una obra destacada de la escuela de imaginería del Reino de Guatemala de los siglos XVII y XVIII.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En honor de su advocación, los vecinos celebraban procesiones, bailes y ferias de provisiones que combinaban rituales católicos y elementos de la cosmovisión prehispánica.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La primera referencia documental de estas festividades data de 1620, apenas 80 años después de la fundación de Santiago de Guatemala en el valle de Panchoy. Según&nbsp; Recordación florida, la feria comenzaba la víspera del 14 de agosto y podía extenderse hasta fin de mes, con gran jolgorio y abundancia de productos.</p>
</div>

<div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-large"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente-8.jpg" class="img-long-form-large__img" alt="first-image"><div class="img-long-form-large__content"><h3 class="img-long-form-medium__description">Uno de los primeros documentos de las celebraciones y juegos mecánicos de<br>la Feria de Jocotenango.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">Foto: Cortesía Luis Fernando Ordóñez</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Resistencia y sincretismo</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El libro Jocotenango explica que las celebraciones de la Virgen de la Asunción formaban parte de los llamados guachivales, fiestas organizadas por los propios pobladores, a veces en sus casas o patios, con comidas, bebidas, incienso, danzas y oraciones, sin necesidad de celebrarse en el templo o bajo la supervisión del párroco.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El arzobispo Pedro Cortés y Larraz y otros cronistas coloniales descalificaron estas prácticas como “engaños y reuniones de indios para sus ritos idolátricos”. Sin embargo, los guachivales eran también una forma de resistencia cultural, pues permitían a los pueblos indígenas mantener elementos de su cosmovisión y fusionarlos con las devociones católicas.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Con el paso de los años, españoles, criollos y mestizos generalizaron el uso del término guachival para referirse a cualquier fiesta en pueblos indígenas, aunque estas ya hubieran sido normadas por la Iglesia. Lo evidente, como describe Fuentes y Guzmán, es que las fiestas de Jocotenango eran alegres, extensas y profundamente arraigadas en la identidad local.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">La feria de hoy</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En la actualidad, la Feria de Jocotenango sigue siendo la más grande de la capital y una de las más emblemáticas del país. Desde inicios del siglo XXI, la feria cuenta con normativa específica sobre horarios, espacios, tránsito, seguridad y limpieza, lo cual permite que cada agosto tenga lugar una celebración masiva y ordenada.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Del 9 al 17 de agosto, los visitantes disfrutan de procesiones, juegos mecánicos, gastronomía tradicional y costumbres propias del día de la Virgen de la Asunción, quien se mantiene como el eje espiritual, tradición que combina historia, fe y cultura popular.</p>
</div>

<div class="img-long-form-small-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-small col-12 col-md-6"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente-16.jpg" class="img-long-form-small__img" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-small__description">Actualmente, la feria de Jocotenango se ha convertido en un referente cultural de la sociedad guatemalteca, donde vecinos y visitantes se unen a celebrar a la Virgen de la Asunción.</h3><h4 class="img-long-form-small__author">Foto: Cortesía Municipalidad de Guatemala</h4></div><div class="general-separator-big d-md-none"></div><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-small col-12 col-md-6"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Feria-de-Jocotenango-Una-celebracion-que-entrelaza-la-historia-y-el-presente-17.jpg" class="img-long-form-small__img" alt="second-image"><h3 class="img-long-form-small__description">La Feria de Jocotenango en la actualidad se extiende por al menos siete días,<br>para celebrar a la Virgen de la Asunción</h3><h4 class="img-long-form-small__author">Foto: Cortesía Municipalidad de Guatemala</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"></p>
</div><div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="escenario,vida" data-modified="120" data-title="Feria de Jocotenango: Una celebración que entrelaza la historia y el presente" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">23421140</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Johann Melchor Toledo presenta “Las calles de Antigua Guatemala”, recopilación de fotografías y memorias de la ciudad colonial</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/johann-melchor-toledo-presenta-las-calles-de-antigua-guatemala-recopilacion-de-fotografias-y-memorias-de-la-ciudad-colonial/</link>
                                                <pubDate>Wed, 06 Aug 2025 18:39:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Escenario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Alejandra-guzman.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="María Alejandra Guzmán" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Alejandra-guzman.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Alejandra-guzman.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Alejandra-guzman.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">María Alejandra Guzmán</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista y redactora con experiencia en tendencias digitales relacionadas con arte, cultura, salud, tecnología, bienestar y otras temáticas similares.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-08-06T12:39:00-06:00">6 de agosto de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Escenario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=23392609</guid>
                                                    <description><![CDATA[“Las calles de Antigua Guatemala”, de Johann Melchor Toledo, ofrece insumos documentales, fotográficos e históricos que permiten al lector conocer las calles de la ciudad colonial desde otro ángulo.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="Las calles de Antigua Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg 5472w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">vida</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Johann Melchor Toledo presenta “Las calles de Antigua Guatemala”, recopilación de fotografías y memorias de la ciudad colonial</h1><div class="tinypass_handler_audionota"><div class="gsp_full_player_isabel"></div></div><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">“Las calles de Antigua Guatemala”, de Johann Melchor Toledo, ofrece insumos documentales, fotográficos e históricos que permiten al lector conocer las calles de la ciudad colonial desde otro ángulo.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img decoding="async" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Alejandra-guzman.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="María Alejandra Guzmán" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Alejandra-guzman.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Alejandra-guzman.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Alejandra-guzman.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/maria-alejandra-guzman/" title="Posts by María Alejandra Guzmán" class="author url fn" rel="author">María Alejandra Guzmán</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-08-06T12:39:00-06:00">6 de agosto de 2025</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-08-06T12:39:00-06:00">12:39h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="23392609" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img decoding="async" width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="Las calles de Antigua Guatemala" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        &quot;Las calles de Antigua Guatemala&quot; de Johann Melchor ofrece un recorrido visual por Antigua Guatemala, una de las ciudades más emblemáticas del país. (Foto Prensa Libre: María Alejandra Guzmán)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Johann Melchor Toledo presenta “Las calles de Antigua Guatemala”, recopilación de fotografías y memorias de la ciudad colonial; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p></p>



<p>El guatemalteco <strong>Johann Melchor</strong>, doctor en Historia del Arte y conocedor del arte virreinal presentó la obra <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/presentacion-del-libro-las-calles-de-la-antigua-guatemala-historia-y-recorrido-visual-recopilado-por-johann-melchor/" data-type="link" data-id="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/presentacion-del-libro-las-calles-de-la-antigua-guatemala-historia-y-recorrido-visual-recopilado-por-johann-melchor/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em>Las calles de Antigua Guatemala</em></a> el martes <strong>5 de agosto de 2025</strong>. Durante la actividad los asistentes dialogaron con el autor, quien también firmó autógrafos en la convivencia posterior.</p>



<p>La obra reúne historias, leyendas, fotografías y datos de <strong>49 calles</strong> de la ciudad colonial. Asimismo, explica el origen de los nombres de cada una y ofrece curiosidades sobre estos recorridos.</p>



<p>Melchor afirma que, durante la investigación, <strong>se seleccionaron las calles más relevantes</strong> y se describió la historia de sus nombres.</p>



<p>“Algunos de estos nombres datan del período virreinal o colonial, y otros de la época independiente”, comenta. El libro incluye también calles cuyos nombres rinden homenaje a personajes históricos.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/danza-del-palo-volador-en-que-consiste-y-que-representa/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/20250308-86a46542b9053c9849863250c1d363346129b72f.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Tradición de la la danza del Palo Volador" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/20250308-86a46542b9053c9849863250c1d363346129b72f.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/20250308-86a46542b9053c9849863250c1d363346129b72f.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/20250308-86a46542b9053c9849863250c1d363346129b72f.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/20250308-86a46542b9053c9849863250c1d363346129b72f.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/20250308-86a46542b9053c9849863250c1d363346129b72f.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/danza-del-palo-volador-en-que-consiste-y-que-representa/">Danza del Palo Volador: ¿en qué consiste y qué representa?</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/dia-de-santiago-apostol-cuando-es-y-como-se-festeja-en-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/07/20220722-7ddfa08056eabcc47b5d4cae52f96ae3473c697d.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Danza del palo volador - Día de Santiago Apóstol" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/07/20220722-7ddfa08056eabcc47b5d4cae52f96ae3473c697d.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/07/20220722-7ddfa08056eabcc47b5d4cae52f96ae3473c697d.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/07/20220722-7ddfa08056eabcc47b5d4cae52f96ae3473c697d.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/07/20220722-7ddfa08056eabcc47b5d4cae52f96ae3473c697d.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/07/20220722-7ddfa08056eabcc47b5d4cae52f96ae3473c697d.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/dia-de-santiago-apostol-cuando-es-y-como-se-festeja-en-guatemala/">Día de Santiago Apóstol: cuándo es y cómo se festeja en Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<h2 class="wp-block-heading">Singularidad de la obra</h2>



<p>Según Melchor, esta obra narra concretamente la historia de cada calle y otros pormenores relacionados a estos espacios: “A diferencia de otros, no he conocido un libro que hable específicamente de las calles. Existen libros sobre Antigua Guatemala, su urbanismo o sus barrios, pero no que cuenten la historia de cada calle”, afirma.</p>



<p>Las fotografías que acompañan el libro incluyen imágenes antiguas cedidas por el <strong>Centro de Investigaciones Regionales de Mesoamérica (CIRMA)</strong> y tomas actuales de fotógrafos profesionales de Antigua Guatemala. Algunas, captadas con dron por <strong>Leonel Sosa</strong>, muestran la ciudad desde el aire y resaltan detalles arquitectónicos de sus construcciones emblemáticas.</p>



<p>La edición del libro estuvo a cargo de la <strong>Fundación Valle de Panchoy</strong>, con apoyo de la <strong>Universidad Rafael Landívar (URL)</strong> y financiamiento de <strong>Banrural</strong>.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="Johann Melchor en la presentación de Las calles de Antigua Guatemala" class="wp-image-23392671" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg 5472w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/08/Johann-Melchor-en-la-presentacion-de-Las-calles-de-Antigua-Guatemala.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /><figcaption class="wp-element-caption">Johann Melchor compartió detalles de la obra ante algunos lectores en la librería Sophos, ubicada en la zona 10 capitalina.  En la imagen aparece junto con Andreas Kuestermann, quien moderó el conversatorio. (Foto Prensa Libre: María Alejandra Guzmán)</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">La obra en el futuro</h2>



<p>De acuerdo con el autor, el libro permitirá que <strong>futuras generaciones profundicen en la historia de la ciudad</strong> y servirá como documento de consulta para turistas interesados en conocer más sobre Antigua Guatemala.</p>



<p>“El libro está escrito en un lenguaje sencillo y cuenta con muchas fotografías. Pueden leer sobre una calle por día”, finaliza Melchor, quien lo considera una obra amena para documentarse sobre uno de los sitios más emblemáticos de Guatemala.</p>


<div class="nospeech" id="cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"></div><script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8",	targetElementId: "cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"}]);</script><div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="escenario,vida" data-modified="120" data-title="Johann Melchor Toledo presenta “Las calles de Antigua Guatemala”, recopilación de fotografías y memorias de la ciudad colonial" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">23392609</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Comapa y Zapotitlán: cómo son municipios fronterizos con El Salvador que son afectados por temblores en Guatemala</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/comapa-y-zapotitlan-como-son-municipios-fronterizos-con-el-salvador-que-son-afectados-por-temblores/</link>
                                                <pubDate>Thu, 31 Jul 2025 21:50:39 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Comunitario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/carlos-gomez.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="Periodista de Prensa Libre especializado en temas políticos y electorales. 
Con experiencia periodística de 20 años en medios escritos, televisivos y radiales." decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/carlos-gomez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/carlos-gomez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/carlos-gomez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Carlos Gómez</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializado en temas políticos y electorales. 
Con experiencia periodística de 20 años en medios escritos, televisivos y radiales.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-07-31T15:50:39-06:00">31 de julio de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Comunitario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=23347638</guid>
                                                    <description><![CDATA[Fundados en el siglo XIX, estos pueblos conservan nombres de origen náhuatl y fortalecen la economía local con agricultura, ganadería y turismo y ahora están afectados por una secuencia sísmica. ]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1080" height="475" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Parque-Central-Comapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?quality=52&amp;w=1080" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Parque-Central-Comapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Parque-Central-Comapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?resize=768,338 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Parque-Central-Comapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?resize=150,66 150w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Comunitario</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Comapa y Zapotitlán: cómo son municipios fronterizos con El Salvador que son afectados por temblores en Guatemala</h1><div class="tinypass_handler_audionota"><div class="gsp_full_player_david"></div></div><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">Fundados en el siglo XIX, estos pueblos conservan nombres de origen náhuatl y fortalecen la economía local con agricultura, ganadería y turismo y ahora están afectados por una secuencia sísmica. </h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/carlos-gomez.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="Periodista de Prensa Libre especializado en temas políticos y electorales. 
Con experiencia periodística de 20 años en medios escritos, televisivos y radiales." srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/carlos-gomez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/carlos-gomez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/carlos-gomez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/carlos-gomez/" title="Posts by Carlos Gómez" class="author url fn" rel="author">Carlos Gómez</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-07-31T15:50:39-06:00">31 de julio de 2025</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-07-31T15:50:39-06:00">15:50h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="23347638" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="1080" height="475" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Parque-Central-Comapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?quality=52&amp;w=1080&amp;h=475&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Parque-Central-Comapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Parque-Central-Comapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?resize=768,338 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Parque-Central-Comapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?resize=150,66 150w" sizes="(max-width: 1080px) 100vw, 1080px" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        La localidad de Comapa se encuentra ubicada en Jutiapa  y es de gran importancia para el departamento por su cercanía con El Salvador (Foto Prensa Libre: Google  Maps, Santiago Vásquez)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Comapa y Zapotitlán: cómo son municipios fronterizos con El Salvador que son afectados por temblores en Guatemala; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>¿Sabe usted qué localidad es conocida como<strong> “La Reina de las Colinas”?</strong> ¿O sabe dónde se encuentra el<strong> “lugar de zapotes”</strong>?</p>



<p>Ambos lugares<a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/temblores-en-guatemala-el-inguat-afirma-que-no-se-reportan-danos-considerables-en-sitios-turisticos-pero-esta-restringido-el-acceso-a-varios-volcanes/"> se encuentran en el suroriente de Guatemala, específicamente en Jutiapa,</a> y nos referimos a los municipios de Comapa y Zapotitlán, afectados por una secuencia sísmica que comenzó el pasado 29 de julio y que ha dejado 2 personas fallecidas y 497 afectados. </p>



<p>Las localidades que son de suma importancia para el crecimiento y la economía de la región, principalmente por su cercanía a la frontera con El Salvador.</p>



<p>Según la Coordinadora Nacional para la Reducción de Desastres (Conred), esta secuencia sísmica, hasta el 31 de julio a las 17 horas, ha dejado 393 sismos, de los cuales 50 han sido sensibles. </p>



<p>Señaló que esta situación ha generado 40 incidentes en el área, en especial en Comapa y Zapotitlán, pero también en Jalpatagua y Jerez. </p>



<p>Las áreas más afectadas por los sismos son Comapa y Zapotilán, y acá les damos detalles de cómo son esos lugares y detalles históricos.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Comapa, “La Reina de las Colinas”</h2>



<p><strong>La localidad de Comapa, en Jutiapa, fue fundada el 8 de mayo de 1852</strong>. Se encuentra ubicada a 174 kilómetros de la Ciudad de Guatemala y es el municipio número 8 de los 17 que conforman el departamento.</p>



<p>El nombre de Comapa proviene del náhuatl <em>comalli</em> y <em>apant</em>, que en español significan “comal” y “río”, por lo que su significado sería <strong>“río del comal”.</strong></p>



<p>Seguro se preguntará: ¿por qué del náhuatl? La respuesta es la siguiente.</p>



<p><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/ipala-atrae-a-casi-38-mil-visitantes-al-ano-un-destino-que-cautiva-con-su-volcan-y-laguna/">Según los registros históricos de Guatemala,</a> cuando las tropas del español Pedro de Alvarado invadieron el territorio en 1520, estaban integradas por soldados españoles e indígenas mexicanos de origen tlaxcalteca y choluteca, que los acompañaron tras haber sucumbido a la invasión en su tierra y hablaban dicha lengua. En ese entonces, Hernán Cortés aún peleaba por conquistar a los aztecas, pero eso no impidió que las tropas españolas continuaran avanzando hacia el sur del continente americano.</p>



<p>Fueron estos indígenas quienes dieron el nombre a la zona, atravesada por cuatro ríos. <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/semuc-champey-atrae-mas-turistas-tras-mejora-vial-en-el-2025-espera-superar-las-110-mil-visitas/">Los españoles la nombraron originalmente San Cristóbal Comapa.</a></p>



<p>El nombre de San Cristóbal fue en honor al santo católico San Cristóbal de Licia, y Comapa, el nombre dado por los indígenas mexicanos que acompañaban a los conquistadores.</p>



<p><strong>El nombre “La Reina de las Colinas” se debe a que se encuentra ubicada a 1,276 metros sobre el nivel del mar.</strong></p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="758" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Comapa-Jutiapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?quality=52" alt="" class="wp-image-23348189" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Comapa-Jutiapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Comapa-Jutiapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?resize=768,539 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Comapa-Jutiapa-Google-Maps-Santiago-Vasquez.jpeg?resize=150,105 150w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /><figcaption class="wp-element-caption">El municipio de Comapa se encuentra a una altura de 1 mil 276 metros sobre el nivel del mar es por eso que se le denomina como &#8220;La Reina de las Colinas&#8221;. (Foto Prensa Libre: Google Maps, Santiago Vásquez)</figcaption></figure>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/feriados-guatemala-2025-cuando-sera-el-proximo-asueto-y-quienes-lo-gozaran/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Feria-de-Jocotenango-4.jpeg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Feria de Jocotenango" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Feria-de-Jocotenango-4.jpeg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Feria-de-Jocotenango-4.jpeg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Feria-de-Jocotenango-4.jpeg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Feria-de-Jocotenango-4.jpeg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Feria-de-Jocotenango-4.jpeg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/feriados-guatemala-2025-cuando-sera-el-proximo-asueto-y-quienes-lo-gozaran/">Feriados Guatemala 2025: ¿Cuándo será el próximo asueto y quiénes lo gozarán?</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<h3 class="wp-block-heading">Ubicación y economía</h3>



<p>Comapa se encuentra al sureste de Jutiapa. Limita al norte con la cabecera departamental; al sur, con El Salvador; al este, con El Adelanto; y al oeste, con Jalpatagua. Tiene una altitud promedio de 1,250 metros sobre el nivel del mar, un clima que oscila entre 22.7 °C y 32.1 °C y una extensión territorial de 132 kilómetros cuadrados. Es atravesado por cuatro ríos: Paz, Sanarate, San Nicolás y Pululá, vitales para la producción y los cultivos locales.</p>



<p>Su economía se basa en la crianza de ganado, aves de corral y cerdos, además de la elaboración de productos lácteos como leche, queso y crema, que se comercializan dentro y fuera del departamento.</p>



<p>También se cultivan productos apreciados tanto por locales como extranjeros, entre ellos: café, maíz, ayote, rosa de Jamaica, maicillo, frijol, henequén, maguey, jocote de corona y jocote de verano.</p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="781" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Aldea-El-Carrizo-Comapa-Jutiapa-Google-Maps-Armando-Chavez.jpeg?quality=52" alt="" class="wp-image-23348199" style="width:1360px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Aldea-El-Carrizo-Comapa-Jutiapa-Google-Maps-Armando-Chavez.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Aldea-El-Carrizo-Comapa-Jutiapa-Google-Maps-Armando-Chavez.jpeg?resize=768,555 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Aldea-El-Carrizo-Comapa-Jutiapa-Google-Maps-Armando-Chavez.jpeg?resize=150,108 150w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /><figcaption class="wp-element-caption">El Carrizo forma parte de las aldeas que se encuentran en Comapa, cuenta con actividad comercial, agrícola y ganadera que son importantes para la localidad. (Foto Prensa Libre: Google Maps, Armando Chávez)</figcaption></figure>



<h3 class="wp-block-heading">Gastronomía, atractivos y celebraciones</h3>



<p>Entre sus platillos típicos sobresalen <strong>el tamal de viaje —conocido en otras localidades como tamales blancos</strong>—, elaborados a base de maíz y envueltos en tusa, ideales para acompañar <strong>el caldo de res</strong>, que también es tradicional en la localidad.</p>



<p>Entre sus principales atractivos están el cerro El Chato y el cerro El Hoyo, que ofrecen vistas atractivas y son ideales para quienes practican senderismo.</p>



<p>También destacan los ríos Trapichito y El Salitre, cuyas aguas permiten realizar diversas actividades recreativas.</p>



<p><strong>Su fiesta patronal se celebra cada 15 de diciembre en honor a la Virgen de Concepción</strong>. Durante la festividad se desarrollan actividades religiosas, elección de Flor de la Feria, desfile hípico, jaripeo, ventas de comida y dulces típicos, juegos mecánicos y conciertos.</p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="752" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Entrada-a-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Carlos-Valenzuela.jpeg?quality=52" alt="" class="wp-image-23348222" style="width:1357px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Entrada-a-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Carlos-Valenzuela.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Entrada-a-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Carlos-Valenzuela.jpeg?resize=768,535 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Entrada-a-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Carlos-Valenzuela.jpeg?resize=150,104 150w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /><figcaption class="wp-element-caption">Zapotitlán en Jutiapa ofrece una serie de atractivos para los visitantes entre ellos su gastronomía y distintos lugares de recreación. (Foto Prensa Libre: Google Maps, Carlos Valenzuela. </figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Zapotitlán, “Lugar de zapotes”</h2>



<p>La localidad de <strong>Zapotitlán, en Jutiapa, fue fundada el 11 de octubre de 1825</strong>. Se encuentra a 158 kilómetros de la Ciudad de Guatemala y es el municipio número 9 de los 17 del departamento.</p>



<p>El nombre de Zapotitlán proviene del náhuatl <em>zapotl</em>, que significa zapote, y <em>tlán</em>, que significa abundancia. La unión de ambos vocablos significa “lugar de zapotes”.</p>



<p>Al igual que Comapa, fueron los indígenas tlaxcaltecas y cholutecas que acompañaron a los españoles quienes dieron el nombre a esta localidad.</p>



<p>Según <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/crecen-5-las-proyecciones-turisticas-para-el-feriado-del-30-de-junio-y-este-es-el-top-cinco-de-los-destinos-con-mas-potencial/">los registros históricos de Guatemala</a>, los primeros habitantes de Zapotitlán llegaron procedentes de otras localidades, tanto de Jutiapa como de Jalapa y Chiquimula.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Ubicación y economía</h3>



<p>Zapotitlán limita al norte con El Adelanto y Yupiltepeque; al este, con Jerez; al oeste, con El Adelanto y Comapa; y al sur, con El Salvador. Está a 875 metros sobre el nivel del mar. Su temperatura varía entre 24 °C y 37 °C, y su extensión territorial es de 84 kilómetros cuadrados.</p>



<p>Las principales actividades económicas giran en torno al comercio y la producción agrícola de maíz, frijol, café, sorgo, loroco y rosa de Jamaica. También se cultivan, aunque en menor medida, chile pimiento, tomate, repollo, cebolla, jocote y yuca.</p>



<p>Además, los habitantes se dedican a la crianza de ganado bovino, porcino y avícola.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="751" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Vistas-desde-los-cerros-de-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Alexander-Florian.jpeg?quality=52" alt="" class="wp-image-23348235" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Vistas-desde-los-cerros-de-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Alexander-Florian.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Vistas-desde-los-cerros-de-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Alexander-Florian.jpeg?resize=768,534 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Vistas-desde-los-cerros-de-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Alexander-Florian.jpeg?resize=150,104 150w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /><figcaption class="wp-element-caption">Zapotitlán en Jutiapa cuenta con dos volcanes por medio de los que se pueden apreciar bellas vistas de la localidad y para la practica del senderismo. (Foto Prensa Libre: Google Maps, Alexander Florián)</figcaption></figure>



<h3 class="wp-block-heading">Gastronomía, atractivos y celebraciones</h3>



<p>Entre sus platillos típicos sobresalen <strong>los tamalitos de chipilín, las quesadillas de arroz, el atol de elote y el denominado atol shuco,</strong> elaborado a base de maíz negro.</p>



<p>Entre sus principales atractivos se encuentran el volcán Chingo, ideal para quienes practican senderismo; el volcán Las Víboras, que ofrece vistas naturales; y la laguna de Atescatempa, muy visitada para actividades recreativas y acuáticas.</p>



<p>También se celebran diversos festivales y actividades a lo largo del año.</p>



<p><strong>Su fiesta titular se celebra del 15 al 20 de febrero, en honor al Cristo de Esquipulas.</strong> Además, se conmemoran dos fiestas patronales: una en mayo, en honor a la Santa Cruz, y otra en septiembre, en honor a San Miguel Arcángel.</p>



<p>Durante su feria titular se desarrollan actividades religiosas, elección de Flor de la Feria, desfiles hípicos, ventas de comida y dulces típicos, juegos mecánicos y otros eventos.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="1080" height="915" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Calle-de-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Jorge-Mendez.jpeg?quality=52" alt="" class="wp-image-23348239" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Calle-de-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Jorge-Mendez.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Calle-de-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Jorge-Mendez.jpeg?resize=768,651 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/Calle-de-Zapotitlan-Jutiapa-Google-Maps-Jorge-Mendez.jpeg?resize=150,127 150w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" /><figcaption class="wp-element-caption">La tranquilidad de las calles de Zapotitlán contrasta con el desarrollo de las actividades económicas de la localidad que se encuentra en la zona fronteriza con El Salvador. (Foto Prensa Libre: Google Maps, Jorge Méndez)</figcaption></figure>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="comunitario,guatemala" data-modified="120" data-title="Comapa y Zapotitlán: cómo son municipios fronterizos con El Salvador que son afectados por temblores en Guatemala" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">23347638</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Quiénes escriben la historia de Guatemala: una profesión que se enfrenta a la IA, las nuevas tecnologías y un mundo hiperconectado</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/quienes-escriben-la-historia-de-guatemala-una-profesion-que-se-enfrenta-a-la-ia-las-nuevas-tecnologias-y-un-mundo-hiperconectado/</link>
                                                <pubDate>Tue, 01 Jul 2025 23:00:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Escenario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Belinda S. Martínez</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre del área de bienestar y cultura. 										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-07-01T17:00:00-06:00">1 de julio de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Escenario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=23059441</guid>
                                                    <description><![CDATA[En una profesión donde el pasado cobra vida, los historiadores guatemaltecos navegan entre la tradición académica y los desafíos del siglo XXI.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="723" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="La carrera de Historia en Guatemala se consolidó formalmente en los años setenta, con la creación de la Escuela de Historia de la Usac. (Foto Prensa Libre: Shutterstock)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg?resize=768,463 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg?resize=1536,925 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg?resize=150,90 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="note-long-form-container__header"><div class="note-long-form-container__header-img"><img width="1200" height="723" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg?quality=52" class="super-outstanding-photo-img special-size-img-long-form wp-post-image" alt="La carrera de Historia en Guatemala se consolidó formalmente en los años setenta, con la creación de la Escuela de Historia de la Usac. (Foto Prensa Libre: Shutterstock)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg?resize=768,463 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg?resize=1536,925 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-4.jpeg?resize=150,90 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="note-long-form-container__header-img-front super-outstanding-photo-overlay special-size-img-long-form"><div class="note-long-form-container__header-img-front-title-content"><h1 class="note-long-form-container__header-img-front-title special-style-time-long-form">Quiénes escriben la historia de Guatemala: una profesión que se enfrenta a la IA, las nuevas tecnologías y un mundo hiperconectado</h1><div class="note-normal-container__author-description-time-container"><h3 class="special-style-time-long-form note-normal-container__author-description-time reset-margin">1 de julio de 2025</h3></div><h4 class="note-long-form-container__header-img-front-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/belinda-martinez/" title="Posts by Belinda S. Martínez" class="author url fn" rel="author">Belinda S. Martínez</a></span></span></h4><div class="social-icons-container social-icons-container-desktop share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style"><a class="a2a_button_facebook"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/facebook-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_twitter"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/x-twiiter-subtract.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_linkedin"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/linkedin-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_whatsapp"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/whatsapp-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_copy_link"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/share-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a></div></div></div></div><div class="special-separator-lateral-long-form special-separator-lateral-long-form-image-footer"><h4 class="note-normal-container__second-new-description">La carrera de Historia en Guatemala se consolidó formalmente en los años setenta, con la creación de la Escuela de Historia de la Usac. (Foto Prensa Libre: Shutterstock)</h4></div><div class="social-icons-container social-icons-container-mobile share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style"><a class="a2a_button_facebook"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/facebook.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_twitter"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/x-twitter.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_linkedin"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/linkedin.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_copy_link"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/share-icon.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a></div><div class="general-separator-big"></div><div class="special-separator-lateral-long-form special-separator-lateral-long-form-excerpt"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En una profesión donde el pasado cobra vida, los historiadores guatemaltecos navegan entre la tradición académica y los desafíos del siglo XXI.</p></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Desde que se inicia el ciclo escolar en la educación preprimaria, la <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-ha-sido-la-musica-en-las-distintas-epocas-de-la-historia-de-guatemala/" data-type="link" data-id="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-ha-sido-la-musica-en-las-distintas-epocas-de-la-historia-de-guatemala/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">historia de Guatemala</a> está presente. Cada 15 de septiembre, las distintas instituciones educativas realizan actos en los que celebran la independencia del país, investigan sobre los símbolos patrios y buscan inculcar el patriotismo en los pequeños alumnos.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Al avanzar gradualmente en los grados escolares, en la clase de estudios sociales los estudiantes comienzan a empaparse más de los acontecimientos históricos de Guatemala: quiénes han sido los presidentes, la historia de los terremotos que han azotado al país, por qué se dio la <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/historia-de-guatemala-triunfa-la-revolucion-en-1944/" data-type="link" data-id="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/historia-de-guatemala-triunfa-la-revolucion-en-1944/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Revolución de Octubre de 1944</a>, entre otros temas.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Posteriormente, las aulas universitarias incluyen, en la mayoría de las carreras, la clase de <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-era-la-vida-en-santiago-de-guatemala/" data-type="link" data-id="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-era-la-vida-en-santiago-de-guatemala/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Historia de Guatemala</a>, en la que de manera más estructurada y desde un punto de vista más científico se imparte este curso, para que los estudiantes puedan conocer los acontecimientos históricos del país desde otra perspectiva.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"><strong>“No podemos entender qué somos si no sabemos de dónde venimos y por dónde hemos transitado”</strong>, menciona el historiador y antropólogo social Mauricio José Chaulón Vélez, quien también es profesor titular del Instituto de Investigaciones de la Escuela de Historia de la Universidad de San Carlos de Guatemala (Usac), refiriéndose a <strong>la importancia de estudiar la historia como ciencia, siendo los historiadores los encargados de investigar, analizar, narrar y difundir esos acontecimientos que forman la identidad cultural de cada país.</strong></p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Sin embargo, <strong>la historia de Guatemala, como disciplina académica formal, es relativamente joven.</strong> Apenas en la década de 1970, con la separación de la Escuela de Historia de la Facultad de Humanidades, se consolidó un espacio específico para la formación de historiadores profesionales.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">No obstante, ese camino no ha estado exento de desafíos, y hoy, a más de cinco décadas de su fundación, la profesión enfrenta interrogantes fundamentales sobre su relevancia, su futuro y su capacidad de adaptación a un mundo hiperconectado.</p>
</div>

<div class="special-last-carousel-notes"><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-top"></div><div class="special-last-carousel-notes__title"><h2 class="special-last-carousel-notes__title-text">Lecturas recomendadas</h2></div><div id="carousel-435e5900-44fd-4b93-bbd9-b163dcc75ec4" class="carousel slide special-note-carrusel-padding" data-bs-ride="carousel" data-bs-pause="hover" data-bs-touch="true"><div class="carousel-indicators d-md-none">
            <button
                class="active indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-435e5900-44fd-4b93-bbd9-b163dcc75ec4"
                data-bs-slide-to="0"
                aria-label="Slide 1" aria-current="true">
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-435e5900-44fd-4b93-bbd9-b163dcc75ec4"
                data-bs-slide-to="1"
                aria-label="Slide 2" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-435e5900-44fd-4b93-bbd9-b163dcc75ec4"
                data-bs-slide-to="2"
                aria-label="Slide 3" >
            </button>
        </div>
    <div
        class="carousel-inner carrusel-long-form-two-container"
        data-num-images="3"
        style="--num-images: 3"
    >
    <div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item active" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/criptas-de-la-catedral-metropolitana-la-historia-enterrada-entre-proceres-arzobispos-y-ciudadanos-comunes/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Reportaje de las Criptas de la Catedral Metropolitana donde se encuentran enterrados de la epoca Colonial los ex presidentes y de la curia entre ellos Justo Rufino Barrios Monseor Gerardi , Cardenal Mario Casariegos, Reina Barrios, Prospero penados del Barrio entre otros personajes Foto Carlos Sebastian Guatemala 10 de octubre 2007" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg 3504w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Criptas de la Catedral Metropolitana: la historia enterrada entre próceres, arzobispos y ciudadanos comunes</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/huellas-de-tinta-milenaria-la-oculta-historia-del-tatuaje-tejida-a-traves-del-tiempo/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="798" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/04/RD1042025-TATUAJES-.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Atrapado de un artista de tatuajes barbudos trabajando en su estudio con manga tatuada en el brazo de su cliente masculino. Hombre tatuado por un tatuador profesional" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/04/RD1042025-TATUAJES-.jpg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/04/RD1042025-TATUAJES-.jpg?resize=768,511 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/04/RD1042025-TATUAJES-.jpg?resize=1536,1021 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/04/RD1042025-TATUAJES-.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/04/RD1042025-TATUAJES-.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Huellas de tinta milenaria: la oculta historia del tatuaje tejida a través del tiempo</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/artesanos-de-la-semana-santa-las-dos-mil-horas-previas-a-la-semana-mayor/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="711" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/NAC-16042019-CHO-PROCESION-DE-LA-RESENA-IGLESIA-LA-MERCED-083_91927988.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Alfombra de Semana Santa junto al cortejo procesional" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/NAC-16042019-CHO-PROCESION-DE-LA-RESENA-IGLESIA-LA-MERCED-083_91927988.jpg 3363w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/NAC-16042019-CHO-PROCESION-DE-LA-RESENA-IGLESIA-LA-MERCED-083_91927988.jpg?resize=768,455 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/NAC-16042019-CHO-PROCESION-DE-LA-RESENA-IGLESIA-LA-MERCED-083_91927988.jpg?resize=1536,910 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/NAC-16042019-CHO-PROCESION-DE-LA-RESENA-IGLESIA-LA-MERCED-083_91927988.jpg?resize=2048,1214 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/NAC-16042019-CHO-PROCESION-DE-LA-RESENA-IGLESIA-LA-MERCED-083_91927988.jpg?resize=150,89 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Artesanos de la Semana Santa: Las dos mil horas previas a la Semana Mayor</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div></div>
    <button
        class="carousel-control-prev d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-435e5900-44fd-4b93-bbd9-b163dcc75ec4"
        data-bs-slide="prev"
    >
        <span class="carousel-control-prev-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Previous</span>
    </button>
    
    <button
        class="carousel-control-next d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-435e5900-44fd-4b93-bbd9-b163dcc75ec4"
        data-bs-slide="next"
    >
        <span class="carousel-control-next-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Next</span>
    </button>
    </div><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-bottom"></div></div><div class="general-separator-big"></div>


<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="992" height="798" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-7.jpeg?quality=52&amp;w=992" alt="" class="wp-image-23061282" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-7.jpeg 992w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-7.jpeg?resize=768,618 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-7.jpeg?resize=150,121 150w" sizes="auto, (max-width: 992px) 100vw, 992px" /><figcaption class="wp-element-caption">La Historia está presente en el sistema educativo guatemalteco desde la educación preprimaria hasta el nivel universitario. (Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)</figcaption></figure>


<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Una disciplina en construcción</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Para comprender el presente de la historia como profesión en Guatemala, es necesario remontarse a sus orígenes y reconocer a quienes sentaron las bases de esa disciplina.<br><strong>Una de las figuras más estudiadas en el panorama historiográfico guatemalteco es el historiador <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/mas-alla-de-la-patria-del-criollo-quien-fue-severo-martinez-pelaez/" data-type="link" data-id="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/mas-alla-de-la-patria-del-criollo-quien-fue-severo-martinez-pelaez/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Severo Martínez Peláez, autor de obras como La patria del criollo</a>.</strong> “Él es como el gran historiador”, señala Walter Gutiérrez, coordinador de la Unidad de Tesis de la Escuela de Historia de la Usac.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Junto a Martínez Peláez, otros nombres han marcado el desarrollo de la disciplina. <strong>Gutiérrez destaca la importancia de historiadores como Miguel Álvarez, uno de los primeros graduados de la escuela, que establece un punto de partida en la genealogía académica de la profesión.</strong></p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">También destaca, bajo la perspectiva de Gutiérrez, historiadores como Artemis Torres, “que tiene una capacidad enorme para conectar con mujeres, para conectar con grupos sociales y tiene una facilidad de palabra tremenda”. “La doctora Tania Sagastume, que es una persona menos conocida, pero con una profundidad investigativa tremenda”, menciona.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El panorama se completa con figuras como Fernando Urquizú, Gabriel Morales, Johan Melchor, Haroldo Rodas Estrada y Lissette Jiménez, por mencionar algunos nombres.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El historiador también menciona a Jorge y a Luis Luján, quienes “fueron historiadores que trabajaron temas artísticos a nivel local, pero que resonaron en toda América”, y Arturo Taracena, “un verdadero maestro en la historia social, política, y yo me atrevería a decir que hasta cultural”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"><strong>Sin embargo, antes de la existencia de la carrera formal de historia, eran otros profesionales quienes se encargaban de escribir la historia nacional. Chaulón Vélez explica que quienes escribían la historia eran abogados, médicos, sociólogos, antropólogos o incluso periodistas.</strong></p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Gutiérrez sitúa el inicio de la profesionalización de la historia en un momento específico: “Profesionalmente hablando, es hasta que aparece Humanidades. Después del gobierno de —Juan José— Arévalo es que empieza a verse un interés universitario por la historia”. Sin embargo, aclara que existía una tradición previa: “Es una tremenda afición por la historia, porque la cátedra prima de historia que dictó Alejandro Marure el 16 de octubre de 1832 dice que la historia es la madre de las disciplinas”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La separación de la Escuela de Historia de la Facultad de Humanidades, en 1974, marcó un momento crucial.</p>
</div>

<div class="img-long-form-medium-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-medium"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-3.jpeg" class="img-long-form-medium__two" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-medium__description">Una de las figuras más estudiadas en el panorama historiográfico del país es el historiador Severo Martínez Peláez. </h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)</h4></div></div><div class="general-separator-big"></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><div class="note-normal-container__quote-general"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/cita.svg" class="note-normal-container__quote-version-three-icon" alt="Image"><div class="note-normal-container__quote"><div class="note-normal-container__quote-version-three"><div class="note-normal-container__quote-version-three-separator"></div><div class="note-normal-container__quote-version-three-title">&#8220;No podemos entender qué somos si no sabemos de dónde venimos y por dónde hemos transitado&#8221;.</div><div class="note-normal-container__quote-version-three-author">Mauricio José Chaulón Vélez, profesor titular del Instituto de Investigaciones de la Escuela de Historia de la Universidad de San Carlos de Guatemala</div><div class="note-normal-container__quote-version-three-separator"></div></div></div></div></div><div class="general-separator-big"></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Cronistas vs. historiadores</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Los cronistas durante mucho tiempo fueron los encargados de narrar la historia. Sin embargo, una de las diferencias conceptuales más importantes que se ha tenido que establecer es la distinción entre cronistas e historiadores. Esta diferenciación no es meramente académica, sino que define la naturaleza misma del trabajo histórico.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Gutiérrez explica que <strong>“un cronista solamente narra hechos. Registra hechos. Y un historiador lo que hace es analizar las causas de los hechos”. </strong>Profundizando en esta distinción, añade: “el cronista lo que hace es registrar, escribir y narrar los hechos de una comunidad. Y el historiador lo que hace es analizar por qué pasaron esos hechos”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Chaulón Vélez ofrece una perspectiva complementaria: <strong>“El cronista es una persona que nos va a relatar acontecimientos que sucedieron, con la riqueza de los detalles en el relato y que nos va a ubicar esos acontecimientos en el tiempo”. Mientras que “el historiador es esa persona que puede interpretar por qué sucedieron esos acontecimientos. Y los va a interpretar no solo desde las fuentes, sino también desde sus métodos”.</strong></p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Esta diferenciación se hace aún más clara cuando Chaulón Vélez señala que “el cronista está contando, está relatando algo que sucedió, pero no está interpretando por qué sucedió. No está interpretando las consecuencias de lo que sucedió. El cronista es un contador de lo que pasó, de lo que sucedió, pero no interpreta”.</p>
</div>

<div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-large"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-1.jpeg" class="img-long-form-large__img" alt="first-image"><div class="img-long-form-large__content"><h3 class="img-long-form-medium__description">Solo la Usac ofrece actualmente la licenciatura en Historia en Guatemala, lo que limita la profesionalización en esa área. En el edificio S1, se encuentra ubicada la Escuela de Historia. </h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)</h4></div></div><div class="general-separator-big"></div>

<div class="special-last-carousel-notes"><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-top"></div><div class="special-last-carousel-notes__title"><h2 class="special-last-carousel-notes__title-text">Lea más</h2></div><div id="carousel-9d5321ed-2315-444a-af50-1ebbba17bd1c" class="carousel slide special-note-carrusel-padding" data-bs-ride="carousel" data-bs-pause="hover" data-bs-touch="true"><div class="carousel-indicators d-md-none">
            <button
                class="active indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-9d5321ed-2315-444a-af50-1ebbba17bd1c"
                data-bs-slide-to="0"
                aria-label="Slide 1" aria-current="true">
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-9d5321ed-2315-444a-af50-1ebbba17bd1c"
                data-bs-slide-to="1"
                aria-label="Slide 2" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-9d5321ed-2315-444a-af50-1ebbba17bd1c"
                data-bs-slide-to="2"
                aria-label="Slide 3" >
            </button>
        </div>
    <div
        class="carousel-inner carrusel-long-form-two-container"
        data-num-images="3"
        style="--num-images: 3"
    >
    <div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item active" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/coffee-party-la-tendencia-de-la-generacion-z-que-evoluciona-las-fiestas-y-ya-cautiva-en-guatemala/"><img width="1200" height="718" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/ACE22052025-BSM-COFFEE-PARTY-GUATEMALA-1.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Estas actividades están marcando una transformación en los códigos de convivencia de la generación Z, al priorizar encuentros diurnos en los cuales el café es el protagonista, en contraste con las fiestas tradicionales nocturnas. (Foto Prensa Libre: Belinda S. Martínez)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/ACE22052025-BSM-COFFEE-PARTY-GUATEMALA-1.jpg 3506w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/ACE22052025-BSM-COFFEE-PARTY-GUATEMALA-1.jpg?resize=768,460 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/ACE22052025-BSM-COFFEE-PARTY-GUATEMALA-1.jpg?resize=1536,920 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/ACE22052025-BSM-COFFEE-PARTY-GUATEMALA-1.jpg?resize=2048,1226 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/ACE22052025-BSM-COFFEE-PARTY-GUATEMALA-1.jpg?resize=150,90 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Coffee Party: la tendencia de la generación Z que evoluciona las fiestas y ya cautiva en Guatemala</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/reportajes/audios-de-miguel-angel-asturias-discos-de-acetato-fotografias-los-tesoros-que-alberga-el-museo-de-la-historica-radio-tgw/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="MUSEO OTTO REN MANSILLA, TGW. Se realiz una visita al edificio de la Tipografa Nacional para documentar el Museo Otto Ren Mansilla, un espacio cultural que administra la Radio TGW. En dicho museo se puede encontrar el equipo que se ha utilizado a lo largo de la historia de la radio en el pas, grabaciones antiguas, herramientas, locutores destacados y hasta una cabina de transmisin que puede ser visitada por oyentes. En la imagen, aparatos antiguos utilizados en la radio. Juan Diego Gonzlez. 080124" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg 5472w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Audios de Miguel Ángel Asturias, discos de acetato, fotografías: los tesoros que alberga el museo de la histórica radio TGW</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/reportajes/coleccionistas-de-antiguedades-donde-estan-los-guardianes-del-pasado-en-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="786" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE17052024-BSM-ANTIGUEDADES-6-e1718643368287.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Anticuarios, o antiguedades" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE17052024-BSM-ANTIGUEDADES-6-e1718643368287.jpg 4732w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE17052024-BSM-ANTIGUEDADES-6-e1718643368287.jpg?resize=768,503 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE17052024-BSM-ANTIGUEDADES-6-e1718643368287.jpg?resize=1536,1006 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE17052024-BSM-ANTIGUEDADES-6-e1718643368287.jpg?resize=2048,1341 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE17052024-BSM-ANTIGUEDADES-6-e1718643368287.jpg?resize=870,570 870w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE17052024-BSM-ANTIGUEDADES-6-e1718643368287.jpg?resize=150,98 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Coleccionistas de antigüedades: dónde están los guardianes del pasado en Guatemala</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div></div>
    <button
        class="carousel-control-prev d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-9d5321ed-2315-444a-af50-1ebbba17bd1c"
        data-bs-slide="prev"
    >
        <span class="carousel-control-prev-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Previous</span>
    </button>
    
    <button
        class="carousel-control-next d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-9d5321ed-2315-444a-af50-1ebbba17bd1c"
        data-bs-slide="next"
    >
        <span class="carousel-control-next-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Next</span>
    </button>
    </div><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-bottom"></div></div><div class="general-separator-big"></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">El panorama laboral: entre la docencia y la investigación</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Una de las realidades más crudas que enfrentan los historiadores guatemaltecos es la limitada oferta laboral. Gutiérrez es claro al respecto: “Es un campo reducido. Trabajamos esencialmente en dos cosas: en docencia y en investigación, y digo esencialmente porque no quiere decir que solo en eso. Aunque últimamente ha habido un poco más de interés en las instituciones por trabajar en archivos”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Esta situación genera una paradoja interesante en la formación profesional. Como explica Gutiérrez: “Cuando nos graduamos, somos licenciados en historia, y lo que estamos especializados para hacer es investigar, no enseñar. Sin embargo, las universidades nos contratan para enseñar historia”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">A pesar de las limitaciones, existe un equilibrio peculiar en el mercado laboral de los historiadores. Gutiérrez observa: “Nosotros reconocemos que nuestro número de graduados es muy bajo. Pero nuestro número de oportunidades también es bajo. Entonces, esto se compensa, porque si usted tiene demasiados egresados, pero tiene muy poca oferta, entra en crisis, porque no van a encontrar trabajo. En cambio, nosotros somos pocos y hay poca oferta; entonces, está prácticamente nivelado”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Las especializaciones de la profesión</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En un campo tan vasto como la historia, la especialización se vuelve no solo conveniente, sino necesaria. Chaulón Vélez considera que sí es importante que los historiadores se especialicen en un área específica, “porque la historia es tan vasta que un conocimiento general nos limitaría”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Sin embargo, la realidad institucional guatemalteca presenta limitaciones. Gutiérrez señala que “la única especialización en posgrado que hay en el país es la de historia del arte —como licenciatura—. Aunque hay una maestría en historia y una maestría en historia del arte”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Ante esa situación, “cada uno va buscando sus áreas de interés, tiene su título de licenciado en historia y se va formando de manera complementaria propia, incluso autodidacta del área de interés que tenga”, explica Gutiérrez.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><div class="note-normal-container__quote-general"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/cita.svg" class="note-normal-container__quote-version-three-icon" alt="Image"><div class="note-normal-container__quote"><div class="note-normal-container__quote-version-three"><div class="note-normal-container__quote-version-three-separator"></div><div class="note-normal-container__quote-version-three-title">&#8220;La historia no es solo relatar hechos del pasado, es entender los contextos del presente desde los acontecimientos del tiempo histórico&#8221;.</div><div class="note-normal-container__quote-version-three-author">Mauricio José Chaulón Vélez, profesor titular del Instituto de Investigaciones de la Escuela de Historia de la Universidad de San Carlos de Guatemala</div><div class="note-normal-container__quote-version-three-separator"></div></div></div></div></div><div class="general-separator-big"></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">¿Profesión en riesgo?</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Las estadísticas acerca de la Escuela de Historia revelan una realidad preocupante. Gutiérrez, en su calidad de coordinador de la Unidad de Tesis, tiene acceso a datos precisos: “En la escuela de historia están los arqueólogos, los antropólogos, los licenciados en enseñanza de la historia y los historiadores. La licenciatura que más egresados tiene al año es arqueología. Y salen siete. Nosotros, en Historia, en este 2025, llevamos un graduado. Y por lo que analizo del desenvolvimiento y le doy seguimiento a los casos, vamos a tener quizás uno más. Eso quiere decir que voy a tener dos historiadores este año”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El panorama a largo plazo es igualmente revelador. Ángel Valdez Estrada, doctor en historia moderna y contemporánea y actual director de la Escuela de Historia de la Usac, proporciona datos históricos: “La escuela ha graduado directamente a 74 licenciados en historia desde que se formó la escuela, en 1974, lo que equivale a aproximadamente dos graduados por año”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">A pesar de estos números, Gutiérrez mantiene una perspectiva equilibrada: “Yo no diría que está en riesgo como tal de desaparecer, porque es fundamental; necesitamos la interpretación de los historiadores, siempre. O por lo menos, para hacer los textos de los que se alimenta la inteligencia artificial”.</p>
</div>

<div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-large"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-2.jpeg" class="img-long-form-large__img" alt="first-image"><div class="img-long-form-large__content"><h3 class="img-long-form-medium__description">Con la Revolución de Octubre de 1944 se abrió el camino para la creación de la Facultad de Humanidades en la Usac. A partir de su fundación, se comenzó a impartir Historia en las universidades del país. </h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)</h4></div></div><div class="general-separator-big"></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">El perfil de los nuevos historiadores</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Una característica particular de la profesión en Guatemala es la edad de graduación. Gutiérrez observa que “los más jóvenes que logran graduarse están más o menos entre 35 y 40 años”. Esta situación plantea interrogantes sobre el relevo generacional: “Si lo vemos así, no es una carrera que vaya a tener un relevo generacional en este momento, pero la brecha para el que sigue es de 10 años”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Las razones de esta tardía graduación son múltiples. El historiador explica que “hay primeras opciones —de la historia como carrera—, pero son estudiantes que pronto terminan la carrera, pero no culminan el proceso. Eso se debe en parte a la necesidad de trabajo”. El proceso de graduación requiere “hacer una tesis de investigación, que requiere fuentes. Y esas fuentes normalmente están disponibles en horario hábil. Y si los jóvenes están trabajando, no tienen tiempo de hacer esa investigación; les es muy complicado graduarse”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">El pénsum de la carrera</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Uno de los aspectos más controversiales de la formación histórica en Guatemala es el pénsum académico. Según los historiadores, quienes ingresan a la carrera estudian el pénsum establecido en los años setenta. Si bien, según Valdez, este ha tenido ciertas modificaciones dentro de las aulas escolares, las asignaturas continúan siendo las mismas que cuando se formó la escuela.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Artemis Torres Valenzuela, historiadora e investigadora del Centro de Estudios de las Culturas en Guatemala (Ceceg), reconoce que este pénsum de estudios “sí, está obsoleto y habría que revitalizarlo y actualizarlo, pero sin que pierda su esencia, porque la esencia de ese pénsum, es decir, el enfoque que tienen todos los cursos, es lo que ha permitido una interpretación certera de la realidad nacional”.</p>
</div>

<div class="img-long-form-medium-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-medium"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA.jpeg" class="img-long-form-medium__two" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-medium__description">Una profesión entre el deseo  de investigar, reflexionar e interpretar los hechos, y la supervivencia de un reducido número de estudiantes que acepta el desafío.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: Juan Diego González)</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Los desafíos del siglo XXI</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Los historiadores guatemaltecos enfrentan desafíos únicos en la era digital. Valdez identifica como el principal reto “superar la inmediatez y lograr que la gente tenga la suficiente pausa para reflexionar”. Explica que “el gran problema con esto es que, como no da tiempo a la reflexión, no da tiempo a matizar la información, no da tiempo a discernir qué es verdad y qué no es verdad”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Gutiérrez reconoce que “hay una gran presión de la inteligencia artificial que nos tiene que obligar a perfeccionar o a tener un mejor control de nuestras áreas específicas”. Su estrategia es clara: “Si yo soy historiador del arte y a veces incursiono en historia cultural, yo no acepto nada que venga fuera de mi área de conocimiento, porque si me meto en eso, lo más seguro es que voy a quedar desvirtuado”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">A esto se le suma que actualmente la única universidad del país que brinda el titulo de licenciatura en historia es la Usac, ya que otras casas de estudio, en su momento, abrieron la carrera, pero por diversos motivos tuvieron que cerrarla.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Si bien continúan impartiendo maestrías, doctorados y profesorados, a nivel de licenciatura la Usac es la única que faculta a los historiadores.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Además, los retos a los que se están enfrentando los historiadores guatemaltecos es la comunicación efectiva con el público general.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Torres Valenzuela propone una renovación completa en los métodos de comunicación: “Videos, TikTok, cápsulas e incluso sería bueno algunos programas de debate; pero sí darle la vuelta, porque estamos viendo que, en el mundo actual, los jóvenes ya no son tanto de lecturas en libros tradicionales. Entonces, hay que buscar esas formas”.</p>
</div>

<div class="img-long-form-medium-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-medium"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-6.jpeg" class="img-long-form-medium__two" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-medium__description">La historia es clave para comprender el presente y construir una identidad, no solo para relatar el pasado.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: Juan Diego González)</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">La nueva generación</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">A pesar de los desafíos, existe una nueva generación de historiadores que promete continuidad y renovación. Gutiérrez menciona a “Patricia Lepe, que se graduó hace algunos años como una segunda carrera, ya que primero es licenciada en ciencias de la comunicación y después se graduó de historia”. También destaca a Williams Salazar, Estefanía Quiroa y Sergio Fuentes. Sin embargo, el historiador recalca <strong>la importancia de hablar y difundir el trabajo de investigación que se está realizando, ya que “son muy pocos los historiadores que hablan y comparten”.</strong></p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Esta idea es reforzada por el historiador y también investigador del Ceceg Aníbal Chajón. Según sus palabras, los historiadores deben “hacer algo para que la gente sepa que estás haciendo algo”. Según explica, es necesario difundir la información de la forma más clara posible, para que todos puedan tener acceso a ella y difundirla de modo que las personas sepan que están trabajando en alguna investigación”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Torres Valenzuela identifica una característica distintiva de la nueva generación: “La corriente, por ejemplo, que está produciendo la Escuela de Historia en la Universidad de San Carlos, es una corriente de historiadores de pensamiento crítico”. Estos “son historiadores que están siendo formados bajo parámetros más que todo de la interpretación materialista de la historia”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Un aspecto positivo de la situación actual es que la mayoría de los docentes son historiadores formados en la propia escuela. Gutiérrez confirma que “son muy pocos los que no son historiadores”. Esto asegura que “sí hay historiadores formando nuevos historiadores”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Sin embargo, eso plantea también un desafío pedagógico. Como explica Gutiérrez: “Nuestra carrera es para investigar. Entonces, en muchas ocasiones pueden ser brillantes investigando, pero muy malos pedagogos”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Torres Valenzuela hace una distinción importante: “Porque una cosa es tener el título de licenciado en historia y otra cosa es realmente ser historiador. Porque un historiador escribe libros, va a las fuentes, se atreve a interpretar, a hacer análisis, a hacer síntesis”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><div class="note-normal-container__quote-general"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/cita.svg" class="note-normal-container__quote-version-three-icon" alt="Image"><div class="note-normal-container__quote"><div class="note-normal-container__quote-version-three"><div class="note-normal-container__quote-version-three-separator"></div><div class="note-normal-container__quote-version-three-title">Una cosa es tener el título de licenciado en Historia y otra cosa es realmente ser historiador&#8221;.</div><div class="note-normal-container__quote-version-three-author">Artemis Torres Valenzuela Historiadora e investigadora del Centro de Estudios de las Culturas en Guatemala (CECEG)</div><div class="note-normal-container__quote-version-three-separator"></div></div></div></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Entre la academia y la sociedad</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La pregunta sobre a quién escriben los historiadores guatemaltecos revela una realidad compleja. Valdez identifica varios públicos: “Está el público especializado, que son como los gurús” y, luego, están las otras maneras en las que se transmite la información. Estas incluyen revistas, libros de texto y libros pedagógicos.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Sin embargo, Valdez reconoce que la era digital ha abierto nuevas posibilidades. “La proliferación de YouTube ha hecho que muchos compañeros hayan hecho programas muy bonitos de explicación de historia, que le ponen un pizarrón y explican la historia”. “Ya han aparecido los tiktokers de nuestros estudiantes, donde explican brevemente algunos conceptos”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">La importancia de estudiar historia</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Chaulón Vélez articula la importancia fundamental de la historia como disciplina. <strong>“La historia como una disciplina científica es importante estudiarla, ya que nos permite sistematizar precisamente esas acciones de los seres humanos en el tiempo”.</strong> <strong>Sin embargo, esta ciencia “no es solo relatar hechos del pasado, es también entender los contextos del presente desde los acontecimientos del tiempo histórico”.</strong></p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Profundizando en esta reflexión, añade que “es ir tras nuestros pasos, para comprender por qué estamos como estamos. Entonces, la historia, como una disciplina científica, nos permite esa mayor comprensión. Por eso es importante estudiarla y por eso es importante que siga existiendo como una carrera académica, como una profesión académica y como una carrera universitaria”.</p>
</div>

<div class="img-long-form-medium-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-medium"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/07/RD29062025-HISTORIADORES-DE-GUATEMAA-5.jpeg" class="img-long-form-medium__two" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-medium__description">Estudiar Historia permite entender cómo llegamos a nuestra realidad actual y construir una visión crítica de nuestra identidad como sociedad.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: Juan Diego González)</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Desafíos pedagógicos</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Gutiérrez reconoce la necesidad de adaptación. “Ceder un poco a nuestra manera de ver el mundo y de entender la disciplina. Uno no puede pretender que una persona de 21 años o 20 años entienda la disciplina como la entendimos nosotros hace 20 años”. Esto implica “reajustar necesariamente la pedagogía”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Pero este reto se amplía más allá de las aulas universitarias. Según Gutiérrez, “el no entender cómo se han formado en el nivel primario, básico y los jóvenes que se gradúan este 2025, corta totalmente la realidad educativa de humanidades”, haciendo más difícil para ellos enseñar la profesión.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">También identifica un cambio en el perfil estudiantil: “Cada vez recibimos más estudiantes de instituciones privadas que no van a la universidad para formarse como líderes sociales, sino para tener un mejor espacio en el cual poder desarrollarse y crecer económicamente”. Esto requiere que “la Escuela de Historia también les ayude a entender esa otra parte”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Según menciona el historiador, “en Guatemala no existe una cultura que apoye la formación de historia”, idea que refuerza Torres Valenzuela, enfatizando la pérdida de las ciencias sociales en general, ya que las nuevas generaciones se están inclinando por carreras más técnicas. “Lamentablemente, como el mundo se está moviendo en parámetros en donde predomina más la producción y el mercado, pues yo veo que el futuro es una lucha y una batalla que tenemos que librar para el rescate, en primer lugar, de las ciencias sociales, pero también de las humanidades”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Observa que “lo que está ocurriendo es que está bajando el nivel de los estudiantes que ingresan, y que tal vez no es que esté en un riesgo total, pero sí hay una campaña de desprestigio, de desvalorización y de marginación de todos los conocimientos de esta perspectiva”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><div class="note-normal-container__quote-general"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/cita.svg" class="note-normal-container__quote-version-three-icon" alt="Image"><div class="note-normal-container__quote"><div class="note-normal-container__quote-version-three"><div class="note-normal-container__quote-version-three-separator"></div><div class="note-normal-container__quote-version-three-title">&#8220;No podemos vivir sin la historia, es nuestra esencia&#8221;</div><div class="note-normal-container__quote-version-three-author">Aníbal Chajón, historiador e investigador del Centro de Estudios de las Culturas en Guatemala (CECEG)</div><div class="note-normal-container__quote-version-three-separator"></div></div></div></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Entre la esperanza y la incertidumbre</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">A pesar de los desafíos, los historiadores guatemaltecos mantienen una perspectiva esperanzadora. Chajón resume la importancia fundamental de la disciplina: “No podemos vivir sin la historia, es nuestra esencia”.</p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Como reflexiona Torres Valenzuela: “Yo creo que nos vamos a seguir manteniendo en la medida en que la gente y nuestros entornos comprendan la utilidad de la ciencia”.<br>En esa comprensión social del valor de la historia radica, quizás, la clave para el futuro de estos guardianes del tiempo que, desde sus aulas y archivos, continúan desentrañando los misterios del pasado para iluminar el presente y el futuro de Guatemala.</p>
</div><div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="escenario,vida" data-modified="120" data-title="Quiénes escriben la historia de Guatemala: una profesión que se enfrenta a la IA, las nuevas tecnologías y un mundo hiperconectado" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">23059441</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>La influencia de Natalia Górriz, exalumna del Instituto Belén y pionera de la educación guatemalteca</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/la-influencia-de-natalia-gorriz-exalumna-del-instituto-belen-y-pionera-de-la-educacion-guatemalteca/</link>
                                                <pubDate>Mon, 23 Jun 2025 21:28:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Escenario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Ingrid Reyes</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializada en periodismo de bienestar y cultura, con 18 años de experiencia. Premio Periodista Cultural 2023 por el Seminario de Cultura Mexicana y premio ESET región centroamericana al Periodismo en Seguridad Informática 2021.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-06-23T15:28:00-06:00">23 de junio de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Escenario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=22989074</guid>
                                                    <description><![CDATA[Natalia Górriz viuda de Morales fue una investigadora y líder a nivel educativo, sus aportes siguen vigentes y se convirtieron en bases de la evolución educativa en Guatemala.  Su caminar comenzó en el Instituto Normal Central para Señoritas Belén.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="606" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg 3395w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg?resize=768,388 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg?resize=1536,775 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg?resize=2048,1034 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg?resize=150,76 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Escenario</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">La influencia de Natalia Górriz, exalumna del Instituto Belén y pionera de la educación guatemalteca</h1><div class="tinypass_handler_audionota"><div class="gsp_full_player_isabel"></div></div><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">Natalia Górriz viuda de Morales fue una investigadora y líder a nivel educativo, sus aportes siguen vigentes y se convirtieron en bases de la evolución educativa en Guatemala.  Su caminar comenzó en el Instituto Normal Central para Señoritas Belén.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/ingrid-reyes/" title="Posts by Ingrid Reyes" class="author url fn" rel="author">Ingrid Reyes</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-06-23T15:28:00-06:00">23 de junio de 2025</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-06-23T15:28:00-06:00">15:28h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="22989074" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATIALIA-GORRIZ-WEB-HORIZONTAL.jpg?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        Górriz viuda de Morales era una personalidad destacada de la educación guatemalteca. Nació en Chimaltenango el 21 de julio de 1869 y falleció el 20 de octubre de 1941, a los 72 años. Hija del coronel Manuel Górriz y Mercedes Porras. (Foto arte Prensa Libre: Alejandro Sosa)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo La influencia de Natalia Górriz, exalumna del Instituto Belén y pionera de la educación guatemalteca; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>Expertos en el tema aseguran que la guatemalteca <strong>Natalia Górriz viuda de Morales </strong>poseía una inteligencia singular, era reconocida por sus investigaciones asiduas y su sola presencia inspiraba comentarios de admiración. La exalumna<a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/historico-instituto-belen/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"> <strong>Instituto Normal Central para Señoritas Belén</strong></a>  esa época la educadora representaba al Ministerio de Educación Pública que estaba dirigido por Antonio Villacorta en el gobierno del dictador<a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/hace-100-anos-cae-el-que-nunca-creyo-que-caeria-manuel-estrada-cabrera/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"> Manuel Estrada Cabrera.</a></p>



<p>Se graduó de maestra de instrucción primaria en el Instituto Nacional Central de Señoritas Belén (1884), y en el mismo establecimiento obtuvo el título de Bachiller en Ciencias y Letras (1885).</p>



<p>&nbsp;Su título de maestra lo recibió de manos de Justo Rufino Barrios. El periódico <em>La Gaceta</em> en 1934 publicó un artículo que recordaba este momento al cumplirse las bodas de oro de su graduación, además de mencionar a otras docentes destacadas que se graduaron en ese mismo año.</p>



<p><strong>Fue fundadora del Colegio Internacional</strong> de primera y segunda enseñanza para niñas y señoritas, <em>e inspectora de escuelas normales y secundarias</em>. Autora de textos pedagógicos, didácticos y novela; miembro de la Association for Childhood Education y de la National Education Association, de Estados Unidos.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/5-frases-cortas-para-desear-un-feliz-dia-del-maestro-este-25-de-junio/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Feliz-Dia-del-Maestro.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Feliz Día del Maestro -frases cortas" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Feliz-Dia-del-Maestro.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Feliz-Dia-del-Maestro.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Feliz-Dia-del-Maestro.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Feliz-Dia-del-Maestro.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Feliz-Dia-del-Maestro.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/5-frases-cortas-para-desear-un-feliz-dia-del-maestro-este-25-de-junio/">5 frases cortas para desear un feliz Día del Maestro este 25 de junio</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/que-se-celebra-en-junio-en-guatemala-conozca-las-fechas-y-los-eventos-que-no-debe-perderse/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/06/20230630-129890623de283a7495dd604caa16f4190e2f7f1.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="AME061. CIUDAD DE GUATEMALA (GUATEMALA), 30/06/2023.- Integrantes del Ejército de Guatemala realizan hoy su tradicional desfile por las calles, durante la celebración del Día del Ejército y la conmemoración de la gesta revolucionaria de 1871, en Ciudad de Guatemala (Guatemala). Cientos de personas observaron el desfile de las Fuerzas Armadas que marcharon desde la Avenida Las Américas hasta el Campo de Marte. EFE/Esteban Biba" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/06/20230630-129890623de283a7495dd604caa16f4190e2f7f1.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/06/20230630-129890623de283a7495dd604caa16f4190e2f7f1.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/06/20230630-129890623de283a7495dd604caa16f4190e2f7f1.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/06/20230630-129890623de283a7495dd604caa16f4190e2f7f1.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/06/20230630-129890623de283a7495dd604caa16f4190e2f7f1.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/que-se-celebra-en-junio-en-guatemala-conozca-las-fechas-y-los-eventos-que-no-debe-perderse/">¿Qué se celebra en junio en Guatemala? Conozca las fechas y los eventos que no debe perderse</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>En París ingresó en el Consejo Internacional de Mujeres. Miembro activo de la Sociedad de Geografía e Historia de Guatemala —hoy Academia— y Socia Correspondiente de la Real Sociedad Geográfica de Madrid. Trabajó durante tres años en la redacción del diario La República, donde escribía bajo el pseudónimo de Noel.</p>



<p>“Cuando la formación de maestras especializadas en nivel parvulario se inició formalmente en Guatemala el 28 de junio de 1928, su primer plan de estudios incluía Fundamentos del Método Parvulario, psicología del niño, música, dibujo, trabajo manual y juegos educativos. Formó parte de aquellos primeros catedráticos que sirvieron gratuitamente”, se describe.</p>



<p><strong>El 15 de abril de 1929 fue nombrada directora de la Escuela Normal de Maestras para Párvulos.</strong> A causa de su mala salud, renunció en 1937.</p>



<p>Su amor por la educación parvulario le llevó a reflexionar y escribir acerca de esta etapa en la niñez. En 1933, en la<em> Revista de Educación</em> hizo énfasis en que en países más adelantados el ideal de las naciones tiende a educar a sus hijos y ha surgido como el proyecto más generoso la implantación de las escuelas de párvulos, bajo una nueva orientación: “la de las tendencias de la escuela activa, en cuanto que hace que el niño actúe por sí mismo”.</p>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATALIA-GORRIZ-2-rotated.jpg?quality=52&amp;w=768" alt="" class="wp-image-22989244" style="width:1360px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATALIA-GORRIZ-2-rotated.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATALIA-GORRIZ-2-rotated.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATALIA-GORRIZ-2-rotated.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATALIA-GORRIZ-2-rotated.jpg?resize=900,600 900w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /><figcaption class="wp-element-caption">En 1935, el periódico “La Gaceta” publicó un artículo por los 50 años de graduadas de tres maestras guatemaltecas: María Reyna de Fuentes, Natalia Górriz de Morales y Concha Anleu de Susbiell, quienes habían recibido su título de manos de Justo Rufino Barrios. En la nota se incluyen otros nombres y la brillante carrera de Górriz de Morales. (Foto Prensa Libre: cortesía Bienvenido Argueta)</figcaption></figure>



<p>&nbsp;La educadora también menciona el método Montessori y los constantes ejercicios y estímulos que se presentan metódicamente para que el niño construya una mentalidad positiva. “En la cultura sensorial hay que dejar que el alumno haga sus observaciones por sí mismo para que verifique su autoeducación. La maestra observa, estudia y dirige al escolar presentándole ocasiones de actuar, pero no interviene directamente en el trabajo del niño. La enseñanza debe ser coeducativa para desenvolver en ellos el espíritu de cariño, de fraternidad y de ayuda a los más pequeños, a los débiles y a los recién llegados”, decía entonces.</p>



			<div class="note-normal-container__quote nospeech">
				<div class="note-normal-container__quote-version-two">
					<div class="note-normal-container__quote-separator-small"></div>
					<h3 style="font-family: Acto-Medium-Medium !important" class="note-normal-container__quote-version-two-quote m-3">No hay momento más angustioso<br>para un niño que aquel en que<br>comprende la injusticia y pierde la<br>fe en el maestro o en sus padres,<br>porque su alma se apega en un<br>infinito dolor. No hay que apagar<br>jamás en el alma del niño ni la<br>confianza porque entonces lo<br>desalentamos y el desaliento<br>deprime las facultades del niño,<br>anulándolas. Su vida ha de ser<br>cultivada en un ambiente de<br>tranquilidad, pureza y alegría.<br>Natalia Górriz, en su libro &#8220;El amigo de los niños&#8221;  (1925)</h3>
					<div class="note-normal-container__quote-separator-small"></div>
				</div>
			</div>
			<div class="note-separator-large"></div>


<p><br></p>



<h2 class="wp-block-heading">Una vida de trabajo y reconocimiento</h2>



<p>En la investigación <em>El pensamiento pedagógico de<strong> Natalia </strong>Górriz</em>, publicado por Bienvenido Argueta, graduado en Filosofía por la Universidad de San Carlos de Guatemala y con una especialización en Educación por la Universidad de Ohio, EE.UU., el autor recrea un momento que pudo ser de los más importantes para la connotada docente.</p>


<div class="note-separator-large"></div><div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-3"><div class="note-normal-container__individual-news">    <h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">EN ESTE MOMENTO    </h3><div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-en-este-momento" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/universidades-cambian-a-decanos-antes-de-la-convocatoria-de-postuladoras-para-tse-y-mp/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/NAC-EV-210422-COMISION-POSTULACION-FISCAL-MP2022-042-1.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="La Comisin de Postulacin se ha reunido durante dos das para definir la nmina final de 6 candidatos para optar al cargo de Fiscal General y Jefe del Ministerio Pblico para el periodo 2022-2026 y que deber ser elegido por el Presidente de la Repblica.En la primera ronda de votacin, fueron elegidos Nector Guilebaldo de Len Ramrez, con 13 votos a favor; Jorge Luis Donado Vivar, actual Procurador General de la Nacin, obtuvo 12 votos a favor; Darleneene Apologa Monge Pinelo, obtuvo 14 votos a favor; Gabriel Estuardo Garca Luma, obtuvo 10 votos a favor; y Henry Alejandro Elas Wilson, obtuvo 12 votos a favor; siendo los primeros cinco postulantes en ser elegidos.Desde la segunda ronda, hasta la novena, no se ha tenido avance en la eleccin del sexto y ltimo integrante de la nmina final que ser presentada al mandatario de la nacin.A las 11 de la maana del jueves 21 de abril, Luis Aragn, Secretario de la Comisin de Postulacin, indic que se present un amparo en contra de la Comisin de Postulacin, donde se solicita que la nmina de aspirantes debe ser integrada por aquellos postulantes que obtuvieron alta calificacin y cumplen con los requisitos para optar al cargo.Se dio un plazo de seis horas a la comisin para trabajar un informe circunstanciado donde se explicar la forma en que se est conformando la nmina que se presentar al Presidente de la Repblica. El informe fue presentado a las 15:00 horas del jueves 21 de abril, cumpliendo el plazo de entrega.Desde la primera ronda de votacin, Consuelo Porras, actual Fiscal y Jefa del Ministerio Pblico, ha obtenido 8 votos a favor y 7 en contra. Segn la Ley de Comisin de Postulacin, los aspirantes deben tener dos terceras partes de los votos, es decir, 10 votos para integrar la nmina final de aspirantes.Mediante un consejo, se acord reiniciar con el proceso de votacin el sbado 23 de abril a partir de las 12:00 horas." srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/NAC-EV-210422-COMISION-POSTULACION-FISCAL-MP2022-042-1.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/NAC-EV-210422-COMISION-POSTULACION-FISCAL-MP2022-042-1.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/NAC-EV-210422-COMISION-POSTULACION-FISCAL-MP2022-042-1.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/NAC-EV-210422-COMISION-POSTULACION-FISCAL-MP2022-042-1.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/10/NAC-EV-210422-COMISION-POSTULACION-FISCAL-MP2022-042-1.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>  <h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">  	<a class="text-decoration-none ux-utm-en-este-momento" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/universidades-cambian-a-decanos-antes-de-la-convocatoria-de-postuladoras-para-tse-y-mp/" style="color: inherit;">Universidades cambian a decanos antes de la convocatoria de postuladoras para TSE y MP      </a>  </h2>        <img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="Right" />    </div><div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-en-este-momento" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/justicia/caso-melisa-palacios-las-cuatro-claves-del-nuevo-intento-de-fernanda-bonilla-para-apartar-a-la-jueza-carol-berganza/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/Fernanda-Bonilla-caso-Melisa-Palacios-audiencia-de-etapa-intermedia-2-de-septiembre-del-2025.jpeg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Fernanda Bonilla caso Melisa Palacios audiencia de etapa intermedia 2 de septiembre del 2025" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/Fernanda-Bonilla-caso-Melisa-Palacios-audiencia-de-etapa-intermedia-2-de-septiembre-del-2025.jpeg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/Fernanda-Bonilla-caso-Melisa-Palacios-audiencia-de-etapa-intermedia-2-de-septiembre-del-2025.jpeg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/Fernanda-Bonilla-caso-Melisa-Palacios-audiencia-de-etapa-intermedia-2-de-septiembre-del-2025.jpeg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/Fernanda-Bonilla-caso-Melisa-Palacios-audiencia-de-etapa-intermedia-2-de-septiembre-del-2025.jpeg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/09/Fernanda-Bonilla-caso-Melisa-Palacios-audiencia-de-etapa-intermedia-2-de-septiembre-del-2025.jpeg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>  <h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">  	<a class="text-decoration-none ux-utm-en-este-momento" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/justicia/caso-melisa-palacios-las-cuatro-claves-del-nuevo-intento-de-fernanda-bonilla-para-apartar-a-la-jueza-carol-berganza/" style="color: inherit;">Caso Melisa Palacios: las cuatro claves del nuevo intento de Fernanda Bonilla para apartar a la jueza Carol Berganza      </a>  </h2>        <img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="Right" />    </div></div></div><div class="note-separator-large"></div>


<p>“(&#8230;) uno de los eventos más memorables en la vida de<strong> Natalia </strong>fue su encuentro con la<strong> premio Nobel de Literatura y gran pedagoga Gabriela Mistral. </strong>Górriz describe lo extraordinarias que fueron sus conferencias en la escuela de aplicación de la escuela de párvulos donde ella se desempeñaba como directora. Pero particularmente describe algunos pasajes de sus conversaciones en el viaje que hicieron conjuntamente a Antigua Guatemala”, dice Argueta.</p>



<p>“Ella era un talento extraordinario, constantemente salía en las revistas&#8230; era una pedagoga que se actualizaba constantemente e introduce textos básicos que van vinculados a los niños en las primeras edades&#8230; la ciencia en educación ha ido cambiando, pero hay principios básicos que se sostienen como la relevancia cada vez mayor que tienen los estudios de educación inicial y resultan ser más fundamentales de lo que en algún momento se pensó y ella lo sabía”, agrega Argueta en una entrevista.</p>



<p>“Participó de igual a igual con muchos talentos masculinos de la época”, comenta. El investigador describe que es indudable que los escritos sobre los aportes de la mujer en el siglo XIX son la expresión de la conciencia de Górriz sobre un feminismo que deja de ser un discurso de los hombres, como fue el caso de los desarrollos de Felipe Estrada Paniagua o de Rafael Spínola. Górriz afirma en uno de los artículos que escribió en La República que “la mujer hispanoaméricana se distingue por la exquisita sensibilidad de sus afectos&#8230; generosa y entusiasta, siempre se le ve defender las nobles causas, simpatizar con los que caminan en pos de un ideal y estar al lado de los que sufren”. En este sentido, adquiere una conciencia del proceso evolutivo de la mujer en el marco histórico y de la inserción de las centroamericanas como parte del desarrollo político, social y literario.</p>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="1520" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-gorriz.jpg?quality=52&amp;w=699" alt="" class="wp-image-22989353" style="width:1360px;height:auto"/><figcaption class="wp-element-caption">Imagen de Natalia Górriz viuda de Morales, de 46 años, publicada en el Libro Azul del gobierno de Manuel Estrada Cabrera, en 1915.  (Foto Prensa Libre: Academia de Geografía e Historia)</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Una familia pequeña</h2>



<p>Aunque su familia consistía en un círculo pequeño, a nivel educativo estuvo rodeada de decenas de estudiantes y también fue formadora de maestras, con una familia educativa numerosa.</p>



<p>Se casó en 1893 con el coronel Próspero Morales (1856-1898), secretario de la Guerra en el gobierno de José María Reina Barrios y candidato a la presidencia en las elecciones de 1898, ultimado ese mismo año. Su postura se situaba en contra de Manuel Estrada Cabrera.  Tuvieron una hija llamada<strong> Natalia </strong>Morales Górriz.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/oscar-de-leon-palacios-el-maestro-que-escribio-los-libros-con-los-que-guatemala-crecio/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Oscar-de-Leon-Palacios-1.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Retrato de Óscar de León Palacios" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Oscar-de-Leon-Palacios-1.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Oscar-de-Leon-Palacios-1.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Oscar-de-Leon-Palacios-1.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/oscar-de-leon-palacios-el-maestro-que-escribio-los-libros-con-los-que-guatemala-crecio/">Oscar de León Palacios: el maestro que escribió los libros con los que Guatemala creció</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/como-los-maestros-guatemaltecos-superaron-los-desafios-de-la-pandemia-y-mantuvieron-la-educacion-en-marcha/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Dia-del-maestro-en-Guatemala-pandemia.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Día del maestro en Guatemala - pandemia" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Dia-del-maestro-en-Guatemala-pandemia.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Dia-del-maestro-en-Guatemala-pandemia.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Dia-del-maestro-en-Guatemala-pandemia.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Dia-del-maestro-en-Guatemala-pandemia.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/Dia-del-maestro-en-Guatemala-pandemia.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/como-los-maestros-guatemaltecos-superaron-los-desafios-de-la-pandemia-y-mantuvieron-la-educacion-en-marcha/">Cómo los maestros guatemaltecos superaron los desafíos de la pandemia y mantuvieron la educación en marcha</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<h2 class="wp-block-heading">Más de su desarrollo</h2>



<p>En 2017, el académico de número de la Academia de Geografía e Historia, Edgar Mendoza, presentó un ensayo llamado<strong> </strong><em><strong>Natalia Górriz vda. de Morales: mujer pionera en la enseñanza de la geografía en Guatemala: Su manual de geografía de 1904</strong></em>. Publicado en los Anales de la Academia de Geografía e Historia de Guatemala, XCII 2017.</p>



<p>Fue la única mujer que escribió, en el período antes citado, un manual de geografía llamado <em>Compendio de Geografía descriptiva</em>, editado en Tegucigalpa, Honduras, en 1904. “El manual es una geografía universal, una obra que obtuvo la medalla de oro en la exposición de Guatemala y su autora, el honroso nombramiento de Socia Correspondiente en la Real Sociedad de Geografía de Madrid&#8230;”, expone Mendoza. En esa ocasión el periódico El Liberal, de Madrid, publicó una nota en la que expresaba su admiración por la educadora centroamericana.</p>



<p>El académico añade que Górriz vivió durante algún tiempo en Nueva York, Estados Unidos. Ingresó a la Sociedad de Geografía e Historia de Guatemala el 6 de julio de 1924 con su trabajo Las orquídeas y las tradiciones indígenas, publicado en el Tomo 1, de los Anales de la Sociedad de Geografía e Historia de Guatemala.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="700" height="458" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATALIA-GORRIZ-1.jpg?quality=52" alt="" class="wp-image-22989250" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATALIA-GORRIZ-1.jpg 700w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-26052024-NATALIA-GORRIZ-1.jpg?resize=150,98 150w" sizes="auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px" /><figcaption class="wp-element-caption"><br>En esta fotografía de la Academia de Geografía e Historia aparecen, en 1923, tres figuras femeninas. La primera es Natalia Morales (hija de Górriz viuda de Morales); la segunda, Lilly de Jongh Osborne, y la tercera, Natalia Górriz de Morales, miembros de esta organización.  (Foto Prensa Libre: Foto: Carlos A. Villacorta/cortesía Academia de Geografía e Historia)</figcaption></figure>



<p>&nbsp;En su discurso manifiestó: “Sean mis primeras palabras las que expresen a la Sociedad de Geografía e Historia de Guatemala mi agradecimiento por contarme entre sus socios. Es para mí muy honroso pertenecer a esta culta sociedad, cuyos propósitos son de halagadores ideales de trabajo y de labor patriótica. Os ruego vuestra benevolencia para aceptar este pequeño trabajo sobre las orquídeas, silvestres plantas de nuestros bosques, que desearía llevara en él el perfume de esas hermosas flores, junto con mi expresivo saludo”.</p>



<p>En torno a su investigación destacó que los k´iche´ tenían una flor sagrada llamada Xochinacaztli, que semeja la forma de una oreja y “era de dulce perfume y de un color purpurino, flor a la que atribuían peregrinas virtudes; hacen mención de ella Dunal, Mociño y otros autores; esta flor es la Cymbopetalum penduliflorum”.</p>



<p>Destacaba que los médicos entre los mayas eran un grupo perteneciente a la casta sacerdotal y curaban las enfermedades por medio de sustancias extraídas de las plantas, de las cuales tenían gran conocimiento. “Pueblos que vivían en contacto con la naturaleza tenían que amarla y así vemos que en sus leyendas se refería a los árboles y a las plantas, indicando que el maíz, que era por excelencia la sustancia alimenticia para ellos, sirvió al Creador para formar al hombre”, indicó.</p>



<p>Entre sus conclusiones describía, “para sentir en toda su plenitud la impresión cautivadora que esas flores ofrecen, hay que contemplarlas en las selvas tropicales, en los troncos de los árboles milenarios donde aparecen bajo la luz del sol tamizadada por el espeso follaje de las ramas&#8230; estas flores tienen en verdad algo de pájaros y de mariposas, una individualidad característica, si así pudiera decirse, que no solo impresiona los sentidos con la elegancia de sus formas, la belleza y el colorido de sus pétalos”.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="993" height="1294" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-investigacion.jpg?quality=52" alt="" class="wp-image-22989393" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-investigacion.jpg 993w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-investigacion.jpg?resize=768,1001 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-investigacion.jpg?resize=150,195 150w" sizes="auto, (max-width: 993px) 100vw, 993px" /><figcaption class="wp-element-caption">Una de las investigaciones de Natalia Górriz fue acerca de las orquídeas.  (Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)<br><br></figcaption></figure>



<p>Su paso por esta institución le llevó a integrar su junta directiva en 1927-1928.  Mendoza reconoce que entre sus actividades académicas en la Sociedad de Geografía e Historia se encuentra un discurso que a su criterio tiene un realce importante en la participación femenina dentro de la entidad, y consiste en la sesión extraordinaria celebrada en 1930, con motivo de conferirle el título de Socia Honoraria a Rosa Filatti, la primera mujer extranjera a quien se otorgó esta distinción. Filatti, de nacionalidad mexicana, acababa de regresar de estudiar un doctorado en Geografía.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Adiós a una grande</h2>



<p><strong>Su deceso, el 20 de octubre de 1941</strong>, a los 75 años, fue dado a conocer en periódicos de la época que destacaron la vida de la maestra y educadora.</p>



<p><em>&nbsp;El Imparcial </em>le dedicó las siguientes frases: <strong>“<em>El Imparcial</em> que siempre contó a la gran educadora guatemalteca entre sus más adictos simpatizantes, le tributa ahora, a su memoria, el más profundo homenaje de admiración que lleva a su honorable familia sincera ratificación de cordiales afectos”.</strong></p>



<p>Durante varios años se publicaron reseñas o invitaciones a misas para para conmemorar la fecha de su fallecimiento.</p>



<p>En Honduras, en noviembre de 1941, <em>El cronista de Tegucigalpa</em> publicó una reseña de su trayectoria, amena charla, múltiples intereses y generosidad. El 9 de noviembre de 1942, la mesa redonda de mujeres panamericanas en San José, Costa Rica, organizó una asamblea fúnebre para honrar su memoria.</p>



<p>En la revista<em> Educación</em> de marzo de 1943 salió un artículo de Nora B. Thompson de las “apreciaciones de una profesora y escritora norteamericana sobre una gran educadora”.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="982" height="797" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-gorriz-2.jpg?quality=52" alt="" class="wp-image-22989372" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-gorriz-2.jpg 982w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-gorriz-2.jpg?resize=768,623 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/natalia-gorriz-2.jpg?resize=150,122 150w" sizes="auto, (max-width: 982px) 100vw, 982px" /><figcaption class="wp-element-caption">Libros escritos por Natalia Gorriz de Morales quien fue una maestra guatemalteca quien tras graduarse de profesora en el Instituto Belén en 1884, desarrolló una intensa labor en beneficio de las docentes guatemaltecas


Fotografía Erick Avila                   08/05/2024</figcaption></figure>



<p>“En un país donde las asociaciones de mujeres no existen, siempre era escogida por los jefes internacionales reconocidas para fundar en Guatemala las secciones de las federaciones mundiales y continentales, pues ella no era solo una personalidad reconocida en el mundo educativo, sino también fue la organizadora de otras diversas actividades. Tuvo tiempo para escribir artículos en los periódicos y fue autora de seis libros durante el tiempo en que se ocupó en dirigir las organizaciones como maestra e internacionalista y no temo equivocarme al decir que doña<strong> Natalia </strong>Górriz viuda de Morales fue la mujer guatemalteca más conspicua en los albores del siglo XX”, escribió Thompson.</p>



<p>En ese escrito en el que recibió ayuda de la hija de la recién fallecida, también comentó que de noviembre de 1917 a febrero de 1918 estuvo de vacaciones en Nueva Orléans. En esos meses sucedieron dos terribles terremotos en Guatemala, así que a su regreso estuvo cooperando con la Cruz Roja Norteamericana para ayudar a los damnificados.</p>



<p><strong>A la fecha dos escuelas llevan su nombre, una en la ciudad de Guatemala y la otra en Izabal.</strong> En 1943 se fundó la Escuela Nacional de Párvulos<strong> Natalia </strong>Górriz vda. de Morales hoy Escuelas Oficiales de Párvulos No. 9, en Puerto Barrios, Izabal. En la capital, en 1948 el gobierno de Juan José Arévalo inauguró la Escuela Tipo Federación para párvulos o Jardín de niños en la zona 5, La Palmita, con el nombre de la educadora.</p>



<p>“Una joven de 15 años vestida de azul pálido, una figura gentil, una cara bella, ni tímida ni vanidosa, cosechando aplausos aun antes que comenzara a hablar —más tarde— una mujer de espíritu sereno, de gran capacidad mental, confiada siempre en que el resultado de todo lo que emprendía sería un éxito. una personalidad muy superior, una mujer extraordinaria, la cual no solo perteneció a su patria —Guatemala—, sino a todo el hemisferio occidental”, escribió Máximo Soto Hall, escritor y diplomático guatemalteco.</p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="escenario,vida" data-modified="120" data-title="La influencia de Natalia Górriz, exalumna del Instituto Belén y pionera de la educación guatemalteca" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">22989074</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>El Art déco cumple 100 años en Guatemala: descubra las joyas arquitectónicas del Centro Histórico</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/el-art-deco-cumple-100-anos-en-guatemala-descubra-las-joyas-arquitectonicas-del-centro-historico/</link>
                                                <pubDate>Sun, 15 Jun 2025 16:00:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Vida</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Ingrid Reyes</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializada en periodismo de bienestar y cultura, con 18 años de experiencia. Premio Periodista Cultural 2023 por el Seminario de Cultura Mexicana y premio ESET región centroamericana al Periodismo en Seguridad Informática 2021.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-06-15T10:00:00-06:00">15 de junio de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Vida]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=22877794</guid>
                                                    <description><![CDATA[El art déco es un estilo que marca la modernidad en Guatemala y que sigue presente en los paisajes arquitectónicos.<br><br>]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="1278" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg 3171w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?resize=768,818 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?resize=1442,1536 1442w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?resize=1923,2048 1923w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?resize=150,160 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="note-long-form-container__header"><div class="note-long-form-container__header-img"><img width="1200" height="1278" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?quality=52" class="super-outstanding-photo-img special-size-img-long-form wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg 3171w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?resize=768,818 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?resize=1442,1536 1442w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?resize=1923,2048 1923w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-1.jpg?resize=150,160 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="note-long-form-container__header-img-front super-outstanding-photo-overlay special-size-img-long-form"><div class="note-long-form-container__header-img-front-title-content"><h1 class="note-long-form-container__header-img-front-title special-style-time-long-form">El Art déco cumple 100 años en Guatemala: descubra las joyas arquitectónicas del Centro Histórico</h1><div class="note-normal-container__author-description-time-container"><h3 class="special-style-time-long-form note-normal-container__author-description-time reset-margin">15 de junio de 2025</h3><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div></div><h4 class="note-long-form-container__header-img-front-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/ingrid-reyes/" title="Posts by Ingrid Reyes" class="author url fn" rel="author">Ingrid Reyes</a></span></span></h4><div class="social-icons-container social-icons-container-desktop share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style"><a class="a2a_button_facebook"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/facebook-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_twitter"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/x-twiiter-subtract.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_linkedin"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/linkedin-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_whatsapp"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/whatsapp-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_copy_link"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/share-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a></div></div></div></div><div class="special-separator-lateral-long-form special-separator-lateral-long-form-image-footer"><h4 class="note-normal-container__second-new-description">Una imagen del Teatro  Lux ubicado en el Centro Histórico de Guatemala.  Este edificio emblemático guarda características del art déco.  (Foto Prensa Libre: Municipalidad de Guatemala)</h4></div><div class="social-icons-container social-icons-container-mobile share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style"><a class="a2a_button_facebook"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/facebook.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_twitter"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/x-twitter.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_linkedin"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/linkedin.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_copy_link"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/share-icon.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a></div><div class="general-separator-big"></div><div class="special-separator-lateral-long-form special-separator-lateral-long-form-excerpt"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El art déco es un estilo que marca la modernidad en Guatemala y que sigue presente en los paisajes arquitectónicos.<br><br></p></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"><br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"><strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/exposicion-art-deco-en-guatemala-una-de-cada-seis-casas-en-el-centro-historico-conserva-este-estilo-arquitectonico/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">La historia del art déco tiene una fecha oficial de inicio</a></strong>.<strong> El 28 de abril de 1925</strong> se inauguró en París la <em>Exposición Internacional de Artes Decorativas e Industriales Modernas</em>. La muestra representó uno de los eventos más importantes en la evolución del arte, la arquitectura y el diseño de la época.<br><br>Una investigación publicada en <em>The Conversation</em> de María Villanueva Fernández y Héctor García-Diego Villarías para el proyecto Aportaciones desde la arquitectura a la teoría, la pedagogía y la divulgación del diseño español detalla que la exposición generó expectación, debido a su prolongado proceso de gestación.<br><br>En 1911, René Guilleré, presidente de la Société des Artistes Décorateurs, propuso organizar un evento internacional que reafirmara la supremacía francesa en el diseño, especialmente ante la competencia alemana. Aprobada en 1912, su celebración prevista para 1915 se retrasó por la Primera Guerra Mundial y no se concretó hasta 1925. Durante este tiempo, la exposición fue ampliamente anunciada en prensa y revistas especializadas, creando la oportunidad de producir un estilo nuevo. <br><br>La idea de innovación se reflejaba en las bases de la convocatoria, que exigían obras inéditas y excluían expresamente cualquier reproducción de estilos históricos. El artículo cuarto establecía que solo se admitirían obras de “inspiración nueva y de una originalidad real”.</p></div>

<div class="img-long-form-small-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-small col-12 col-md-6"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-KLEE.jpg" class="img-long-form-small__img" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-small__description">Las farmacias Klée mantenían un estilo moderno. Los detalles en fachadas son relevantes en el art déco</h3><h4 class="img-long-form-small__author">(Foto Prensa Libre: Municipalidad de Guatemala)</h4></div><div class="general-separator-big d-md-none"></div><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-small col-12 col-md-6"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/sanidad-art-deco-1-e1749684786713.jpg" class="img-long-form-small__img" alt="second-image"><h3 class="img-long-form-small__description">El diseño del edificio de Sanidad, ubicado en la 9a. avenida y 15 calle, estuvo a cargo de Roberto Cordón y Rafael Pérez de León. Actualmente es necesario acercarse para ver los detalles que se complementan con los árboles que dan vida al lugar.</h3><h4 class="img-long-form-small__author">(Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En el primer centenario de su inauguración, <em>la Exposición de Artes Decorativas de París </em>sigue siendo un hito fundamental en la historia del diseño. “Su impacto trascendió lo puramente estético, al consolidar el art déco como el último gran estilo decorativo del siglo y al servir de escenario para la irrupción del movimiento moderno, cuyas ideas racionalistas transformarían el diseño del futuro”, agregaron.<br><br>El arquitecto guatemalteco Mario Castro Pleitez comparte, que aunque ese estilo predominó entre las décadas de 1930 y 1940 en Europa, para Guatemala el auge llega un poco después. Aunque se encuentran edificaciones inclinadas hacia ese estilo fechadas como el edificio La Perla (1927) o el Teatro Lux (1935).<br></p></div>

<div class="img-long-form-medium-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-medium"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/la-perla-zona-1.jpg" class="img-long-form-medium__two" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-medium__description">Este edificio, llamado La Perla, se localiza en la 9a. calle y Sexta Avenida. Fue construido en 1927 e inaugurado en 1929. El diseño en el que destaca el art déco corresponde a los arquitectos Wilhelm Krebs y Roberto Hoegg.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: Hemeroteaca PL)</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"><br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">¿Cómo identificamos el art déco?</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El libro <em>Art déco </em>– <em>edificios</em>, una investigación de Arturo Portillo, publicado en el 2023, expone parte de los edificios emblemáticos de Guatemala construidos con ese estilo, el cual también fue aplicado a casas particulares, negocios y otras obras que se mantienen a la vista de los transeúntes.<br><br>Castro Pleitez explica que esa es una de las tendencias que están protegidas en Guatemala por la comuna y ha trabajado en proyectos de restauración, donde se ha cuidado el respeto por los detalles que se encuentran en casas y edificios.<br><br>En el 2006, la arquitecta María Valesca Samayoa publicó la tesis<em> La arquitectura art déco con envolvente morfológico de Guatemala en los años 20 y 50</em>, y destacó que este movimiento tuvo una importancia muy grande en Guatemala, tanto por la calidad de sus obras como por la cantidad de ellas, que se encuentran en las diferentes zonas capitalinas del país. <br><br>“Durante esa época se comenzó a elevar la calidad formal y arquitectónica de la fisonomía urbana, y se reprodujeron imágenes arquitectónicas provenientes de las ciudades francesas. También se imitaron construcciones tomadas de revistas internacionales de moda que provenían del continente europeo. <br><br>A todos esos acontecimientos se les llamó en ese entonces movimiento moderno, aunque hoy se le conoce con el nombre de <em>art déco</em>”, destacó la investigadora.<br><br>La influencia también dio lugar a la aparición de infinidad de objetos en la Ciudad de Guatemala, como cerámicas, tejidos, esculturas, pinturas, vestidos, muebles modernos y aparatos de industrialización.<br><br>Samayoa compartió en su análisis que, después, en la época del gobierno de Jorge Ubico (1930-1944), se aplicó una arquitectura déco más elaborada, con rasgos más particulares. De hecho, se puede decir que durante este gobierno esta floreció.<br><br></p></div>

<div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-large"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-4.jpg" class="img-long-form-large__img" alt="first-image"><div class="img-long-form-large__content"><h3 class="img-long-form-medium__description">Imagen del Conservatorio Nacional de Música construido en 1955.  Es considerado un art deco tardío.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: Municipalidad de Guatemala)<br><br></h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El art déco tiene diferentes aspectos para reconocerlo. Aquí colocamos algunos:<br><br>-Castro Pleitez asegura que este fue un período económicamente positivo en la sociedad guatemalteca y se invertía en las diferentes áreas, en especial en crear salas y comedores en ambientes grandes.<br><br>-Un fundamento que aparece en las casas son los detalles geométricos. Predomina en formas como los cubos, las líneas, las esferas, el zigzag y juego de patrones.<br><br>-Utiliza materiales como acero, vidrio, cerámica y maderas como el ébano. También utiliza cromo o plástico.<br><br>-Las entradas suelen ser extravagantes y los techos tienden a ser planos.<br><br>-Se tiene afinidad con diseños náuticos; por ejemplo, podrían tener ventanas redondas.<br><br>-Los motivos florales tienen un gran potencial.<br><br>-Los colores pastel tienden al celeste, amarillo, crema; el rojo se utilizaba poco.<br><br>-El art déco explora la simetría. Expertos describen que, al verlo, hay orden, elegancia y sofisticación. En este estilo predominan las proporciones y la repetición de líneas.<br><br>-Se utilizan frisos o zócalos, escalinatas y cornisas. Usos de relieves decorativos en formas de guardas.<br><br>-En barrios populares, los expertos coinciden en detalles más pequeños colocados en fachadas, pero con esa línea que era similar a una clase social más alta.<br><br>-Se tienen puertas de doble hoja cuadriculadas y portones de cuatro hojas, detalles en madera y, a veces, vidrio pintado.<br><br>-Uso de herrerías con diseños muy elaborados.<br><br>-Utilización de letreros de cemento y de hierro en la parte de enfrente de los edificios<br><br>-Actualmente, algunos estilos siguen utilizando rasgos del art déco.<br><br><br></p></div>

<div class="special-last-carousel-notes"><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-top"></div><div class="special-last-carousel-notes__title"><h2 class="special-last-carousel-notes__title-text">Lea más</h2></div><div id="carousel-97d3c710-295f-4f8a-bdb8-69f27fde578b" class="carousel slide special-note-carrusel-padding" data-bs-ride="carousel" data-bs-pause="hover" data-bs-touch="true"><div class="carousel-indicators d-md-none">
            <button
                class="active indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-97d3c710-295f-4f8a-bdb8-69f27fde578b"
                data-bs-slide-to="0"
                aria-label="Slide 1" aria-current="true">
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-97d3c710-295f-4f8a-bdb8-69f27fde578b"
                data-bs-slide-to="1"
                aria-label="Slide 2" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-97d3c710-295f-4f8a-bdb8-69f27fde578b"
                data-bs-slide-to="2"
                aria-label="Slide 3" >
            </button>
        </div>
    <div
        class="carousel-inner carrusel-long-form-two-container"
        data-num-images="3"
        style="--num-images: 3"
    >
    <div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item active" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/exposicion-art-deco-en-guatemala-una-de-cada-seis-casas-en-el-centro-historico-conserva-este-estilo-arquitectonico/"><img width="1200" height="900" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-3.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-3.jpg 3066w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-3.jpg?resize=768,576 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-3.jpg?resize=1536,1152 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-3.jpg?resize=2048,1536 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-3.jpg?resize=150,113 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Exposición Art déco en Guatemala: una de cada seis casas en el Centro Histórico conserva este estilo arquitectónico</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Ingrid Reyes</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/5-razones-para-ir-a-la-experiencia-inmersiva-de-frida-kahlo-y-diego-rivera-en-guatemala-arte-y-10-mil-horas-de-talento-guatemalteco/"><img width="1200" height="900" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/fridita-9-fav-de-Bel.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/fridita-9-fav-de-Bel.jpg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/fridita-9-fav-de-Bel.jpg?resize=768,576 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/fridita-9-fav-de-Bel.jpg?resize=1536,1152 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/05/fridita-9-fav-de-Bel.jpg?resize=150,113 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">5 razones para ir a la experiencia inmersiva de Frida Kahlo y Diego Rivera en Guatemala  (arte y 10 mil horas de talento guatemalteco)</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Ingrid Reyes</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/criptas-de-la-catedral-metropolitana-la-historia-enterrada-entre-proceres-arzobispos-y-ciudadanos-comunes/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Reportaje de las Criptas de la Catedral Metropolitana donde se encuentran enterrados de la epoca Colonial los ex presidentes y de la curia entre ellos Justo Rufino Barrios Monseor Gerardi , Cardenal Mario Casariegos, Reina Barrios, Prospero penados del Barrio entre otros personajes Foto Carlos Sebastian Guatemala 10 de octubre 2007" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg 3504w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/CRIPTAS-DE-LA-CATEDRAL57.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Criptas de la Catedral Metropolitana: la historia enterrada entre próceres, arzobispos y ciudadanos comunes</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div></div>
    <button
        class="carousel-control-prev d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-97d3c710-295f-4f8a-bdb8-69f27fde578b"
        data-bs-slide="prev"
    >
        <span class="carousel-control-prev-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Previous</span>
    </button>
    
    <button
        class="carousel-control-next d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-97d3c710-295f-4f8a-bdb8-69f27fde578b"
        data-bs-slide="next"
    >
        <span class="carousel-control-next-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Next</span>
    </button>
    </div><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-bottom"></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><h4 class="note-long-form-container__special-section-enum"></h4></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Un recorrido por la ciudad llena de art déco</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En los últimos años, el art déco ha sido reconocido por diferentes proyectos que han generado actividades alrededor de ese estilo. Para conmemorar su centenario, la Dirección del Centro Histórico ha organizado una serie de actividades , que incluyen conferencias, recorridos guiados y publicaciones. Desde mayo se presenta una exposición en el Portal de la Sexta, zona 1 capitalina, la cual explora parte de la historia de ese movimiento arquitectónico. Esta permanece abierta de martes a domingo, de 9 a 16 horas. Cerrará en julio.<br><br>El proyecto del Colectivo Pie de Lana también ofrece recorridos guiados por casas y edificios de estilo art déco. “Es un paseo que atrae a un buen número de personas cada año”, afirma Luis Celis, integrante de la mencionada organización.<br><br>Aunque reconoce que hay múltiples edificaciones en el Centro Histórico, considera que una de las zonas más especiales se encuentra cerca del Parque Colón, donde convergen los barrios de La Merced, San José, Santo Domingo y Santa Rosa. En cada uno de ellos, y a pocos pasos, hay edificaciones y comercios con esas características. Se puede efectuar un recorrido por cines, mercados o comercios, dependiendo del sector donde se lleve a cabo la caminata. Celis añade que se observa una combinación de estilos artísticos. Por ejemplo, cuando se fusionan el art déco y el arte colonial, como ocurre en edificios emblemáticos, como el Club Guatemala o el edificio de Correos.</p></div>

<div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-large"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/1_a5ab4b.png" class="img-long-form-large__img" alt="first-image"><div class="img-long-form-large__content"><h3 class="img-long-form-medium__description">El edificio se enmarca dentro de la arquitectura art déco y constituye una de las obras representativas de este período. La Aduana Central fue edificada durante el gobierno ubiquista y concluida en 1936. El encargado de la obra fue el ingeniero Gustavo Wyld Ospina. Fue declarado patrimonio cultural de la nación en 1998.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Ilustración Prensa Libre: Municipalidad de Guatemala)</h4></div></div>

<div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-large"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/3.png" class="img-long-form-large__img" alt="first-image"><div class="img-long-form-large__content"><h3 class="img-long-form-medium__description">Desde su creación, el Teatro Variedades (izquierda)  fue un ícono para el arte de Guatemala. En él se observan pantallas, butacas, telones y arquitectura ligadas a la historia, y está considerado dentro de los edificios que muestran el art déco. Por los terremotos de 1917 y 1918, tuvo daños en la estructura. Uno de los últimos remozamientos se dio en el 2015./El edificio Colón (derecha) El edificio cumple con las características del art déco. Uno de los detalles que llama la atención es el nombre en la fachada. La tipografía en concreto armado es un detalle que se observa en diferentes lugares con esa tendencia. También resaltaron en otros lugares los rótulos con luz neón, para atraer a los consumidores.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Ilustraciones Prensa Libre: Municipalidad de Guatemala)</h4></div></div>

<div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-large"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/2.png" class="img-long-form-large__img" alt="first-image"><div class="img-long-form-large__content"><h3 class="img-long-form-medium__description">Estos diseños muestran parte de los estilos de ventanas y pisos que se utilizan en el art déco.  El mar y el mundo naval fueron de gran inspiración para este movimiento arquitectónico. Este es el origen de la preferencia de las ventanas redondas que destacan en diferentes edificaciones. En cuanto a herrería, también destacaron las formas geométricas. Es uno de los grandes atractivos de esta propuesta. En el caso de lo pisos, no pasan inadvertidos en las edificaciones de este estilo. Se tienen múltiples formas geométricas, flores, contraste de colores y superficies brillantes y pulidas. Los azulejos y baldosas que distinguen este estilo tienen múltiples detalles, en el que se respeta la modernidad.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Ilustraciones: cortesía Municipalidad de Guatemala)<br><br></h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><h4 class="note-long-form-container__special-section-enum"></h4></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Entrevista con un apasionado por el art déco: Arturo Portillo</h2>
</div>

<div class="img-long-form-medium-container"><div class="note-normal-container__principal-new-paragraph img-long-form-medium"><img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/RD-15062025-ART-DECO-6-rotated.jpg" class="img-long-form-medium__two" alt="first-image"><h3 class="img-long-form-medium__description">Arturo Portillo ha investigado acerca del art déco en Guatemala y ha publicado libros sobre el tema.</h3><h4 class="img-long-form-medium__author">(Foto Prensa Libre: cortesía Municipalidad de Guatemala)</h4></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"><br><br>El art déco es una de las pasiones de Arturo Portillo, quien ha sido parte de la creación de tres libros para conocer más de ese estilo.<br><br>De profesión arquitecto y con maestría en restauración por la Universidad del País Vasco, Arturo Portillo se ha especializado en el art déco. Ha sido el promotor de investigaciones y dos libros: Art déco – residencial (2020 y Art déco – edificios (2023). Se planifican dos libros más, uno de ellos dedicado al Art déco &#8211; estilo. En esta entrevista comparte más de lo que ha descubierto de ese estilo.<br><br><strong>¿Cuándo empieza a descubrir el valor del art déco?</strong><br><br>Una de mis intenciones fue hacer una investigación porque, después de más de 10 años de trabajar en el Centro Histórico, me gustaba la arquitectura sencilla pero moderna del barrio de La Recolección, que en su mayoría fue construido después de 1930. Esto se alejaba de los edificios antiguos. Desde la fundación de la ciudad, en 1776, hasta la Independencia, las construcciones eran similares a la Antigua Guatemala. <br><br>Sin embargo, después de los terremotos de 1917 y 1918, el centro de la capital sufre un cambio. Mucha población necesitó viviendas nuevas, hubo crecimiento poblacional, también empezó a venir población de los departamentos y las viviendas se volvieron más eficientes y más pequeñas o con dos niveles. Todas las innovaciones se empezaron a dar en la época de art déco.<br><br><strong>¿Quiénes empezaron a buscar este estilo?</strong><br><br>El modernismo fue un estilo con mucho detalle y que era muy caro. El arte déco, en principio, era solo para familias de mucho dinero, porque era un trabajo artesanal. Sin embargo, fue naciendo poco a poco en la decoración de textiles, en la decoración de papel tapiz, en juegos de geometría, de fotografía, de revistas de moda, de tipografía y de diseño gráfico, y de ahí fue saltando al mobiliario y llegó a la arquitectura. <strong>En el Centro Histórico hice un estudio manzana por manzana, y al menos uno de cada seis inmuebles es art déco o tiene influencias. Es decir, el 16% del centro. No es el 50%, pero es el que predomina.</strong><br><br><strong>¿También hay art déco en la provincia?</strong><br><br>Una comunidad que impactó mucho en la renovación de la ciudad guatemalteca fue la alemana, afectada por la Primera Guerra Mundial. Por otro lado, el Gobierno, durante la década de los treinta, es decir, parte del gobierno de Ubico, invirtió en la reconstrucción de la ciudad.<br><br>En Alta Verapaz, el estadio es estilo art déco; también la Municipalidad de Cobán. Si viajamos a Quetzaltenango, en el parque central está el monumento a Justo Rufino Barrios, que es art déco. En Retalhuleu está una oficina antigua del ferrocarril.<br><br><strong>En sus conferencias destaca el trabajo de Rafael Pérez de León. ¿Podría hablarnos de él?</strong><br><br>Fue a estudiar al extranjero, y obtuvo título de ingeniero y arquitecto en la Escuela de Artes Decorativas de París. Participó en proyectos importantes, como la Aduana Central, la Casa Presidencial y una primera propuesta del Palacio Nacional, que no fue aceptada por Jorge Ubico, pero que estaba inspirada en el art déco.<br><br>En paralelo estaban en construcción otros proyectos, en la Sexta Avenida.  Nacen los cines Lux, el Palace y el Capitol, y esos tres cines eran parte del lujo moderno de la época. Ver el Lux con un vestíbulo de dos o tres niveles de alto era impresionante. Era algo completamente traído del futuro.<br><br><strong>Algunos consideran que el art déco llegó a ser muy popular y los estudiosos del arte dieron más importancia a otros estilos, sin embargo llegó a ser un estilo aceptado en Guatemala y alcanzó todas las clases sociales y es un patrimonio importante.</strong></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><h4 class="note-long-form-container__special-section-enum"></h4></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<h2 class="note-long-form-container__special-section-title">Art déco en Guatemala</h2>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La arquitecta María Valesca Samayoa destaca en su investigación los tipos de art déco propuestos años antes por su colega Pedro Garrido. Compartimos parte de los más destacados:<br><br>-Proto-déco: edificaciones de los años veinte del siglo pasado con irrefutables detalles déco y predominan los elementos eclécticos.<br><br>-Deco-geométrico: las fachadas solas se cubren de decoración —cornisas, sillares, etc.— de forma geométrica, donde la línea inclinada a 45° tiene gran importancia.<br><br>-Deco sobrio: cambios de fachada, y no en planta, tratando de modular las esquinas y las entradas, la proposición de las ventanas se hace más alta que ancha y se populariza el uso de ventanas redondas y pequeñas.<br><br>-Déco stream line: tendencia de gran movimiento aerodinámico, predominando la utilización de líneas rectas que simulan o inducen al efecto visual de movimiento o de gran velocidad.<br><br>-Deco colonialista o costumbrista: el estilo neocolonial se dio paralelamente al déco. Existen algunas edificaciones que muestran detalles de ambas corrientes. Algunas de sus características que podemos mencionar son la teja, el juego de volúmenes geométricos y ornamentos.<br><br>-Funcionalismo déco: combina elementos del funcionalismo. Las ventanas son más grandes y toma la forma circular en planta, excepto en esquinas, y también emplea el uso del ladrillo.<br><br>-Deco popular: responde a aquellos edificios construidos en los barrios populares sin asesoría de algún experto en la materia, tomando una interpretación popular propia de un estilo surgido de la clase social acomodada.<br><br></p></div><div class="general-separator-big"></div>


<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/escuela-dolores-bedoya.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-22878501" style="width:1360px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/escuela-dolores-bedoya.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/escuela-dolores-bedoya.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/escuela-dolores-bedoya.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/06/escuela-dolores-bedoya.jpg?resize=900,600 900w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /><figcaption class="wp-element-caption">Escuela oficial urbana de niñas no.3 “Dolores Bedoya de Molina”: 7a. avenida 13-73 zona 1.  Muestra un disñeo ligado al art déco.  (Foto Prensa Libre: Esbin García)<br><br><br><br><br></figcaption></figure>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="vida" data-modified="120" data-title="El Art déco cumple 100 años en Guatemala: descubra las joyas arquitectónicas del Centro Histórico" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">22877794</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Semana Santa en Guatemala: Historia de una tradición entre la fe y el legado cultural</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/semana-santa-en-guatemala-historia-de-una-tradicion-entre-la-fe-y-el-legado-cultural/</link>
                                                <pubDate>Fri, 14 Mar 2025 19:15:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Vida</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Esdras Laz</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre para el área de bienestar, cultura y tendencias con varios años de experiencia en medios escritos y televisivos.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-03-14T13:15:00-06:00">14 de marzo de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Vida]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=21991600</guid>
                                                    <description><![CDATA[El legado de la Semana Santa en Guatemala refleja una profunda fusión cultural, en la que los rituales católicos se entrelazaron con las tradiciones indígenas, dando origen a una manifestación religiosa única en el mundo.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Semana-Santa-en-Guatemala-Historia-de-una-tradicion-entre-la-fe-y-el-legado-cultural.jpeg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Semana-Santa-en-Guatemala-Historia-de-una-tradicion-entre-la-fe-y-el-legado-cultural.jpeg 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Semana-Santa-en-Guatemala-Historia-de-una-tradicion-entre-la-fe-y-el-legado-cultural.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Semana-Santa-en-Guatemala-Historia-de-una-tradicion-entre-la-fe-y-el-legado-cultural.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Semana-Santa-en-Guatemala-Historia-de-una-tradicion-entre-la-fe-y-el-legado-cultural.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Vida</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Semana Santa en Guatemala: Historia de una tradición entre la fe y el legado cultural</h1><div class="tinypass_handler_audionota"><div class="gsp_full_player_david"></div></div><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">El legado de la Semana Santa en Guatemala refleja una profunda fusión cultural, en la que los rituales católicos se entrelazaron con las tradiciones indígenas, dando origen a una manifestación religiosa única en el mundo.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/esdras-laz/" title="Posts by Esdras Laz" class="author url fn" rel="author">Esdras Laz</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-03-14T13:15:00-06:00">14 de marzo de 2025</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-03-14T13:15:00-06:00">13:15h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="21991600" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="1200" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Semana-Santa-en-Guatemala-Historia-de-una-tradicion-entre-la-fe-y-el-legado-cultural.jpeg?quality=52&amp;w=1200&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="" fetchpriority="high" loading="eager" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        La Semana Santa es un tiempo de tradición ancestral parte esencial de la identidad de Guatemala.  (Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Semana Santa en Guatemala: Historia de una tradición entre la fe y el legado cultural; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>Tiempo de profunda espiritualidad religiosa, entrelazada con el arte y la tradición de un pueblo ancestral, <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/semana-santa-significado-origen-y-dias-mas-importantes/" data-type="link" data-id="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/semana-santa/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">la celebración de la Semana Santa en Guatemala</a> es resultado del encuentro entre los rituales católicos heredados de los conquistadores españoles y las costumbres milenarias de los pueblos originarios. Esta fusión cultural originó una manifestación única, cargada de simbolismo y sincretismo, donde confluyen elementos como el incienso, las alfombras artísticas, <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/el-impacto-de-las-bandas-procesionales-en-la-semana-santa-guatemalteca-recorridos-paga-y-otras-curiosidades/" data-type="post" data-id="21966087" target="_blank" rel="noreferrer noopener">las marchas procesionales</a> y las <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/artesanos-de-la-semana-santa-las-dos-mil-horas-previas-a-la-semana-mayor/" data-type="post" data-id="21894662" target="_blank" rel="noreferrer noopener">esculturas sacras</a> que representan la vida y pasión de Jesús.</p>



<p>Reconocida como una de las expresiones culturales vivas más significativas del país, esta festividad reúne arte, espiritualidad y tradición transmitidos de generación en generación, convirtiéndose en un legado que ha marcado la identidad del pueblo guatemalteco desde 1954, año en que se consolidó como un espacio para expresar la fe popular en todo el territorio nacional.</p>



<p>Historiadores coinciden en que esta celebración surge de una profunda fusión cultural. Se ha establecido que elementos como las alfombras, <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/dia-del-cucurucho-en-guatemala-2025-cuando-se-conmemora-y-cuales-son-las-actividades-programadas/" data-type="post" data-id="21909513" target="_blank" rel="noreferrer noopener">el portar en hombros las andas </a>y los aromas del <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/corozo-en-cuaresma-y-semana-santa-que-es-significado-y-como-se-usa-en-las-tradiciones/" data-type="post" data-id="21911743" target="_blank" rel="noreferrer noopener">corozo provienen del legado maya</a>, mientras que la música sacra, los atuendos y los pasos procesionales responden a la influencia de la Iglesia católica española.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Origen del sincretismo de la Semana Santa en Guatemala</h2>



<p>Esta tradición, con más de cinco siglos de historia, tuvo su origen en el siglo XVI, tras la conquista española. Los colonizadores introdujeron el catolicismo y comenzaron a celebrar actos religiosos relacionados con la pasión de Jesucristo, según explicó el historiador Johann Melchor en el informe Semana Santa en Guatemala, presentado a la Unesco en el 2021.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/semana-santa-en-guatemala-historia-tradicion-y-su-reconocimiento-como-patrimonio-de-la-humanidad-por-la-unesco/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Turismo Semana Santa procesiones" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/semana-santa-en-guatemala-historia-tradicion-y-su-reconocimiento-como-patrimonio-de-la-humanidad-por-la-unesco/">Semana Santa en Guatemala: historia, tradición y su reconocimiento como Patrimonio de la Humanidad por la Unesco</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/por-que-los-cristianos-no-comen-carne-en-cuaresma-y-semana-santa-origen-y-significado-de-la-tradicion/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/¿Por-que-los-cristianos-no-comen-carne-en-Cuaresma-y-Semana-Santa-Origen-y-significado-de-la-tradicion.jpeg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/¿Por-que-los-cristianos-no-comen-carne-en-Cuaresma-y-Semana-Santa-Origen-y-significado-de-la-tradicion.jpeg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/¿Por-que-los-cristianos-no-comen-carne-en-Cuaresma-y-Semana-Santa-Origen-y-significado-de-la-tradicion.jpeg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/¿Por-que-los-cristianos-no-comen-carne-en-Cuaresma-y-Semana-Santa-Origen-y-significado-de-la-tradicion.jpeg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/¿Por-que-los-cristianos-no-comen-carne-en-Cuaresma-y-Semana-Santa-Origen-y-significado-de-la-tradicion.jpeg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/¿Por-que-los-cristianos-no-comen-carne-en-Cuaresma-y-Semana-Santa-Origen-y-significado-de-la-tradicion.jpeg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/por-que-los-cristianos-no-comen-carne-en-cuaresma-y-semana-santa-origen-y-significado-de-la-tradicion/">¿Por qué los cristianos no comen carne en Cuaresma y Semana Santa? Origen y significado de la tradición</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>El documento señala que, ante la imposición de esta celebración, los pueblos originarios adoptaron las prácticas católicas, pero incorporaron elementos propios de sus rituales heredados de los antiguos mayas, generando así un sincretismo cultural que, con el tiempo, se convirtió en parte esencial de la identidad guatemalteca.</p>



<p>Según la documentación, durante la Baja Edad Media se instauraron las cofradías con el propósito de fomentar actos de adoración y ofrenda dentro de la Iglesia. Entre las más relevantes en la veneración de reliquias destacan las iglesias de San Juan Alotenango y Santo Domingo.</p>



<p>La separación de estas organizaciones se produjo cuando la Iglesia católica impulsó la creación de las hermandades, las cuales, hacia finales del siglo XVIII, asumieron el control de estos espacios de culto. “Las cofradías quedaron como instituciones indígenas y las hermandades, como entidades ladinas”, destaca el informe.</p>



<p><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/detras-de-la-cruz-conozca-a-los-personajes-historicos-de-la-pasion-de-cristo/" data-type="post" data-id="21954232" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Leer Más: Detrás de la cruz: Conozca a los personajes históricos de la Pasión de Cristo</a></p>



<h2 class="wp-block-heading">Expresión moderna de la Semana Santa (1954–2008)</h2>



<p>Miguel Álvarez, historiador, escritor y director del Museo Nacional de Guatemala, indicó en un documento que uno de los momentos más trascendentales en la celebración de la Semana Santa se dio a partir de 1954, cuando se consolidaron las bases que dieron forma a su expresión moderna.</p>


<div class="nospeech" id="cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"></div><script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8",	targetElementId: "cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"}]);</script>


<p>En 1956, la Constitución Política de la República incluyó una invocación a la protección divina, eliminando toda traza de ateísmo ideológico y abriendo paso al ejercicio del culto público, lo cual fortaleció la dimensión espiritual de las manifestaciones religiosas, incluyendo las procesiones, que adquirieron un carácter más excepcional y solemne.</p>



<p>Ese mismo año, las celebraciones de Semana Santa alcanzaron un nuevo esplendor. Procesiones emblemáticas, como las de Jesús de las Palmas y Jesús Nazareno de los Milagros, marcaron el inicio de una nueva época, con un incremento notable en el número de cargadores —de 30 a 80 por turno— y la expansión de los recorridos procesionales por calles y avenidas del país.</p>



<p>Desde entonces, las alfombras, procesiones y velaciones han crecido en magnitud y fervor, consolidándose como una expresión artística y devocional de gran relevancia. Ejemplo de ello es el anda procesional más grande del mundo, que transporta la imagen del Cristo Yacente del Calvario cada Viernes Santo en el centro histórico, cargada por más de 140 devotos por turno.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Semana Santa como expresión de identidad nacional</h2>



<p>En la actualidad, la Semana Santa forma parte esencial de la identidad del pueblo guatemalteco, que año con año se prepara para confeccionar alfombras efímeras, cargar en hombros las andas procesionales y revivir la pasión, muerte y resurrección de Cristo, en una conmemoración profundamente cultural y tradicional.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/cuaresma-2025-que-significa-el-color-morado-y-por-que-se-usa-en-este-tiempo-liturgico/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Cuaresma-2025-¿Que-significa-el-color-morado-y-por-que-se-usa-en-este-tiempo-liturgico.jpeg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Cuaresma-2025-¿Que-significa-el-color-morado-y-por-que-se-usa-en-este-tiempo-liturgico.jpeg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Cuaresma-2025-¿Que-significa-el-color-morado-y-por-que-se-usa-en-este-tiempo-liturgico.jpeg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Cuaresma-2025-¿Que-significa-el-color-morado-y-por-que-se-usa-en-este-tiempo-liturgico.jpeg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Cuaresma-2025-¿Que-significa-el-color-morado-y-por-que-se-usa-en-este-tiempo-liturgico.jpeg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Cuaresma-2025-¿Que-significa-el-color-morado-y-por-que-se-usa-en-este-tiempo-liturgico.jpeg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/cuaresma-2025-que-significa-el-color-morado-y-por-que-se-usa-en-este-tiempo-liturgico/">Cuaresma 2025: ¿Qué significa el color morado y por qué se usa en este tiempo litúrgico?</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/semana-santa-en-guatemala-historia-tradicion-y-su-reconocimiento-como-patrimonio-de-la-humanidad-por-la-unesco/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Turismo Semana Santa procesiones" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Turismo-Semana-Santa-procesiones.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/semana-santa-en-guatemala-historia-tradicion-y-su-reconocimiento-como-patrimonio-de-la-humanidad-por-la-unesco/">Semana Santa en Guatemala: historia, tradición y su reconocimiento como Patrimonio de la Humanidad por la Unesco</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Esta manifestación fue declarada Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad en el 2022 por el Comité del Patrimonio Inmaterial de la Unesco, durante una reunión celebrada en Rabat, Marruecos. El reconocimiento fue oficializado el 26 de febrero del 2023, cuando se formalizó su incorporación a la Lista del Patrimonio Inmaterial.</p>



<p>Más allá de su dimensión religiosa, la Semana Santa representa un legado vivo que une generaciones, exalta la fe y refleja el alma de un pueblo que ha sabido conservar, transmitir y engrandecer su cultura.</p>



<p><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/procesiones-en-guatemala-recorridos-y-horarios-de-la-segunda-semana-de-cuaresma-2025/" data-type="post" data-id="21966656" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em>También le podría interesar: Procesiones en Guatemala: recorridos y horarios de la segunda semana de Cuaresma 2025</em></a></p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="vida" data-modified="120" data-title="Semana Santa en Guatemala: Historia de una tradición entre la fe y el legado cultural" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">21991600</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Muere el destacado historiador guatemalteco Jorge Luján Muñoz</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/muere-el-destacado-historiador-guatemalteco-jorge-lujan-munoz/</link>
                                                <pubDate>Thu, 06 Mar 2025 17:34:31 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Escenario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Ingrid Reyes</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializada en periodismo de bienestar y cultura, con 18 años de experiencia. Premio Periodista Cultural 2023 por el Seminario de Cultura Mexicana y premio ESET región centroamericana al Periodismo en Seguridad Informática 2021.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-03-06T11:34:31-06:00">6 de marzo de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Escenario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=21907228</guid>
                                                    <description><![CDATA[Los libros e investigaciones de Jorge Luján Muñoz representan un legado para la historia de Guatemala.  El destacado académico falleció el miércoles 6 de marzo.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="608" height="453" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Jorgen-Lujan-Munoz-e1741282521772.jpg?quality=52&amp;w=608" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="Jorge Luján Muñoz fue un destacado historiador guatemalteco.  Falleció el jueves 6 de marzo.  (Foto Prensa Libre:  Hemeroteca PL)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Jorgen-Lujan-Munoz-e1741282521772.jpg 608w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Jorgen-Lujan-Munoz-e1741282521772.jpg?resize=150,112 150w" sizes="auto, (max-width: 608px) 100vw, 608px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Escenario</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Muere el destacado historiador guatemalteco Jorge Luján Muñoz</h1><div class="tinypass_handler_audionota"><div class="gsp_full_player_isabel"></div></div><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">Los libros e investigaciones de Jorge Luján Muñoz representan un legado para la historia de Guatemala.  El destacado académico falleció el miércoles 6 de marzo.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Ingrid-Noemi-Reyes-Oroxom.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/ingrid-reyes/" title="Posts by Ingrid Reyes" class="author url fn" rel="author">Ingrid Reyes</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-03-06T11:34:31-06:00">6 de marzo de 2025</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-03-06T11:34:31-06:00">11:34h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="21907228" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="608" height="453" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Jorgen-Lujan-Munoz-e1741282521772.jpg?quality=52&amp;w=608&amp;h=453&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="Jorge Luján Muñoz fue un destacado historiador guatemalteco.  Falleció el jueves 6 de marzo.  (Foto Prensa Libre:  Hemeroteca PL)" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Jorgen-Lujan-Munoz-e1741282521772.jpg 608w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Jorgen-Lujan-Munoz-e1741282521772.jpg?resize=150,112 150w" sizes="(max-width: 608px) 100vw, 608px" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        Jorge Luján Muñoz fue un destacado historiador guatemalteco. Falleció el jueves 6 de marzo. (Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Muere el destacado historiador guatemalteco Jorge Luján Muñoz; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>En redes sociales se anunció la muerte del prestigioso académico Jorge Luján Muñoz el jueves 6 de marzo de 2025. El historiador nació el <strong>31 de marzo de 1938</strong> y tenía 86 años.</p>



<p> Según información de la familia <strong>será velado el viernes 7 de marzo en Capillas Señoriales zona 9</strong>, a partir de las 15 horas. <strong> El sábado 8 de marzo, a las 15 horas, el cortejo saldrá hacia el Cementerio Los Parques.</strong></p>



<p>El prestigioso académico era abogado y notario de la Universidad de San Carlos de Guatemala, y contaba con un magister por la Universidad de Harvard. Fue profesor titular y director de la cátedra de cultura en la USAC.</p>



<p>Fue presidente de la Academia de Geografía e Historia de Guatemala (1989-1991, 1997-1999 y 2007-2009), director general de <em>Historia General de Guatemala</em> (6 tomos, Asociación de Amigos del País y Fundación para la Cultura y el Desarrollo, 1986-1999) y Medalla al Mérito de la Academia de Geografía e Historia de Guatemala (2006).</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/fallece-maria-isabel-ciudad-real-maestra-y-pionera-en-orquestas-sinfonicas-juveniles-de-guatemala/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Isabel-Ciudad-REal-e1741199563425.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="cof" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Isabel-Ciudad-REal-e1741199563425.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Isabel-Ciudad-REal-e1741199563425.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Isabel-Ciudad-REal-e1741199563425.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Isabel-Ciudad-REal-e1741199563425.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Isabel-Ciudad-REal-e1741199563425.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/fallece-maria-isabel-ciudad-real-maestra-y-pionera-en-orquestas-sinfonicas-juveniles-de-guatemala/">Fallece María Isabel Ciudad Real, maestra y pionera en Orquestas Sinfónicas juveniles de Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/el-memorial-de-solola-5-curiosidades-de-la-nueva-edicion-del-libro-ancestral-del-pueblo-kaqchikel/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Pedro-de-Alvarado-e1741030458152.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Pedro-de-Alvarado-e1741030458152.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Pedro-de-Alvarado-e1741030458152.jpg?resize=600,594 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Pedro-de-Alvarado-e1741030458152.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Pedro-de-Alvarado-e1741030458152.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/Pedro-de-Alvarado-e1741030458152.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/el-memorial-de-solola-5-curiosidades-de-la-nueva-edicion-del-libro-ancestral-del-pueblo-kaqchikel/">&#8220;El memorial de Sololá&#8221;: 5 curiosidades de la nueva edición del libro ancestral del pueblo kaqchikel</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Guillermo Monsanto, actor, director de teatro, dramaturgo, historiador de arte comenta que esta es una gran pérdida para la intelectualidad guatemalteca, &#8220;era un hombre con una capacidad impresionante&#8221;, destaca.  </p>



<h2 class="wp-block-heading">Más de la historia de Luján Muñoz</h2>



<p>Hijo de Luis Luján Fernández y María Luisa Muñoz y Muñoz. Contrajo matrimonio con María Cristina Zilberman Morales, con quien procreó a Jorge, María Isabel y Jaime.  <em>El Diccionario Biográfico de Académicos Numerarios</em>, describe que era hijo de Luis Luján Fernández y María Luisa Muñoz y Muñoz. Contrajo matrimonio con María Cristina Zilberman Morales, con quien procreó a Jorge, María Isabel y Jaime.</p>



<p>Estudió en un Instituto Privado de Varones y en la Escuela Preparatoria, donde se recibió de Bachiller en Ciencias y Letras; en la Universidad de San Carlos, obtuvo los títulos de Profesor de Segunda Enseñanza en Historia y Estudios Sociales (1963), Licenciado en Historia mediante la defensa del trabajo de tesis <em>El monasterio de Nuestra Señora del Pilar de Zaragoza en la ciudad de Guatemala, 1724-1874</em>, que fue aprobada <em>cum laude</em> (Facultad de Humanidades, USAC, 1963) y Licenciado en Ciencias Jurídicas y Sociales, con la defensa del trabajo de tesis <em>Los escribanos en las Indias Occidentales</em>, que le hizo acreedor al Premio Gálvez (Facultad de Ciencias Jurídicas y Sociales, USAC, 1964).</p>



<p>Luján Muñoz representó a Guatemala<strong> como agregado cultural y&nbsp;embajador de Guatemala en España.</strong> <strong>El portal de la Universidad del Valle de Guatemala, (UVG)</strong> destaca que desde 1968 publicó más de 15 libros de historia de Guatemala, presentó más de 115 ponencias en congresos académicos y profesionales. Entre los títulos se menciona <em>Los poqomanes de Petapa, La tragedia de la Embajada de España, 31 de enero de 1980, y Atlás histórico de Guatemala,  </em>por mencionar algunos.</p>



<p>Entre los premios y becas que ha recibido está la Orden Nacional del Patrimonio Cultural de Guatemala y el Quetzal de Oro por el libro <em>Breve historia de Guatemala. </em></p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="503" height="695" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/atlas-1.jpg?quality=52" alt="" class="wp-image-21911096" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/atlas-1.jpg 503w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/03/atlas-1.jpg?resize=150,207 150w" sizes="auto, (max-width: 503px) 100vw, 503px" /><figcaption class="wp-element-caption">Portada del libro Atlas Histórico de Guatemala.  (Foto Prensa Libre: </figcaption></figure>



<p>También publicó más de 222 artículos y realizó más de 124 reseñas en revistas y volúmenes editados.  Tenía más de 14 afiliaciones a asociaciones académicas y culturales extranjeras, entre ellas la&nbsp;<a href="https://lasaweb.org/en/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Latin American Studies Association</a>, la&nbsp;<a href="https://realacademiabellasartessanfernando.com/es" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Real Academia de Bellas Artes de San Fernando</a>&nbsp;y la&nbsp;<a href="http://dbe.rah.es/?gclid=CjwKCAiA2O39BRBjEiwApB2Iks6l0IaAit2oZAmQRWNf3H3Q2Wb9ZWoz_TEDLK5NudosVrr17aLW3hoChW8QAvD_BwE" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Academia Española de Historia</a>.</p>



<p><strong>La Academia de Geografía e Historia de Guatemala tiene una biblioteca que lleva su nombre.</strong></p>



<p><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/rabinal-achi-el-silencio-del-2025-y-el-grito-que-clama-las-necesidades-para-que-este-patrimonio-de-la-humanidad-no-muera/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><strong><em>Lea más: Rabinal Achí: El silencio del 2025 y el grito que clama las necesidades para que este patrimonio de la humanidad no muera</em></strong></a></p>



<p>Además de su legado como docente. El maestro Luján fue el primer director del Departamento de Historia y decano de la&nbsp;Facultad de Ciencias Sociales&nbsp;en UVG. De 1995 a 2018 fue el titular de la&nbsp;Cátedra José Joaquín Pardo&nbsp;de Investigación en Historia.</p>



<p>Fue miembro del Centro de Investigaciones Regionales de Mesoamérica, coordinador de la Comisión Interuniversitaria de Conmemoración del Quinto Centenario del Descubrimiento de América, fiduciario de la Fundación Educativa de Guatemala y director de la Comisión Guatemalteca de Cooperación con la UNESCO, entre otros.</p>



<iframe loading="lazy" width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/JCcoch_xQv4?si=EqlWj-i7Z6doVH90" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>



<p></p>



<p>En 2020, la Feria Internacional del Libro, Filgua, dedicó esa edición al maestro Luján Muñoz. <strong>Compartimos un vídeo donde participó el historiador en un conversatorio.</strong></p>



<iframe loading="lazy" width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/5okKPjqj4SE?si=BZ3uhQpCmAawld_1" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="escenario,vida" data-modified="120" data-title="Muere el destacado historiador guatemalteco Jorge Luján Muñoz" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">21907228</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Día de la Monja Blanca en Guatemala: historia, significado y celebraciones</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/dia-de-la-monja-blanca-en-guatemala-historia-significado-y-celebraciones/</link>
                                                <pubDate>Tue, 25 Feb 2025 19:50:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Vida</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Esdras Laz</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre para el área de bienestar, cultura y tendencias con varios años de experiencia en medios escritos y televisivos.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-02-25T13:50:00-06:00">25 de febrero de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Vida]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=21798292</guid>
                                                    <description><![CDATA[Destacada por su belleza y su distintivo color blanco, la Monja Blanca, símbolo patrio de Guatemala, enfrenta amenazas debido a la destrucción de su hábitat y su extracción ilegal.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="821" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/Dia-de-la-Monja-Blanca-en-Guatemala-historia-significado-y-celebracione.jpeg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/Dia-de-la-Monja-Blanca-en-Guatemala-historia-significado-y-celebracione.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/Dia-de-la-Monja-Blanca-en-Guatemala-historia-significado-y-celebracione.jpeg?resize=768,525 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/Dia-de-la-Monja-Blanca-en-Guatemala-historia-significado-y-celebracione.jpeg?resize=1536,1050 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/Dia-de-la-Monja-Blanca-en-Guatemala-historia-significado-y-celebracione.jpeg?resize=150,103 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Vida</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Día de la Monja Blanca en Guatemala: historia, significado y celebraciones</h1><div class="tinypass_handler_audionota"><div class="gsp_full_player_david"></div></div><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">Destacada por su belleza y su distintivo color blanco, la Monja Blanca, símbolo patrio de Guatemala, enfrenta amenazas debido a la destrucción de su hábitat y su extracción ilegal.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/Esdras-Laz.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/esdras-laz/" title="Posts by Esdras Laz" class="author url fn" rel="author">Esdras Laz</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-02-25T13:50:00-06:00">25 de febrero de 2025</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-02-25T13:50:00-06:00">13:50h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="21798292" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/Dia-de-la-Monja-Blanca-en-Guatemala-historia-significado-y-celebracione.jpeg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/Dia-de-la-Monja-Blanca-en-Guatemala-historia-significado-y-celebracione.jpeg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/Dia-de-la-Monja-Blanca-en-Guatemala-historia-significado-y-celebracione.jpeg?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        En  el siglo XVI los españoles le dieron su nombre por su apariencia, que asemeja a una monja en oración. (Foto Prensa Libre:  Hemeroteca PL)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Día de la Monja Blanca en Guatemala: historia, significado y celebraciones; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>Destacada por su belleza y su distintivo color blanco,<strong> la Monja Blanca, símbolo patrio de Guatemala,</strong> enfrenta amenazas debido a la destrucción de su hábitat y su extracción ilegal.</p>



<p>Única entre las más de mil especies de orquídeas que crecen en Guatemala, <strong>la Monja Blanca es reconocida como un símbolo de paz y belleza.</strong> Considerada una de las flores más exóticas del mundo, se encuentra principalmente en el departamento de Alta Verapaz, donde la humedad de sus tierras favorece su desarrollo.</p>



<p>Su nombre proviene de su singular forma, que asemeja a una monja en oración, y su pequeño tallo realza su delicadeza. Conocida científicamente como <em>Lycaste virginalis forma alba</em>, fue declarada flor nacional de Guatemala el 11 de febrero de 1934.</p>



<p>Algunos científicos creen que esta flor es una orquídea albina que perdió su color morado con el paso del tiempo, lo que explica su centro amarillo y sus pétalos de un blanco resplandeciente. Actualmente, se encuentra en peligro debido a la destrucción de los bosques donde habita y a su extracción ilegal, ya que su comercialización en el mercado negro ha aumentado por su rareza y alto valor.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/cuales-son-los-simbolos-patrios-de-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/20240114-55027e6bea464f5b7ba92168a626d497f3b62699.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Persona ondea la bandera de Guatemala. Antes de entonar el Himno Nacional, muchas veces se realiza este acto." srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/20240114-55027e6bea464f5b7ba92168a626d497f3b62699.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/20240114-55027e6bea464f5b7ba92168a626d497f3b62699.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/20240114-55027e6bea464f5b7ba92168a626d497f3b62699.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/20240114-55027e6bea464f5b7ba92168a626d497f3b62699.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/20240114-55027e6bea464f5b7ba92168a626d497f3b62699.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/cuales-son-los-simbolos-patrios-de-guatemala/">¿Cuáles son los símbolos patrios de Guatemala?</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/como-hacer-una-monja-blanca-paso-a-paso/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/11/Como-es-la-Monja-Blanca-07.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Cómo es la Monja Blanca 07" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/11/Como-es-la-Monja-Blanca-07.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/11/Como-es-la-Monja-Blanca-07.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/11/Como-es-la-Monja-Blanca-07.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/11/Como-es-la-Monja-Blanca-07.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/11/Como-es-la-Monja-Blanca-07.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/como-hacer-una-monja-blanca-paso-a-paso/">Cómo hacer una Monja Blanca paso a paso</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Descubra la importancia de su conservación y las razones por las que fue designada como flor nacional.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Historia de la flor nacional</h2>



<p>Conocida como <em>Saqi Ixq</em> en idioma q’eqchi’, la Monja Blanca fue admirada por los antiguos pueblos indígenas descendientes de los mayas. Su primer registro histórico data de la llegada de los españoles al territorio en el siglo XVI, quienes le dieron su nombre por su apariencia, que asemeja a una monja en oración.</p>



<p>Su historia está relacionada con la independencia de Guatemala, ya que, tras la emancipación del dominio español, esta flor se convirtió en un símbolo de libertad en la región.</p>



<p>El nombramiento de la Monja Blanca como flor nacional surgió luego de su participación en la Exposición Internacional de Flores en 1933. Representantes del evento enviaron una carta a las autoridades guatemaltecas sugiriendo que se adoptara esta especie como símbolo floral del país.</p>


<div class="nospeech" id="cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"></div><script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8",	targetElementId: "cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"}]);</script>


<p>El documento fue trasladado a los ministros de Estado y posteriormente al presidente Jorge Ubico. Acompañado por un panel de botánicos, el mandatario aprobó la propuesta, y en 1934 la Monja Blanca fue oficialmente declarada flor nacional de Guatemala.</p>



<p>Para conmemorar su importancia, se designó<strong> el 11 de febrero como el <em>Día Nacional de la Monja Blanca</em>,</strong> fecha que resalta la riqueza natural del país, considerado uno de los 20 países megadiversos del mundo.</p>



<p>En 1946, a través de un decreto gubernamental, las autoridades guatemaltecas prohibieron la comercialización, exportación y recolección de esta orquídea, reforzando así su protección y conservación.</p>



<p>Esta especie pertenece a la clase <em>Monocotyledoneae</em> y a la familia <em>Orchidaceae</em>, denominada <em>Lycaste</em> en honor a la hija de Príamo, rey de Troya, mencionada en las obras de Homero y Virgilio.</p>



<p>Los antiguos pueblos indígenas descendientes de los mayas creían que la Monja Blanca tenía un origen mítico, pues, según la leyenda, nació de una princesa de gran belleza que fue convertida en flor por los dioses.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Razón científica de su color</h2>



<p>Botánicos que han estudiado la composición genética de la Monja Blanca explican que esta orquídea pertenece a la familia <em>Orchidaceae</em> y que su belleza se debe a la armonía de sus tres sépalos, dos pétalos y un labelo.</p>



<p>Especialistas en la materia han determinado que esta planta ha desarrollado interacciones ecológicas con insectos polinizadores específicos y con hongos, con los que forma asociaciones denominadas micorrizas.</p>



<p>Los expertos indican que la Monja Blanca es una especie semialbina, ya que conserva el color amarillo en el centro de la flor, pero ha perdido su tonalidad morada original.</p>



<p>“Su ausencia de color se debe a un accidente genético en sus 40 cromosomas: la pérdida de un gen responsable de la síntesis del pigmento antocianina, que le da color a las flores”, detalla Miguel Torres, microbiólogo.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Flora en peligro</h2>



<p>Según el Consejo Nacional de Áreas Protegidas (Conap), la Monja Blanca (<em>Lycaste virginalis forma alba</em> (Dombrain) Archila &amp; Chiron) enfrenta graves amenazas debido a la destrucción de su hábitat, causada por la expansión habitacional, la explotación de recursos naturales y el saqueo de la especie para su venta en el mercado negro internacional.</p>



<p>El Conap señala que estas razones han llevado a la desaparición de la Monja Blanca en su entorno natural. Desde hace dos décadas, esta orquídea ya no se encuentra en su hábitat original y se encuentra al borde de la extinción en la región.</p>



<p>En el 2014, la institución creó el Fondo Nacional para la Conservación de la Naturaleza, con el objetivo de reproducir ejemplares para su reintroducción en su ecosistema. Como resultado, en el 2017 y el 2018 se lograron reincorporar 700 flores a los bosques.</p>



<p>Por su parte, en 1990, el botánico Fredy Archila fundó la Estación Experimental de Orquídeas, donde se han recuperado mil 500 ejemplares en crecimiento que esperan ser reinsertados en su hábitat natural.</p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="vida" data-modified="120" data-title="Día de la Monja Blanca en Guatemala: historia, significado y celebraciones" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">21798292</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Más allá de La Patria del Criollo: ¿Quién fue Severo Martínez Peláez?</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/mas-alla-de-la-patria-del-criollo-quien-fue-severo-martinez-pelaez/</link>
                                                <pubDate>Mon, 10 Feb 2025 15:28:59 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Revista D</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Belinda S. Martínez</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre del área de bienestar y cultura. 										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-02-10T09:28:59-06:00">10 de febrero de 2025</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Revista D]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=21635046</guid>
                                                    <description><![CDATA[Un repaso por la vida y obras del autor de La Patria del Criollo en el centenario de su nacimiento.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img loading="lazy" decoding="async" width="1104" height="749" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-1_91142310-copia.jpg?quality=52&amp;w=1104" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="SEVERO MARTÍNEZ PELÁEZ" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-1_91142310-copia.jpg 1104w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-1_91142310-copia.jpg?resize=768,521 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-1_91142310-copia.jpg?resize=150,102 150w" sizes="auto, (max-width: 1104px) 100vw, 1104px" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Revista D</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Más allá de La Patria del Criollo: ¿Quién fue Severo Martínez Peláez?</h1><div class="tinypass_handler_audionota"><div class="gsp_full_player_isabel"></div></div><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">Un repaso por la vida y obras del autor de La Patria del Criollo en el centenario de su nacimiento.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Belinda-Sarai╠u-Marti╠unez-Marti╠unez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/belinda-martinez/" title="Posts by Belinda S. Martínez" class="author url fn" rel="author">Belinda S. Martínez</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-02-10T09:28:59-06:00">10 de febrero de 2025</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2025-02-10T09:28:59-06:00">09:28h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="21635046" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img decoding="async" width="1104" height="749" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-1_91142310-copia.jpg?quality=52&amp;w=1104&amp;h=749&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="SEVERO MARTÍNEZ PELÁEZ" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-1_91142310-copia.jpg 1104w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-1_91142310-copia.jpg?resize=768,521 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-1_91142310-copia.jpg?resize=150,102 150w" sizes="(max-width: 1104px) 100vw, 1104px" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        En el 2025, el autor de La Patria del Criollo, estaría celebrando el centenario de su nacimiento. (Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Más allá de La Patria del Criollo: ¿Quién fue Severo Martínez Peláez?; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>Severo Martínez Peláez nació en Quetzaltenango, el 16 de febrero de 1925, en el seno de una familia criolla adinerada, propietaria de La Sevillana, una de las principales abarroterías del occidente guatemalteco.</p>



<p>Era el mayor de cuatro hermanos, seguido por Regina, Consuelo y Alicia. Su padre, Alfredo Martínez Rodríguez, y su madre, Alicia Peláez Luna, pertenecían a la élite de Quetzaltenango, en un mundo de influencias europeas y lujos que Severo describía como &#8220;sábanas de seda&#8221;.</p>



<p>Su padre era hijo de inmigrantes asturianos (norte de España) y, además de la abarrotería, administraba un bar y una sala de billar.</p>



<p>Las raíces guatemaltecas de su madre eran profundas. Su bisabuelo figuraba entre los fundadores del Banco de Occidente y su familia poseía una finca de café en la bocacosta del Pacífico.</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p>De niño deambulaba con su padre por las planicies de los llanos de Olintepeque, y jugaba a ser torero, bombero y cura. Se aprendió la misa en latín, por lo cual fue nombrado acólito del sacerdote Samuel Franco, amigo de su familia.</p>



<p>Sin embargo, su infancia estuvo marcada por una tragedia: el suicidio de su madre, cuando él tenía seis años.</p>



<p>En un ensayo publicado por José Enrique Asturias Rudeke —alumno y amigo personal de Martínez desde 1958— se registra que un romance prohibido llevó a doña Alicia al suicidio por arma de fuego, disparo que resonaría en la mente del niño por mucho tiempo.</p>



<p>El historiador Edeliberto Cifuentes Medina afirma que ese hecho lo persiguió durante muchos años. “Severo pensaba que tenía responsabilidad por su muerte (&#8230;). Su madre lo visitó antes de suicidarse, y él la trató con indiferencia. Eso lo atormentó”.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1454" height="1139" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-2_91142331.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-21635637" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-2_91142331.jpg 1454w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-2_91142331.jpg?resize=768,602 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-2_91142331.jpg?resize=150,118 150w" sizes="auto, (max-width: 1454px) 100vw, 1454px" /><figcaption class="wp-element-caption">Severo Martínez, fotografiado junto a su padre, Alfredo Martínez; su madre, Alicia Peláez, y sus hermanas, Regina y Consuelo. (Foto Prensa Libre: Cortesía Edeliberto Cifuentes Medina) </figcaption></figure>



<p>Alicia era una mujer culta, apasionada por la pintura, el piano y la literatura. Su ausencia dejó un vacío que Severo intentó llenar con la filosofía y la música.</p>



<p>Luego de la muerte de Alicia, su padre contrató a la institutriz alemana Lore Finke para educar al pequeño Severo y sus hermanas, lo que reforzó su formación en alemán y su contacto con el luteranismo y la cultura europea.</p>



<p>Su educación se forjó principalmente en el Colegio Alemán de Quetzaltenango, donde consolidó el idioma y su relación con figuras de la literatura que moldearon su pensamiento crítico. “Severo creció en un ambiente de discusión filosófica y política”, señala Cifuentes.</p>



<p>Conforme aprendía, llegó a memorizar la Biblia, los escritos de Martín Lutero; la Vida de Jesús, de Ernest Renan, y obras de Charles Guignebert. Los textos de los escolásticos y los racionalistas lo influirían profundamente en su vida adulta.</p>



<p>De niño, Severo disfrutaba los viajes escolares al campo, los cuales despertaron en él una pasión por los pueblos indígenas y sus paisajes rurales. Acompañaba a su padre a visitar la finca de café de la familia. Según W. George Lovell y Christopher H. Lutz, en la narración sobre la vida y trayectoria intelectual de Severo Martínez Peláez, escrita en el libro La patria del criollo —adaptación para jóvenes de Irene Piedra Santa—, durante estos viajes, el joven Severo observaba a los indígenas entregados al trabajo arduo.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="876" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-3_91142325.jpg?quality=52&amp;w=654" alt="Alfredo Martínez Rodríguez y Alicia Peláez Luna, padres de Severo Martínez Peláez" class="wp-image-21635679"/><figcaption class="wp-element-caption">Después de la muerte de su madre, el distanciamiento de don Severo con su padre fue a más marcado. En la fotografía aparecen sus progenitores, Alfredo Martínez y Alicia Peláez. (Foto Prensa Libre: Cortesía Edeliberto Cifuentes Medina)</figcaption></figure>



<p>“Severo se sentía muy ofendido cuando escuchaba a sus familiares y a otros finqueros hablar en términos peyorativos sobre la clase social que los sostenía”, mencionan.</p>



<p>Durante la Segunda Guerra Mundial, el Gobierno guatemalteco ordenó el cierre del centro educativo al que asistía Martínez y el despojo de propiedades a los inmigrantes. Severo fue inscrito en el Instituto Normal para Varones de Occidente, donde inició sus estudios de bachillerato. Sin embargo, no logró concluir esta etapa.</p>



<p>Fue así como, en 1940, él y su familia abandonaron sus raíces y se trasladaron a la capital.</p>



<p>Su padre, don Alfredo, era bastante estricto y le exigía los mejores resultados académicos. Esa presión lo obligó a abandonar tanto su educación media como a su familia.</p>



<p>Para sostenerse, trabajó en el almacén Kosak, frente a la iglesia El Carmen, en la 8.ª avenida y 10.ª calle de la zona 1, como asistente contable del jefe de la bodega, Efraín Recinos Arriaza, quien lo introdujo al mundo del ajedrez.</p>



<p>Su formación autodidacta en filosofía y literatura alemanas —leía a Friedrich Nietzsche, Arthur Schopenhauer y Johann Wolfgang von Goethe— y su paso por el Conservatorio Nacional de Música, donde fue alumno del maestro Salvador Ley, revelaron una mente inquieta que luego volcaría su energía en la historia.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/reportajes/audios-de-miguel-angel-asturias-discos-de-acetato-fotografias-los-tesoros-que-alberga-el-museo-de-la-historica-radio-tgw/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="MUSEO OTTO REN MANSILLA, TGW. Se realiz una visita al edificio de la Tipografa Nacional para documentar el Museo Otto Ren Mansilla, un espacio cultural que administra la Radio TGW. En dicho museo se puede encontrar el equipo que se ha utilizado a lo largo de la historia de la radio en el pas, grabaciones antiguas, herramientas, locutores destacados y hasta una cabina de transmisin que puede ser visitada por oyentes. En la imagen, aparatos antiguos utilizados en la radio. Juan Diego Gonzlez. 080124" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/01/080125-JDG-NAC-MUSEOTGW020_90515913.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/reportajes/audios-de-miguel-angel-asturias-discos-de-acetato-fotografias-los-tesoros-que-alberga-el-museo-de-la-historica-radio-tgw/">Audios de Miguel Ángel Asturias, discos de acetato, fotografías: los tesoros que alberga el museo de la histórica radio TGW</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/san-juan-comalapa-un-recorrido-por-la-vida-de-5-habitantes-que-llevan-el-arte-en-las-venas/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE06062024-SAN-JUAN-COMALAPA-1.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Las obras de San Juan Comalapa rescatan del olvido historias y tradiciones de la región.

(Foto Prensa Libre: Belinda S. Martínez)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE06062024-SAN-JUAN-COMALAPA-1.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE06062024-SAN-JUAN-COMALAPA-1.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE06062024-SAN-JUAN-COMALAPA-1.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE06062024-SAN-JUAN-COMALAPA-1.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/ACE06062024-SAN-JUAN-COMALAPA-1.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/san-juan-comalapa-un-recorrido-por-la-vida-de-5-habitantes-que-llevan-el-arte-en-las-venas/">San Juan Comalapa: un recorrido por la vida de 5 habitantes que llevan el arte en las venas</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<h2 class="wp-block-heading">De la música a la historia</h2>



<p>Severo Martínez comenzó a estudiar piano y teoría musical en el Conservatorio Nacional. Se convirtió en un flautista consumado y daba conciertos como parte de una orquesta de cámara, hasta que decidió dejar la música por la filosofía y, luego, por la historia.</p>



<p>En 1945, se inscribió en la Facultad de Humanidades de la Universidad de San Carlos de Guatemala (Usac), donde se sumergió en el historicismo, corriente que buscaba explicar el presente a través del pasado. “Su preocupación era conocerse a sí mismo&#8230; Quería entender por qué las élites guatemaltecas eran tan reaccionarias”, explica Cifuentes.</p>



<p>Su activismo estudiantil durante la Revolución de Octubre lo llevó al exilio en 1954, tras el derrocamiento de Jacobo Árbenz.</p>



<p>La falta de título de bachiller le causó varios problemas, ya que, a pesar de cumplir con sus estudios de historia en la Usac, y en la división de doctorado en la Universidad Nacional Autónoma de México (Unam, donde estudió durante su exilio), sus méritos no fueron reconocidos, porque asistía como oyente. Finalmente, con la ayuda económica de su padre, logró terminar sus estudios como historiador.</p>



<p>En la Usac, Martínez Peláez no solo se entregó a sus estudios, sino que también fue elegido representante estudiantil de la junta directiva de su facultad en 1952 y presidente de la Asociación de Estudiantes de Humanidades dos años más tarde.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1339" height="851" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-4_91142333.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-21635767" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-4_91142333.jpg 1339w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-4_91142333.jpg?resize=768,488 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-4_91142333.jpg?resize=150,95 150w" sizes="auto, (max-width: 1339px) 100vw, 1339px" /><figcaption class="wp-element-caption">Severo Martínez Peláez —en el extremo derecho— en la Facultad de Ciencias Económicas en 1978, junto a Saúl Osorio Paz, Alfonso Batres, Agustín Cuevas, Adolfo de León y Donald Monsanto y Carlos Enrique Ponciano. (Foto Prensa Libre: Cortesía Edeliberto Cifuentes Medina)</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">La Patria del Criollo </h2>



<p>“Cuando uno ve el libro por primera vez, no deja de sentirse intimidado debido a su volumen; pero desde las primeras páginas el lector es atrapado por una prosa cálida, elegante, cautivadora y, simultáneamente, por el poder de una argumentación que destroza mitos”, relata Sergio Tischler Visquerra, en el prólogo de la cuarta edición del libro, impreso por Editorial Piedra Santa.</p>



<p>Martínez comenzó a escribir su obra cumbre, La patria del criollo: Ensayo de interpretación de la realidad colonial guatemalteca, como un análisis del colonialismo y su herencia en la Guatemala del siglo XX, mientras se encontraba exiliado en México y estudiaba en la Unam.&nbsp; “Severo llevaba crónicas coloniales como equipaje cuando salió exiliado&#8230; Quería desmontar el mito de la armonía colonial”, agrega Cifuentes Medina.</p>



<p>El libro, escrito durante 14 años entre exilios en México, España y Guatemala, se convirtió en un parteaguas. Como señala Irene Piedra Santa, autora de una adaptación para jóvenes: “Es tanto una obra histórica como literaria, un taller cognitivo: enseña a pensar críticamente y a cuestionar estructuras de poder”.&nbsp; Tischler lo describe como “la obra científica y crítica más importante que se ha escrito en el último medio siglo sobre la realidad histórica de Guatemala”. Esto se debe a que la obra de Martínez Peláez desnudó la explotación indígena como base del colonialismo y denunció el racismo estructural. “No era una historia de efemérides, sino de clases sociales”, subraya Piedra Santa.</p>



<p>Su enfoque materialista y su prosa generaron debates. “Para algunos era marxista; para otros, un texto científico”, comenta el historiador Eduardo Velásquez.</p>



<p>El libro también enfrentó a corrientes académicas. Mientras algunos autores hablaban de una división entre “indios y ladinos”, Martínez Peláez insistía en la lucha entre “explotadores y explotados”.</p>



<p>Hoy, su legado resurge en movimientos sociales. Como destaca Piedra Santa: “En 2023, los pueblos indígenas lideraron la defensa de la democracia (&#8230;). Severo ya había estudiado esa resistencia en Motines de indios (1985)”.</p>



<p>“Pareciera que su lectura es todavía necesaria. Tal vez sea así porque mucho de la Colonia persiste en nuestro presente, como el idioma, el trazo de las ciudades y los pueblos, pero también la discriminación, las enormes desigualdades, la mentalidad del criollo, la servidumbre y la precariedad de la vida”, menciona Piedra Santa en el prólogo de su adaptación.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="1027" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-5_91142322.jpg?quality=52&amp;w=729" alt="Portada del libro: La Patria del Criollo, primera edición. " class="wp-image-21635814"/><figcaption class="wp-element-caption">La patria del criollo fue publicado el 30 de septiembre de 1970, y fue un libro cuya escritura  le llevó a don Severo aproximadamente 14 años. (Foto Prensa Libre: Cortesía Edeliberto Cifuentes Medina)</figcaption></figure>



			<div class="note-normal-container__quote nospeech">
				<div class="note-normal-container__quote-version-two">
					<div class="note-normal-container__quote-separator-small"></div>
					<h3 style="font-family: Acto-Medium-Medium !important" class="note-normal-container__quote-version-two-quote m-3"><strong>CONCEPTOS</strong><br><br>En su libro <em>La patria del criollo</em> Severo Martínez Peláez define:<br><br>La <strong>explotación</strong> como un fenómeno de relación económica, mediante el cual una persona o un grupo humano se apropia de valores creados por el trabajo de otra persona o grupo, en el entendido de que este último se ve obligado a tolerar dicha relación por circunstancias de distinta índole.<br><br>Una <strong>clase social</strong> es un conjunto numeroso de personas que, en el seno de una sociedad, presentan modos de vida semejantes e intereses comunes, determinados, unos y otros, por el papel común que dichas personas desempeñan en el régimen económico de dicha sociedad.</h3>
					<div class="note-normal-container__quote-separator-small"></div>
				</div>
			</div>
			<div class="note-separator-large"></div>


<h2 class="wp-block-heading">Su regreso a Guatemala</h2>



<p>Luego de permanecer varios años en México, Severo Martínez Peláez regresó a Guatemala en 1957 para dedicarse a la docencia.</p>



<p>Cual director de orquesta, llevaba la batuta durante sus jornadas de enseñanza en las aulas universitarias, pues no solo impartía Historia, sino también solfa y flauta dulce.</p>



<p>“Lo que enseñaba a sus alumnos por la mañana se convertía en prosa por la tarde y en política por la noche”, comenta Cifuentes Medina.</p>



<p>Además, Severo trabajó para el Partido Guatemalteco del Trabajo (PGT), la organización comunista oficial de Guatemala.</p>



<p>Entre 1967 y 1968 fue becado en el Archivo General de Indias, en Sevilla, España, para concluir sus investigaciones. Algunos otros textos, como Siete ensayos de interpretación de la realidad peruana, de José Carlos Mariátegui, le sirvieron de base para escribir La patria del criollo, que, tras casi 15 años de investigaciones, más de mil 300 referencias documentales y cerca de 800 páginas, salió a la luz el 30 de septiembre de 1970.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1185" height="833" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-6_91142328.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-21635841" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-6_91142328.jpg 1185w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-6_91142328.jpg?resize=768,540 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-6_91142328.jpg?resize=150,105 150w" sizes="auto, (max-width: 1185px) 100vw, 1185px" /><figcaption class="wp-element-caption">Severo Martínez escribió el libro de La patria del criollo entre su exilio en México, su regreso a Guatemala y su estancia en España. En la fotografía, el autor, captado en Veracruz en 1955.  (Foto Prensa Libre: Cortesía Edeliberto Cifuentes Medina)</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Un pensamiento incómodo </h2>



<p>Martínez Peláez vivió tres exilios (1954, 1968 y 1979), pero su obra trascendió fronteras. En Puebla, siguió escribiendo y enseñando. “Era un historiador moderno: usaba archivos, interpretaba fuentes y revelaba verdades incómodas”, afirma Cifuentes Medina.</p>



<p>Su crítica al criollismo y su llamamiento a construir una “patria para todos” aún resuenan. Como escribió en el prólogo de La patria del criollo: “La finalidad de este ensayo no es rendir informe de ciertos hechos averiguados y debidamente comprobados. El libro aporta ciertamente algo a la labor acumulativa de datos históricos, pero su verdadero cometido es más ambicioso: intenta dar un paso en la labor interpretativa de nuestro pasado, y aunque limita sus indagaciones al campo de la vida colonial, la tarea implica riesgos y una gran responsabilidad intelectual”.</p>



<p>“Severo no solo escribió historia: la vivió, la cuestionó y la transformó”, menciona Cifuentes. Y continúa en su prólogo: “Ensayar la interpretación del proceso colonial guatemalteco es investigar los fenómenos básicos de nuestra sociedad en aquel período y demostrar cómo ellos condicionaron sus modalidades más notorias. Es, en dos palabras, explicar la vida colonial haciendo referencia a sus fundamentos”.</p>



<p>Su obra, amada por unos y rechazada por otros, fue traducida al inglés y adaptada para nuevas generaciones. Sigue siendo un espejo de las desigualdades que persisten. Como resume Velásquez: “La patria del criollo fue un parteaguas&#8230; Hoy, entender a Severo es entender por qué Guatemala lucha por dejar atrás su pasado colonial”.</p>



<p>Aunque la infancia de Martínez Peláez fue un tejido de privilegios, pérdidas y contradicciones; su acceso a la cultura europea y su contacto con la explotación indígena lo situaron en una encrucijada ética. Como resume Cifuentes: “Severo no fue un historiador neutral; su obra nació de una necesidad personal de entender su lugar en un sistema que heredó, pero que repudió”.</p>



<p>Este conflicto interno —entre el privilegio criollo y la conciencia social— definiría su legado como el gran deconstructor del colonialismo en Guatemala.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1012" height="1333" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-9_91142319.jpg?quality=52&amp;w=777" alt="Portada del libro Motines de Indios de Severo Martínez Peláez." class="wp-image-21635862" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-9_91142319.jpg 1012w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-9_91142319.jpg?resize=768,1012 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-9_91142319.jpg?resize=150,198 150w" sizes="auto, (max-width: 1012px) 100vw, 1012px" /><figcaption class="wp-element-caption">Severo Martínez publicó otro libro, titulado Motines de indios,   que Edeliberto Cifuentes Medina bautizó como “el hermanito de La Patria del criollo”.  (Foto Prensa Libre: Cortesía Edeliberto Cifuentes Medina)</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Una muerte en el exilio </h2>



<p>Tras décadas de exilios forzados y amenazas políticas, Severo Martínez Peláez encontró en Puebla, México, un refugio intelectual y emocional. En 1979, tras el recrudecimiento de la violencia en Guatemala durante el gobierno de Romeo Lucas García, se exilió por tercera vez. La Benemérita Universidad Autónoma de Puebla (Buap) lo acogió como profesor e investigador en el Instituto de Ciencias Sociales y Humanidades. Allí continuó su labor académica, impartiendo clases y escribiendo obras sobre la historia colonial y la resistencia indígena.</p>



<p>Puebla, con su arquitectura colonial y su ambiente tranquilo, contrastaba con el caos político de Guatemala. Sin embargo, su exilio no fue fácil. Como señala Cifuentes: “Severo nunca dejó de pensar en Guatemala&#8230; Su obra siempre fue un intento de entender y transformar su país”.</p>



<p>A pesar de la distancia, mantuvo contacto con colegas y estudiantes guatemaltecos, además de seguir publicando artículos en revistas académicas.</p>



<p>En 1992, regresó brevemente a Guatemala para recibir un doctorado honoris causa concedido por la Usac.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="759" height="512" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-8_91142316.jpg?quality=52&amp;w=759" alt="Severo Martínez recibiendo su doctorado por parte de la USAC" class="wp-image-21635878" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-8_91142316.jpg 759w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2025/02/RD31012025-SEVERO-MARTINEZ-PELAEZ-8_91142316.jpg?resize=150,101 150w" sizes="auto, (max-width: 759px) 100vw, 759px" /><figcaption class="wp-element-caption">Severo Martínez Peláez recibió un doctorado honorífico por la Universidad de San Carlos de Guatemala en 1992, y esta fue una de las últimas veces que visitó el país.  (Foto Prensa Libre: Cortesía  Brisila Martínez Kuperus)</figcaption></figure>



<p>Un año después, en 1993, volvió a su ciudad natal, Quetzaltenango, para recibir la Orden de Quetzaltenango, un reconocimiento a su legado como uno de los hijos ilustres de la ciudad.</p>



<p>Durante sus últimos días, Severo Martínez Peláez trabajaba en un libro sobre la Independencia y la lucha de clases, pero no logró publicarlo, ya que falleció el 14 de enero de 1998 en su hogar en Puebla.</p>



			<div class="note-normal-container__quote nospeech">
				<div class="note-normal-container__quote-version-one">
					<h3 style="font-family: Acto-Medium-Medium !important" class="note-normal-container__quote-version-one-quote">&#8220;Severo no fue un historiador neutral; su obra nació de una necesidad personal de entender su lugar en un sistema que heredó, pero que repudió”</h3>
					<h4 class="note-normal-container__quote-version-one-author">Edeliberto Cifuentes Medina, Historiador</h4>
					<div class="note-normal-container__quote-version-one-separator"></div>
				</div>
			</div>
			<div class="note-separator-large"></div><div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="revista-d,vida" data-modified="120" data-title="Más allá de La Patria del Criollo: ¿Quién fue Severo Martínez Peláez?" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">21635046</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Edificio de Correos en Guatemala: su historia y construcción en la época de Jorge Ubico</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/edificio-de-correos-y-telegrafos-guatemala-historia-jorge-ubico/</link>
                                                <pubDate>Wed, 04 Sep 2024 21:52:18 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Comunitario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Sandy-Pineda.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Sandy-Pineda.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Sandy-Pineda.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Sandy-Pineda.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Sandy Pineda</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializada en política y temas sociales con 7 años de experiencia. Parte del programa International Women's Media Foundation (IWMF) en 2019, y del proyecto Ciclos de Actualización para Periodistas (CAP) 2023.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-09-04T15:52:18-06:00">4 de septiembre de 2024</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Comunitario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=20122860</guid>
                                                    <description><![CDATA[Desde su construcción en 1938, el edificio de Correos ha destacado por su diseño arquitectónico del Centro Histórico y representando también el desarrollo postal del país.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="Edificio de Correos de Guatemala en Centro Histórico" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=1536,1023 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Comunitario</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Edificio de Correos en Guatemala: su historia y construcción en la época de Jorge Ubico</h1><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">Desde su construcción en 1938, el edificio de Correos ha destacado por su diseño arquitectónico del Centro Histórico y representando también el desarrollo postal del país.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Sandy-Pineda.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Sandy-Pineda.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Sandy-Pineda.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Sandy-Pineda.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/sandy-pineda/" title="Posts by Sandy Pineda" class="author url fn" rel="author">Sandy Pineda</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-09-04T15:52:18-06:00">4 de septiembre de 2024</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-09-04T15:52:18-06:00">15:52h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="20122860" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img decoding="async" width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="Edificio de Correos de Guatemala en Centro Histórico" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        El edificio de Correos como está erigido actualmente fue construido entre 1938 y 1940.(Foto Prensa Libre: Hemeroteca)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Edificio de Correos en Guatemala: su historia y construcción en la época de Jorge Ubico; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>El <strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/el-historico-edificio-de-correos/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Edificio de Correos y Telégrafos de Guatemala</a></strong> es un referente arquitectónico y cultural del <strong>Centro Histórico</strong> <strong>de la Ciudad de Guatemala,</strong> situado en la zona 1.</p>



<p>Su construcción comenzó el 14 de septiembre de 1938, bajo la presidencia del General <strong>Jorge Ubico </strong>(1930-1944), y <strong>su inauguración tuvo lugar el 10 de noviembre de 1940</strong>, coincidiendo con el cumpleaños del entonces mandatario.</p>



<p>En la actualidad, el edificio alberga el <strong><a href="https://sites.google.com/view/departamento-de-filatelia/inicio" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Museo de Correos, Telégrafos y Filatelia de Guatemala</a>,</strong> manteniendo su relevancia histórica en el país; además de dar espacio a un centro cultural gestionado por la <strong>Municipalidad de Guatemala.</strong></p>


<div class="nospeech" id="cx_52f9e790ed801cb71b246de6e1d0524765d714fd"></div><script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "52f9e790ed801cb71b246de6e1d0524765d714fd",	targetElementId: "cx_52f9e790ed801cb71b246de6e1d0524765d714fd"}]);</script>


<h2 class="wp-block-heading">Construcción y arquitectura</h2>



<p>El diseño del edificio estuvo a cargo de los arquitectos <strong>Rafael Pérez de León</strong> y <strong>Enrique Riera</strong>, y abarca una superficie de más de 6 mil metros cuadrados. </p>



<p>La construcción generó un gran interés en la sociedad guatemalteca de la época, no solo por su tamaño, sino también por la inversión cercana a Q260 mil destinada a la compra de los terrenos donde se erige.</p>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1600" height="1066" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-20123325" style="width:851px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=1536,1023 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px" /><figcaption class="wp-element-caption">El arco y el puente que ostenta el Edificio de Correos está inspirado en el arco de Santa Catalina de la Antigua Guatemala, diseñado por el Ingeniero Rafael Pérez de León. (Foto Prensa Libre: Hemeroteca)</figcaption></figure>



<p>Uno de los elementos más distintivos de esta edificación es<a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/correosibarguen/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"> <strong>el arco que evoca al del convento de Santa Catalina</strong></a><strong> en Antigua Guatemala. </strong></p>



<p>Este arco peatonal, consta de cinco pequeños arcos a cada lado.</p>



<p>En su parte superior se encuentra el <strong>Escudo Nacional</strong>, realizado en altorrelieve e iluminado con bombillas de color ámbar.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/5-arquitectos-que-destacaron-en-la-historia-de-guatemala-y-cuya-huella-sigue-viva-en-las-calles-de-algunas-metropolis-del-pais/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/COLLAGE-ARQUITECTOS.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Cinco arquitectos que destacaron en la historia de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/COLLAGE-ARQUITECTOS.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/COLLAGE-ARQUITECTOS.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/COLLAGE-ARQUITECTOS.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/5-arquitectos-que-destacaron-en-la-historia-de-guatemala-y-cuya-huella-sigue-viva-en-las-calles-de-algunas-metropolis-del-pais/">5 arquitectos que destacaron en la historia de Guatemala y cuya huella sigue viva en las calles de algunas metrópolis del país</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-ha-evolucionado-la-ciudad-de-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Cómo ha evolucionado la ciudad de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-ha-evolucionado-la-ciudad-de-guatemala/">Cómo ha evolucionado la ciudad de Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>El edificio incorpora tanto en su interior como al exterior dos estilos arquitectónicos que caracterizan a los edificios del Centro Cívico: el <strong>Art Nouveau</strong> y el <strong>Arte colonial.</strong></p>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1600" height="1066" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-5.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-20123321" style="width:1360px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-5.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-5.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-5.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-5.jpeg?resize=1536,1023 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-5.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-5.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-5.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px" /><figcaption class="wp-element-caption">En el interior del inmueble se observa el concepto tradicional de patios interiores. (Foto Prensa Libre: Juan Diego González)</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Evolución</h2>



<p>Originalmente conocido como el <strong>Palacio de Correos,</strong> el edificio fue declarado <strong>Patrimonio Cultural de la Nación</strong> en 1998, según lo estipulado por el Acuerdo del Ministerio de Cultura 328-08.</p>



<p>A lo largo de su historia, ha desempeñado un papel central en el desarrollo del servicio postal en Guatemala, desde la creación de la <strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/datos-para-la-historia-del-correo-en-guatemala/?utm_source=modulosPL&amp;utm_medium=linkinterno&amp;utm_campaign=ux" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Administración Principal de Correos Nacionales</a> </strong>en los años 40.</p>



<p><em><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/el-inventor-a-quien-jorge-ubico-perdono-la-vida/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Lea también: El inventor a quien Jorge Ubico perdonó la vida</a></em></p>



<p>Posteriormente, en 2004, el gobierno de <strong>Álvaro Arzú </strong>concesionó el servicio a la empresa <strong>Correos de Guatemala, S.A.</strong>, que <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/correo-de-guatemala-finaliza-operaciones/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">operó hasta 2016.</a></p>



<p>Desde ese momento, el edificio ha sido utilizado para otros fines, <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/abre-el-correo-tras-3-anos-lo-reciben-la-pandemia-trabas-legales-y-miles-de-paquetes/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">manteniéndose una oficina de correos gubernamental en su interior</a> y 77 sedes adicionales en todo el país.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/500-anos-de-fundacion-de-santiago-de-guatemala/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/500-anos-de-fundacion-de-santiago-de-guatemala/">500 años de fundación de Santiago de Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-era-la-vida-en-santiago-de-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Cómo era la vida en Santiago de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-era-la-vida-en-santiago-de-guatemala/">Cómo era la vida en Santiago de Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<h2 class="wp-block-heading">Convenio </h2>



<p>Desde 1999 hasta hoy en día, el edificio se conoce también como el <strong>Centro Cultural Metropolitano</strong>, un espacio que alberga diversas escuelas de arte abiertas a niños y jóvenes a cargo de la <strong>Municipalidad de Guatemala</strong>.</p>



<p>La administración del edificio ha sido regulada por convenios entre la comuna y el<strong> Ministerio de Comunicaciones, Infraestructura y Vivienda (CIV)</strong>, que se han renovado en varias ocasiones desde 1999. </p>



<p>La vigencia del último convenio se extiende hasta el <strong>31 de octubre de 2024.</strong></p>



<p><em><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/billete-conmemorativo-de-q1-circulara-desde-el-10-de-septiembre-y-asi-sera-su-uso-y-caracteristicas-breaking/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Lea también: Billete conmemorativo de Q1 circulará desde el 10 de septiembre y así será su uso y características</a></em></p>



<p>Recientemente, el CIV anunció que no renovará el acuerdo de usufructo del edificio, donde funcionan las escuelas municipales de arte.</p>



<p>No obstante, el ministro Félix Alvarado se ha comprometido a <strong>no interrumpir las actividades de estas escuelas y a encontrar una solución consensuada</strong> y favorable para las partes involucradas.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/historia-de-la-independencia-de-guatemala-causas-y-datos-importantes/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/Historia-de-la-Independencia-de-Guatemala-HEMEROTECA-PL.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Historia de la independencia de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/Historia-de-la-Independencia-de-Guatemala-HEMEROTECA-PL.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/Historia-de-la-Independencia-de-Guatemala-HEMEROTECA-PL.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/Historia-de-la-Independencia-de-Guatemala-HEMEROTECA-PL.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/Historia-de-la-Independencia-de-Guatemala-HEMEROTECA-PL.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/Historia-de-la-Independencia-de-Guatemala-HEMEROTECA-PL.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/historia-de-la-independencia-de-guatemala-causas-y-datos-importantes/">Historia de la Independencia de Guatemala: causas y datos importantes</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/como-ha-evolucionado-el-billete-de-q1-en-los-ultimos-100-anos-en-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/WhatsApp-Image-2024-08-26-at-8.17.02-AM.jpeg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="billete conmemorativo de Q1" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/WhatsApp-Image-2024-08-26-at-8.17.02-AM.jpeg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/WhatsApp-Image-2024-08-26-at-8.17.02-AM.jpeg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/WhatsApp-Image-2024-08-26-at-8.17.02-AM.jpeg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/WhatsApp-Image-2024-08-26-at-8.17.02-AM.jpeg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/WhatsApp-Image-2024-08-26-at-8.17.02-AM.jpeg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/como-ha-evolucionado-el-billete-de-q1-en-los-ultimos-100-anos-en-guatemala/">Cómo ha evolucionado el billete de Q1 en los últimos 100 años en Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>El Ministerio de Comunicaciones ha expresado la necesidad de más espacio para sus dependencias, viendo en el Edificio de Correos una solución para un uso más eficiente del servicio postal. </p>



<p>Aun así, se mantiene abierto al diálogo con la Municipalidad de Guatemala para encontrar una resolución que contemple tanto la preservación del patrimonio cultural como las necesidades operativas de la Dirección General del Correo Nacional. </p>



<p><em><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/civ-dice-que-necesita-edificio-de-correos-donde-funcionan-escuelas-municipales-de-arte-y-que-estan-dispuestos-al-dialogo-breaking/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Lea más detalles: CIV dice que necesita edificio de Correos donde funcionan escuelas municipales de arte y que están dispuestos al diálogo</a></em></p>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1600" height="1200" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-20123351" style="width:1360px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=768,576 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=1536,1152 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-en-Guatemala-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=150,113 150w" sizes="auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px" /><figcaption class="wp-element-caption">La extensión que ocupa el conjunto de los dos edificios de Correos es de aproximadamente media manzana. (Foto Prensa Libre: Juan Diego González)</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="1062" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-4.jpeg?quality=52&amp;w=680" alt="" class="wp-image-20123346" style="width:1360px;height:auto"/><figcaption class="wp-element-caption">Vista del edificio sobre la 12 calle de la zona 1 desde donde se aprecia la arquitectura de las ventanas de arco con acodos moldurados y herrería forjada en los niveles superiores. (Foto Prensa Libre: Juan Diego González)</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1600" height="1066" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-20123333" style="width:1360px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=1536,1023 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-3.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px" /><figcaption class="wp-element-caption">En el interior el edificio tiene barandas de hierro forjado y amplias escalinatas en su interior. (Foto Prensa Libre: Juan Diego González)</figcaption></figure>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1600" height="1065" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-2.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-20123344" style="width:1360px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-2.jpeg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-2.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-2.jpeg?resize=768,511 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-2.jpeg?resize=1536,1022 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-2.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-2.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Edificio-de-Correos-de-Guatemala-Centro-Historico-Prensa-Libre-Hemeroteca-2.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px" /><figcaption class="wp-element-caption">En el interior la construcción también está complementada por arcadas en medio punto y mixtilíneas, herrería forjada y mosaicos. (Foto Prensa Libre: Juan Diego González)</figcaption></figure>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="comunitario" data-modified="120" data-title="Edificio de Correos en Guatemala: su historia y construcción en la época de Jorge Ubico" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">20122860</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Época prehispánica: los sonidos mayas</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/epoca-prehispanica-los-sonidos-mayas/</link>
                                                <pubDate>Wed, 21 Aug 2024 01:11:34 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Revista D</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Lucrecia-Choy-Echeverria.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Lucrecia-Choy-Echeverria.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Lucrecia-Choy-Echeverria.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Lucrecia-Choy-Echeverria.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Lucrecia Choy</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializada en temas de bienestar y cultura con más de 20 años de experiencia. Primer lugar Concurso de Redacción enfocado en Sostenibilidad, Diplomado para Periodistas 2024.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-08-20T19:11:34-06:00">20 de agosto de 2024</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Revista D]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=19973768</guid>
                                                    <description><![CDATA[Las evidencias de los instrumentos utilizados por los mayas se encuentran representadas en murales, vasos policromos, esculturas, figuras de cerámica, códices y  jeroglíficos.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="Época prehispánica: sonidos mayas" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg 1500w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" />
<p></p>


<style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style>	<div class="nospeech badge-pl-plus-out__in-category">
						<div style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="news-with-medium-headline-container__section text-uppercase">Revista D</div>
						<span class="pipe-separator">|</span>
						<div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element">
							<div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out" style="width:92px"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none">
                                <div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out">
                                    <p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="font-size: 15px">Suscriptores</p>
                                    <img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img">
                                </div>
                             </a>
						</div></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Época prehispánica: los sonidos mayas</h1><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">Las evidencias de los instrumentos utilizados por los mayas se encuentran representadas en murales, vasos policromos, esculturas, figuras de cerámica, códices y  jeroglíficos.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Lucrecia-Choy-Echeverria.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Lucrecia-Choy-Echeverria.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Lucrecia-Choy-Echeverria.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Lucrecia-Choy-Echeverria.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/lucrecia-choy/" title="Posts by Lucrecia Choy" class="author url fn" rel="author">Lucrecia Choy</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-08-20T19:11:34-06:00">20 de agosto de 2024</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-08-20T19:11:34-06:00">19:11h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="19973768" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img decoding="async" width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="Época prehispánica: sonidos mayas" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        Este silbato de guerrero con tocado de jaguar, que probablemente era de la región de las Verapaces, forma parte de la exposición Animales Fantásticos que se exhibe en el museo Popol Vuh. (Foto Prensa Libre: Cortesía Colección del Museo Popol Vuh, Universidad Francisco Marroquín.)  
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Época prehispánica: los sonidos mayas; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>A lo largo de la historia los instrumentos musicales han acompañado a la humanidad. Sin embargo, “no podemos hablar de música precolombina”, dice Alfonso Arrivillaga Cortés, antropólogo y etnomusicólogo e investigador de la Dirección General de Investigación de la Universidad de San Carlos de Guatemala, quien expone que el concepto de música que conocemos —ritmos, tiempo y armonía—&nbsp; es&nbsp; occidental. Con dicha concepción&nbsp;&nbsp; abordamos el tema en esta primera entrega de la serie.</p>



<p>Pero, antes, existió el canto y tenía un corpus grande, afirma Arrivillaga. Por su parte, Dieter Lehnhoff dice en su libro que “la música instrumental probablemente no sea tan antigua como la vocal”.</p>



<p>Las evidencias de los instrumentos utilizados por los mayas se encuentran representados en murales, vasos policromos, esculturas, figuras de cerámica, códices y&nbsp; jeroglíficos, añade Arrivillaga.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-3-Incensario-MNAG.jpg?quality=52&amp;w=768" alt="Época prehispánica: los sonidos mayas" class="wp-image-19974029" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-3-Incensario-MNAG.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-3-Incensario-MNAG.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-3-Incensario-MNAG.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-3-Incensario-MNAG.jpg?resize=900,600 900w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /><figcaption class="wp-element-caption">Incensario que muestra a un personaje tocando un tun del período Clásico Temprano (250 &#8211; 600 d.C.), hallado en KaminalJuyú. MNAE. (Foto Prensa Libre: Lucrecia Choy)</figcaption></figure>



<p>En los murales de Bonampak se pueden observar ilustraciones de personajes con instrumentos musicales, anota Lehnhoff, al comentar una escena en la cual interactúan caudillos de guerra, prisioneros que serían sacrificados y un numeroso grupo de guerreros músicos que portan sonajas, caparazones de tortuga y un tambor grande, mientras otros hacen sonar largas trompetas.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/como-era-la-musica-durante-la-epoca-colonial-en-guatemala/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/como-era-la-musica-durante-la-epoca-colonial-en-guatemala/">¿Cómo era la música durante la época colonial en Guatemala?</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/en-que-se-diferencio-la-musica-de-guatemala-durante-la-epoca-de-independencia/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="El 19 de febrero de 1897 se reconoció de forma oficial la música del guatemalteco Rafael Álvarez Ovalle, quien creó la melodía en guitarra y que además era la misma que acompañaba al anterior Himno Popular. (Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/en-que-se-diferencio-la-musica-de-guatemala-durante-la-epoca-de-independencia/">En qué se diferenció la música de Guatemala durante la época de independencia</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/musica-de-una-guatemala-liberal-del-matiz-europeo-al-sonido-autoctono/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Fotografía de la Banda Marcial de entre 1940 y 1960." srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/musica-de-una-guatemala-liberal-del-matiz-europeo-al-sonido-autoctono/">Música de una Guatemala liberal: Del matiz europeo al sonido autóctono</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>&nbsp;En la página 26 del códice de Dresde hay una escena donde aparece un tacuacín mam cargando un jaguar o cacaxte. El mam sostiene con su mano derecha una estafeta —bastón distintivo— que termina en una mano humana y un abanico o sonaja —chinchín o maraca— en la otra, anota el libro “Códice de Dresde” de la Universidad Mesoamericana.</p>



<p>Sin embargo, cómo sonaban&nbsp; es algo que queda a la imaginación, subraya Arrivillaga.&nbsp; Debido a la precisión con que anotaron fechas, nombre y lugares, de seguro&nbsp; también anotaron sobre la música, estima Lehnhoff.</p>



<p>&nbsp; Según&nbsp; Arrivillaga, en su libro “Instrumentos musicales”, existen ejemplos que se relacionan los sonidos con el inframundo, los fenómenos celestes y los sacrificios, así como con temas protocolarios y de guerra, por mencionar algunas situaciones. Estos&nbsp; eran utilizados en distintos contextos socioculturales.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-2-vaso-bailarines-MNAG.jpg?quality=52&amp;w=768" alt="" class="wp-image-19973911" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-2-vaso-bailarines-MNAG.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-2-vaso-bailarines-MNAG.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-2-vaso-bailarines-MNAG.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024LC-2-vaso-bailarines-MNAG.jpg?resize=900,600 900w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /><figcaption class="wp-element-caption">Vaso policromo de  bailarines, del Período Clásico Tardío (600 d.C.-800 d.C), hallado en un altar de sacrificios en Petén, expuesto en el Museo Nacional de Arqueología y Etnología (MNAE)..  (Foto Prensa Libre:  Lucrecia Choy) </figcaption></figure>



<p>Algunos títulos escritos durante la primera etapa de la vida colonial, como el “Popol Vuh” o los libros de “Chilam Balam” incluyen menciones sobre instrumentos musicales, indica el académico.&nbsp; Arrivillaga coincide y también menciona el “Título K’oyoi”, donde aparecen ejemplos&nbsp; de la indumentaria y plumería&nbsp; y cultura de danzas, agrega Ruud van Ekkeren en el libro “Visión indígena de la Conquista”.&nbsp;</p>



<p>&nbsp;En su análisis del Lienzo de Quauhquechollan, Van Ekkeren refiere que este narra la conquista de Guatemala por los guerreros quauhquecholtecas bajo el mando de Jorge de Alvarado y a la vez, su migración a la tierra de Guatemala,&nbsp; y menciona que se observan varias escenas de danzas, en las cuales aparecen&nbsp; algunos instrumentos, como un tambor de piel que en náhuat se llama huehuetl.</p>



<p>&nbsp;&nbsp; Van Ekkeren&nbsp; incluye&nbsp; una descripción acerca de Chimaltenango que hizo el dominico irlandés Tomas Gage, quien&nbsp; vivió en Guatemala entre 1625 y 1637: “(&#8230;) La iglesia no es inferior a cualquiera en la ciudad de Guatemala, y en música es superior a muchas del país&#8230; —la fiesta principal de Chimaltenango— se celebra con corridas de toros, de caballos, hay funciones de teatro, mascaradas, bailes, música y toda esta ostentación es hecha por los indios del pueblo”.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>Tipos de instrumentos</strong></h2>



<p>Al estudio de los artefactos que producen música se le conoce como organología, ilustra Arrivillaga, que en el citado documento cita a Erich M. von Hornbostel y Curt Sachs, quienes en su obra “Sistemática de los instrumentos musicales”, de 1914, proponen cuatro principios básicos que con pocos cambios se utiliza hasta nuestros días: idiófonos, membranófonos, cardófonos y aerófonos.</p>



<p>&nbsp; Esta propuesta se basa en la naturaleza y materia de la fuente productora de vibraciones.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Idiófonos</h3>



<p>Los idiófonos pueden ser golpeados, punteados, sacudidos, de choque, entrechoque, de fricción y raspados para producir sonido, afirma Arrivillaga.&nbsp; En el caso de las vasijas sonajeras habla de dos variantes: las vasijas con soportes huecos que por lo regular tienen cuentas de barro, y vasijas de doble fondo, donde descansan las cuentas de barro.&nbsp; Asimismo, los cascabeles suenan por entrechoque al ser golpeados entre ellos y pueden ser de cerámica. Se incluye&nbsp; los raspadores de hueso que fueron hechos con fémures de algún mamífero con una serie de incisiones.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1280" height="1177" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-2.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="Época prehispánica sonidos mayas (2)" class="wp-image-19974088" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-2.jpeg 1280w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-2.jpeg?resize=768,706 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-2.jpeg?resize=150,138 150w" sizes="auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px" /><figcaption class="wp-element-caption">Cascabeles hallados en Iximché, Chimaltenango, pertenecientes al período postclásico tardío, MNAE. (Foto Prensa Libre: Lucrecia Choy)</figcaption></figure>



<h3 class="wp-block-heading">Membranófonos</h3>



<p>En el caso de los membranófonos la producción del sonido es a través de una membrana que es golpeada, frotada o punteada. Entre ellos se encuentran los tambores de cerámica con forma de copa, cuya membrana o piel iba pegada o tensada con cuerdas, describe Arrivillaga.</p>



<h3 class="wp-block-heading">&nbsp;Cordófonos</h3>



<p>Los cordófonos son instrumentos con cuerdas que deben ser golpeadas o punteadas para emitir sonido, pero en el caso de la civilización maya no se han hallado evidencias, afirma el&nbsp;&nbsp; etnomusicólogo.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Aerófonos</h3>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1500" height="1000" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4b-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="Época prehispánica: sonidos mayas" class="wp-image-19974162" style="aspect-ratio:1.501466275659824;width:684px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4b-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg 1500w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4b-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4b-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4b-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4b-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4b-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1500px) 100vw, 1500px" /><figcaption class="wp-element-caption">Silbato de guerrero con tocado de jaguar, que probablemente era de la región de las Verapaces, pertenece al periodo Clásico Tardío. (Foto Prensa Libre: Colección del Museo Popol Vuh, Universidad Francisco Marroquín)</figcaption></figure>



<p>En cuanto a los aerófonos que producen sonido por una corriente de aire, los instrumentos musicales mayas más comunes de este tipo son de soplo directo e indirecto, ya sean vasculares o tubulares, y a su vez abiertos o cerrados, así como con o sin agujeros, detalla Arrivillaga.&nbsp;</p>



<p>En el caso de los de soplo directo la producción sonora se obtiene cuando una corriente de aire producida por los labios del ejecutante choca en un filo o bisel.&nbsp;&nbsp; Hubo varias formas de sucesión vascular y agujeros de digitación.</p>



<p>La sucesión de vásculas sopladas al centro consta de tres cuerpos unidos de manera transversal, con la embocadura al centro y cada cuerpo del lado con un agujero de digitación, o&nbsp; la continuidad de las vásculas una tras otra, teniendo a la superior como embocadura que&nbsp; comunica con las demás cámaras, dice Arrivillaga, quien por medio de radiografías descubre el interior y funcionamiento de estos instrumentos.&nbsp; Respecto de las flautas, presentan de tres&nbsp; a seis lóbulos, como las&nbsp; verticales abiertas.</p>



<p>Además, los aerófonos de soplo indirecto tienen una boquilla con un canal de insuflación —o aeroducto— que conduce la corriente de aire que choca contra el filo o bisel. Se dividen en canal externo, cuando tienen la boquilla fuera del instrumento, e interno.</p>



<p>Los silbatos de mentón corresponden a otro tipo, ya que no poseen cuerpo sino solo una cavidad cerrada. Al insuflar y mover el silbato sobre el mentón se produce una variación tonal que llega a asemejar el trino de un pájaro.</p>



<p>Las flautas pueden ser de pico —las universales—, con rodantes internos —con una bola en su interior—, múltiples —dobles, triples o cuádruples—&nbsp; y mixtas —con dos sistemas de producción sonora, como las de mentón y pico—.</p>



<p>A esta categoría también pertenece el silbato tubular abierto, que es una variante no reportada, apunta Arrivillaga, y que consiste en un canal externo colocado al inicio de un tubo, que por estar abierto permite taparse con la palma de la mano y al jugar con el silbato, emitir amplios y enérgicos glisados que consisten en una transición de sonidos.</p>



<p>Los silbatos de canal interno tienen un canal de insuflación dentro del cuerpo de&nbsp; resonancia. De igual manera, los de canal interno adosado presentan el canal como parte del instrumento y representan animales o personas.</p>


<div style="width: 100%;">
<div style="position: relative; padding-bottom: 75.88%; padding-top: 0; height: 0;"><iframe loading="lazy" title="Genially sin título" frameborder="0" width="1360" height="1032" style="position: absolute; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%;" src="https://view.genially.com/66c4e55a6c22fb8da4c4d2b0" type="text/html" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" scrolling="yes" allownetworking="all"></iframe> </div>
</p></div>



<h2 class="wp-block-heading">Réplicas actuales</h2>



<p>El maestro Carlos Chaclán, ceramista y restaurador de cerámica prehispánica, ha estudiado el funcionamiento de los instrumentos y se especializó en la elaboración de réplicas, las cuales tienen la ventaja de que se pueden utilizar para intentar tener una idea de cómo sonaban.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1280" height="960" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD19082024LC-7-molde-rotated.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="Época prehispánica: sonidos mayas" class="wp-image-19974234" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD19082024LC-7-molde-rotated.jpeg 1280w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD19082024LC-7-molde-rotated.jpeg?resize=768,576 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD19082024LC-7-molde-rotated.jpeg?resize=150,113 150w" sizes="auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px" /><figcaption class="wp-element-caption">Interior de un silbato en el taller del maestro Carlos Chaclán. (Foto Prensa Libre: Lucrecia Choy)</figcaption></figure>



<p>&nbsp;En su taller se observa todo tipo de instrumentos de cerámica.&nbsp; Entre ellos están los sibilantes, que producen sonido con agua y pertenecen a la categoría de los aerófonos.</p>



<p>&nbsp;La pieza tiene agua adentro y al moverla emite el sonido.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1280" height="960" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD19082024LC-6-sibilante.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="Época prehispánica: sonidos mayas" class="wp-image-19974223" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD19082024LC-6-sibilante.jpeg 1280w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD19082024LC-6-sibilante.jpeg?resize=768,576 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD19082024LC-6-sibilante.jpeg?resize=150,113 150w" sizes="auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px" /><figcaption class="wp-element-caption">Sibilante reproducida por el maestro Carlos Chaclán. En su interior tiene agua y suena al moverla. (Foto Prensa Libre: Lucrecia Choy)</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Música con instrumentos ancestrales</h2>



<p>En tiempos recientes algunas agrupaciones han creado música con instrumentos prehispánicos.&nbsp; Juan Carlos de Jesús Figueroa Morales, en su tesis “Continuación, innovación y experimentación. Instrumentos prehispánicos en las prácticas musicales de tres agrupaciones contemporáneas guatemaltecas del 2017”, menciona al grupo Sotz’il de El Tablón, Sololá; Hacedor de lluvia, de la capital, y Música Maya Aj’, de Comalapa, Chimaltenango. Hace la aclaración que según su investigación,&nbsp; los músicos prefieren llamarla ancestral por el legado que representa.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1544" height="1024" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-Hacedor-de-lluvia.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="Época prehispánica sonidos mayas " class="wp-image-19974275" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-Hacedor-de-lluvia.jpg 1544w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-Hacedor-de-lluvia.jpg?resize=768,509 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-Hacedor-de-lluvia.jpg?resize=1536,1019 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/Epoca-prehispanica-sonidos-mayas-Hacedor-de-lluvia.jpg?resize=150,99 150w" sizes="auto, (max-width: 1544px) 100vw, 1544px" /><figcaption class="wp-element-caption">Foto de archivo de la agrupación Hacedor de lluvia. (Foto Prensa Libre: Hemeroteca)</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">El Rabinal Achí</h2>



<p>Aunque no hay certeza de cómo sonaban los instrumentos mayas en aquel entonces, algunos sonidos se cree que han perdurado hasta ahora a través de la herencia maya, como es el caso del Rabinal Achí, afirma Erick Bladimir Vásquez Pimentel, director del Museo Itinerante de Instrumentos Musicales Kinich. El investigador Alfonso Arrivillaga coincide con esta teoría.</p>



<p>La ejecución del Rabinal Achí se lleva a cabo el 25 de enero, por las fiestas de San Pablo en Baja Verapaz.&nbsp; La música de este baile-drama, declarado patrimonio de la humanidad en el 2005, es de sones, fanfarrias y gritos de guerra a cargo de los personajes principales, y por un ensamble de dos trompetas naturales y un tun o teponaztle, refiere Sergio Navarrete-Pellicer en el ensayo El baile drama del Rabinal Achí: notas críticas a la proclama. En el mismo, dice que la antigüedad de este conjunto instrumental se puede constatar en los murales de Bonampak del período Clásico Maya.</p>



<p>Se trata de personajes míticos, y también de algunos hechos históricos, donde se funden la historia oral de los pueblos y la evidencia histórica escrita. El conjunto instrumental es prehispánico y la música guarda fórmulas rítmicas antiguas que revelan algún parentesco con otras tradiciones musicales de Mesoamérica, expresa Navarrete-Pellicer.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1280" height="945" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD18082024EC-8-Rabinal-Achi-tun-Edwin-Castro.jpeg?quality=52&amp;w=1024" alt="Época prehispánica: sonidos mayas" class="wp-image-19974304" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD18082024EC-8-Rabinal-Achi-tun-Edwin-Castro.jpeg 1280w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD18082024EC-8-Rabinal-Achi-tun-Edwin-Castro.jpeg?resize=768,567 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD18082024EC-8-Rabinal-Achi-tun-Edwin-Castro.jpeg?resize=150,111 150w" sizes="auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px" /><figcaption class="wp-element-caption">Toca el tun don Don José León Coloch Garniga (ya fallecido) y que fuera organizador de la representación del Rabinal Achí por más de 50 años. (Foto Prensa Libre: cortesía Edwin Castro)</figcaption></figure>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="revista-d" data-modified="120" data-title="Época prehispánica: los sonidos mayas" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">19973768</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>¿Cómo ha sido la música en las distintas épocas de la historia de Guatemala?</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-ha-sido-la-musica-en-las-distintas-epocas-de-la-historia-de-guatemala/</link>
                                                <pubDate>Wed, 21 Aug 2024 00:43:14 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Revista D</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img alt='Revista D' src='https://secure.gravatar.com/avatar/?s=150&#038;d=mm&#038;r=r' srcset='https://secure.gravatar.com/avatar/?s=300&#038;d=mm&#038;r=r 2x' class='avatar avatar-150 photo avatar-default columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle' height='150' width='150' loading='lazy' decoding='async'/>									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Revista D</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
																					</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-08-20T18:43:14-06:00">20 de agosto de 2024</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Revista D]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=19973390</guid>
                                                    <description><![CDATA[Un recorrido por los ritmos que han destacado en cada una de las épocas que ha vivido nuestro país.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="770" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="La música en la historia de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg 1878w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg?resize=768,493 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg?resize=1536,986 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg?resize=150,96 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="note-long-form-container__header"><div class="note-long-form-container__header-img"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="770" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg?quality=52" class="super-outstanding-photo-img special-size-img-long-form wp-post-image" alt="La música en la historia de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg 1878w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg?resize=768,493 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg?resize=1536,986 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024EC-8b-Rabinal-Achi-Edwin-Castro.jpg?resize=150,96 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="note-long-form-container__header-img-front super-outstanding-photo-overlay special-size-img-long-form"><div class="note-long-form-container__header-img-front-title-content"><h1 class="note-long-form-container__header-img-front-title special-style-time-long-form">¿Cómo ha sido la música en las distintas épocas de la historia de Guatemala?</h1><div class="note-normal-container__author-description-time-container"><h3 class="special-style-time-long-form note-normal-container__author-description-time reset-margin">20 de agosto de 2024</h3></div><h4 class="note-long-form-container__header-img-front-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/revista-d/" title="Posts by Revista D" class="author url fn" rel="author">Revista D</a></span></span></h4><div class="social-icons-container social-icons-container-desktop share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style"><a class="a2a_button_facebook"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/facebook-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_twitter"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/x-twiiter-subtract.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_linkedin"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/linkedin-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_whatsapp"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/whatsapp-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_copy_link"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/share-white.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a></div></div></div></div><div class="special-separator-lateral-long-form special-separator-lateral-long-form-image-footer"><h4 class="note-normal-container__second-new-description">Algunos sonidos de la época prehispánica se cree que han perdurado hasta ahora a través de la herencia maya, como es el caso del Rabinal Achí. (Foto Prensa Libre: Cortesía Edwin Castro)</h4></div><div class="social-icons-container social-icons-container-mobile share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style"><a class="a2a_button_facebook"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/facebook.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_twitter"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/x-twitter.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_linkedin"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/linkedin.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a><a class="a2a_button_copy_link"><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/share-icon.svg" class="social-icons-container-long-form"/></a></div><div class="general-separator-big"></div><div class="special-separator-lateral-long-form special-separator-lateral-long-form-excerpt"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Un recorrido por los ritmos que han destacado en cada una de las épocas que ha vivido nuestro país.</p></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Así como la música nos acompaña desde que nacemos con el canto de nuestra madre y se va introduciendo en nuestro diario vivir, los ritmos han estado asociados a todos los pueblos, afirma Erick Bladimir Vásquez Pimentel, director del Museo itinerante de instrumentos musicales Kinich.<br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">En cada época de la humanidad han destacado sonidos y ritmos distintos, y sin lugar a dudas  estos también ha sido parte de la historia de nuestro país.  Por ello, hacemos un repaso de la música a través de las distintas épocas, desde los sonidos que acompañaban a los mayas hasta el desarrollo en tiempos modernos.<br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El propósito de la música siempre ha pertenecido al ámbito de lo mágico, anota Dieter Lehnhoff en su libro “Creación musical en Guatemala”, quien menciona que una subdivisión la clasifica como mágica, de cacería, guerrera, popular, íntima, profana, palaciega, humorística o de pantomimas, erótica, religiosa, ritual y fúnebre.<br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">A su vez, la música de la vida social tiene ciertas funciones relacionadas con la guerra, entrar en armonía con las deidades y las fuerzas de la naturaleza, pero también están las del ámbito histriónico, con representaciones de escenas y aventuras vividas o ficticias, agrega Lehnhoff.<br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Este recorrido por la música en la historia de Guatemala  incluye los sonidos prehispánicos; la época colonial, con su música renacentista y barroca; la época independiente, que contempla sinfonía y música clásica; la época liberal, en la cual destacó la marimba y los grandes bailes sociales, y por último la música moderna y contemporánea.<br></p></div>

<div class="special-last-carousel-notes"><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-top"></div><div class="special-last-carousel-notes__title"><h2 class="special-last-carousel-notes__title-text">La música en la historia de Guatemala</h2></div><div id="carousel-01c843fb-8ac0-4475-a5a7-d357f5657367" class="carousel slide special-note-carrusel-padding" data-bs-ride="carousel" data-bs-pause="hover" data-bs-touch="true"><div class="carousel-indicators d-md-none">
            <button
                class="active indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-01c843fb-8ac0-4475-a5a7-d357f5657367"
                data-bs-slide-to="0"
                aria-label="Slide 1" aria-current="true">
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-01c843fb-8ac0-4475-a5a7-d357f5657367"
                data-bs-slide-to="1"
                aria-label="Slide 2" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-01c843fb-8ac0-4475-a5a7-d357f5657367"
                data-bs-slide-to="2"
                aria-label="Slide 3" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-01c843fb-8ac0-4475-a5a7-d357f5657367"
                data-bs-slide-to="3"
                aria-label="Slide 4" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-01c843fb-8ac0-4475-a5a7-d357f5657367"
                data-bs-slide-to="4"
                aria-label="Slide 5" >
            </button>
        </div>
    <div
        class="carousel-inner carrusel-long-form-two-container"
        data-num-images="5"
        style="--num-images: 5"
    >
    <div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item active" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/epoca-prehispanica-los-sonidos-mayas/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Época prehispánica: sonidos mayas" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg 1500w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD16082024C-4a-Cortesia-Museo-Popol-Vuh.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Época prehispánica: los sonidos mayas</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Lucrecia Choy</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/como-era-la-musica-durante-la-epoca-colonial-en-guatemala/"><img width="1200" height="849" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?resize=768,543 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?resize=1536,1087 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-01092024-COLONIAL-7.jpg?resize=150,106 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">¿Cómo era la música durante la época colonial en Guatemala?</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Ingrid Reyes</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/en-que-se-diferencio-la-musica-de-guatemala-durante-la-epoca-de-independencia/"><img width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="El 19 de febrero de 1897 se reconoció de forma oficial la música del guatemalteco Rafael Álvarez Ovalle, quien creó la melodía en guitarra y que además era la misma que acompañaba al anterior Himno Popular. (Foto Prensa Libre: Hemeroteca PL)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg 4320w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/ef23c9a8-d9e7-4b7d-b10b-805232a5dc2e_120_60.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">En qué se diferenció la música de Guatemala durante la época de independencia</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Alejandro Ortiz</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/musica-de-una-guatemala-liberal-del-matiz-europeo-al-sonido-autoctono/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="876" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Fotografía de la Banda Marcial de entre 1940 y 1960." srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?resize=768,561 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?resize=1536,1121 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/BANDA-MARCIAL-.jpg?resize=150,110 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Música de una Guatemala liberal: Del matiz europeo al sonido autóctono</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Belinda S. Martínez</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/musica-ritmos-y-sonidos-de-la-actualidad-en-guatemala/"><img width="1200" height="896" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-22092024-JOAQUIN-ORELLANA.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="El compositor, músico y maestro guatemalteco Joaquín Orellana con los útiles sonoros, los cuales son instrumentos musicales inéditos que producen sonidos o ruido. En imagen, el maestro Joaquín Orellana con los útiles sonoros.

Fotografía: María Reneé Barrientos Gaytan" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-22092024-JOAQUIN-ORELLANA.jpg 4885w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-22092024-JOAQUIN-ORELLANA.jpg?resize=768,574 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-22092024-JOAQUIN-ORELLANA.jpg?resize=1536,1147 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-22092024-JOAQUIN-ORELLANA.jpg?resize=2048,1529 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-22092024-JOAQUIN-ORELLANA.jpg?resize=150,112 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Música, ritmos y sonidos de la actualidad en Guatemala</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Ingrid Reyes</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div></div>
    <button
        class="carousel-control-prev d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-01c843fb-8ac0-4475-a5a7-d357f5657367"
        data-bs-slide="prev"
    >
        <span class="carousel-control-prev-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Previous</span>
    </button>
    
    <button
        class="carousel-control-next d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-01c843fb-8ac0-4475-a5a7-d357f5657367"
        data-bs-slide="next"
    >
        <span class="carousel-control-next-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Next</span>
    </button>
    </div><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-bottom"></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"> “No podemos hablar de música precolombina”, dice Alfonso Arrivillaga Cortés, antropólogo y etnomusicólogo e investigador de la Dirección General de Investigación de la Universidad de San Carlos de Guatemala, quien expone que el concepto de música que conocemos —ritmos, tiempo y armonía—  es  occidental. </p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Antes, existió el canto y tenía un corpus grande, afirma Arrivillaga. Por su parte, Dieter Lehnhoff dice en su libro que “la música instrumental probablemente no sea tan antigua como la vocal”.</p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">A partir de  la llegada de los españoles se dieron cambios a todo nivel, la música también se transformó y hoy existen evidencias de partituras e instrumentos que hacen suponer algunos detalles importantes de la época. </p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Del lado indígena, mientras que algunos de sus rituales y danzas desaparecieron, otros tuvieron continuidad de forma oculta o fueron toleradas en este proceso. En la actualidad algunos grupos buscan rescatar los sonidos y voces que fueron parte de ese momento en el tiempo.</p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">El siglo XIX en Guatemala fue sinónimo de autonomía sociopolítica y de una música propia hecha a partir de distintas influencias europeas.<br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Posteriormente, el sonido guatemalteco &#8220;independiente&#8221; se forjó en diferentes décadas con experimentos en la composición de sinfonías propias -muchas de ellas creadas por el músico José Eulalio Samayoa-, así como también coincidió con el importante auge de óperas y zarzuelas, que se escucharon por largas temporadas en teatros como el Colón.</p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">De igual manera, fue en el siglo XIX cuando empezó a hacerse notorio un sonido patrio y unificador. Casos como el Himno Nacional, compuesto por Rafael Álvarez Ovalle, o el auge de las bandas marciales replanteó ese sonido local e identitario. </p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Otros hitos de la época son la creación de la Sociedad Filarmónica del Sagrado Corazón de Jesús o del Conservatorio Nacional de Música.</p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La era liberal de la música en Guatemala podría definirse como un período que no presenta una unidad en cuando a la música, sino muchas y diferentes épocas breves con acontecimientos simultáneos y continuidad de otras épocas. El país experimentó un renacimiento musical consolidando dos corrientes en la música: la europea, impulsada por criollos y peninsulares, y la tradicional indígena maya, que continuó segregada.<br></p></div>

<div class="special-last-carousel-notes"><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-top"></div><div class="special-last-carousel-notes__title"><h2 class="special-last-carousel-notes__title-text">LEA MÁS</h2></div><div id="carousel-c826bcf7-f2c7-437a-a2e5-29bd2f317c57" class="carousel slide special-note-carrusel-padding" data-bs-ride="carousel" data-bs-pause="hover" data-bs-touch="true"><div class="carousel-indicators d-md-none">
            <button
                class="active indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-c826bcf7-f2c7-437a-a2e5-29bd2f317c57"
                data-bs-slide-to="0"
                aria-label="Slide 1" aria-current="true">
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-c826bcf7-f2c7-437a-a2e5-29bd2f317c57"
                data-bs-slide-to="1"
                aria-label="Slide 2" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-c826bcf7-f2c7-437a-a2e5-29bd2f317c57"
                data-bs-slide-to="2"
                aria-label="Slide 3" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-c826bcf7-f2c7-437a-a2e5-29bd2f317c57"
                data-bs-slide-to="3"
                aria-label="Slide 4" >
            </button>
        
            <button
                class="indicators-buttom"
                type="button"
                data-bs-target="#carousel-c826bcf7-f2c7-437a-a2e5-29bd2f317c57"
                data-bs-slide-to="4"
                aria-label="Slide 5" >
            </button>
        </div>
    <div
        class="carousel-inner carrusel-long-form-two-container"
        data-num-images="5"
        style="--num-images: 5"
    >
    <div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item active" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/carlos-chaclan-el-artista-que-le-da-sonido-a-la-tierra-con-instrumentos-prehispanicos/"><img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="800" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="Carlos Chaclán: El artista que le da sonido a la tierra con instrumentos prehispánicos" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg 6000w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/08/RD250824-CARLOS-CHACLAN-02.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Carlos Chaclán: El artista que le da sonido a la tierra con instrumentos prehispánicos</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Alejandro Ortiz</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/dieter-lehnhoff-el-compositor-guatemalteco-explorando-los-pulsos-de-la-historia-musical/"><img width="1200" height="676" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Dieter-Lehnhoff-un-compositor-explorando-los-pulsos-sonoros-en-la-historia-musical-de-Guatemala-2.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Dieter-Lehnhoff-un-compositor-explorando-los-pulsos-sonoros-en-la-historia-musical-de-Guatemala-2.jpg 5121w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Dieter-Lehnhoff-un-compositor-explorando-los-pulsos-sonoros-en-la-historia-musical-de-Guatemala-2.jpg?resize=768,433 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Dieter-Lehnhoff-un-compositor-explorando-los-pulsos-sonoros-en-la-historia-musical-de-Guatemala-2.jpg?resize=1536,865 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Dieter-Lehnhoff-un-compositor-explorando-los-pulsos-sonoros-en-la-historia-musical-de-Guatemala-2.jpg?resize=2048,1153 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Dieter-Lehnhoff-un-compositor-explorando-los-pulsos-sonoros-en-la-historia-musical-de-Guatemala-2.jpg?resize=235,132 235w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Dieter-Lehnhoff-un-compositor-explorando-los-pulsos-sonoros-en-la-historia-musical-de-Guatemala-2.jpg?resize=150,84 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Dieter Lehnhoff, el compositor guatemalteco explorando los pulsos de la historia musical</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Alejandro Ortiz</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/monica-sarmientos-un-talento-artistico-desde-la-cuna/"><img width="1080" height="720" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-08092024-MONICASARMIENTOS-1.jpeg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-08092024-MONICASARMIENTOS-1.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-08092024-MONICASARMIENTOS-1.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-08092024-MONICASARMIENTOS-1.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-08092024-MONICASARMIENTOS-1.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Mónica Sarmientos: un talento artístico desde la cuna</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Ingrid Reyes</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none"><div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out"><p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="padding-left: 10px">Suscriptores</p><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img"></div></a></div><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/martin-corleto-educador-de-nuevas-generaciones-de-musicos-en-guatemala/"><img width="1080" height="720" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-15092024-COLETO-3.jpeg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-15092024-COLETO-3.jpeg 1080w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-15092024-COLETO-3.jpeg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-15092024-COLETO-3.jpeg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/RD-15092024-COLETO-3.jpeg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Martín Corleto: educador de nuevas generaciones de músicos en Guatemala</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Ingrid Reyes</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div><div class="set-screen-carousel carrusel-item-generic-resize carousel-item" data-bs-interval="9999999999"><div class="carrusel-long-form-two-container__item"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/job-sis-un-investigador-musical-explorando-el-sonido-autoctono-de-guatemala/"><img width="1200" height="803" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Job-Sis-Un-investigador-musical-explorando-el-sonido-autoctono-de-Guatemala.jpg?quality=52" class="d-block w-100 carrusel-long-form-two-container__img wp-post-image" alt="El instrumentalista Job Sis cuenta con una licenciatura en música por la Usac. Además de haber participado en grupos como Sobrevivencia 
y Batz Marimba, Job Sis también ha formado parte de coros.(Foto Prensa Libre: Marco Ortiz, Cortesía Job Sis)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Job-Sis-Un-investigador-musical-explorando-el-sonido-autoctono-de-Guatemala.jpg 1548w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Job-Sis-Un-investigador-musical-explorando-el-sonido-autoctono-de-Guatemala.jpg?resize=768,514 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Job-Sis-Un-investigador-musical-explorando-el-sonido-autoctono-de-Guatemala.jpg?resize=1536,1028 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/09/Job-Sis-Un-investigador-musical-explorando-el-sonido-autoctono-de-Guatemala.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient "><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-title">Job Sis: Un investigador musical explorando el sonido autóctono de Guatemala</h4><h4 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-author"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Alejandro Ortiz</span></span></h4><div class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link"><h3 class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-text reset-margin">LEA MÁS</h3><img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-blue.svg" alt="Right" class="carrusel-long-form-two-container__gradient-link-chevron" /></div></div></a></div></div></div>
    <button
        class="carousel-control-prev d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-c826bcf7-f2c7-437a-a2e5-29bd2f317c57"
        data-bs-slide="prev"
    >
        <span class="carousel-control-prev-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Previous</span>
    </button>
    
    <button
        class="carousel-control-next d-flex d-md-none"
        type="button"
        data-bs-target="#carousel-c826bcf7-f2c7-437a-a2e5-29bd2f317c57"
        data-bs-slide="next"
    >
        <span class="carousel-control-next-icon button-carrusel-notes" aria-hidden="true"></span>
        <span class="visually-hidden">Next</span>
    </button>
    </div><div class="special-last-carousel-notes__line-separator-bottom"></div></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Durante el período liberal, la música europea predominó, y los sonidos locales se fortalecieron de influencias extranjeras.<br><br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Otro aspecto clave de la época fue la evolución de la música militar y sacra. La reorganización de la Bandas Marcial, y la fundación de la Escuela de Sustitutos (hoy Escuela Militar de Música “Maestro Rafael Álvarez Ovalle”) fomentaron el desarrollo de la música instrumental.</p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Por otro lado, la música popular vivió una transformación significativa con la invención de la marimba cromática, que permitió la interpretación de un repertorio más amplio y bailable. Esta se convirtió en símbolo del sector ladino, mientras que la marimba tradicional de tecomates siguió presente en las ceremonias indígenas.</p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">La música contemporánea y moderna están en constante evolución y en la actualidad talentos guatemaltecos tanto del área académica como más popular expanden sus propuestas.<br></p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form"><p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form">Hoy se enfrentan más que nunca a un público a nivel mundial en el que las fronteras desaparecen gracias a la tecnología y a las distintas opciones en que es posible llegar a los nuevos públicos.</p></div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"></p>
</div>

<div class="special-separator-lateral-long-form">
<p class="note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form note-normal-container__principal-new-paragraph color-paragraph-long-form"></p>
</div><div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="revista-d" data-modified="120" data-title="¿Cómo ha sido la música en las distintas épocas de la historia de Guatemala?" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">19973390</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Alfredo MacKenney: El guatemalteco que fundió su vida en el Volcán Pacaya, la cultura prehispánica y la geografía del país</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/alfredo-mackenney-el-guatemalteco-que-fundio-su-vida-en-el-volcan-pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais/</link>
                                                <pubDate>Mon, 15 Jul 2024 20:25:42 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Escenario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Alejandro Ortiz</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializado en temas sobre cultura y bienestar, con 5 años de experiencia.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-15T14:25:42-06:00">15 de julio de 2024</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Escenario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=19526835</guid>
                                                    <description><![CDATA[El investigador nacido en 1931, se destacó por una carrera apasionada frente a la historia guatemalteca y especialmente por su extensa labor de documentación en vídeo y fotografía. ]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="694" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg 4811w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg?resize=768,444 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg?resize=1536,888 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg?resize=2048,1184 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg?resize=150,87 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">ESCENARIO</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Alfredo MacKenney: El guatemalteco que fundió su vida en el Volcán Pacaya, la cultura prehispánica y la geografía del país</h1><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">El investigador nacido en 1931, se destacó por una carrera apasionada frente a la historia guatemalteca y especialmente por su extensa labor de documentación en vídeo y fotografía. </h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/alejandro-ortiz/" title="Posts by Alejandro Ortiz" class="author url fn" rel="author">Alejandro Ortiz</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-15T14:25:42-06:00">15 de julio de 2024</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-15T14:25:42-06:00">14:25h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="19526835" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Alfredo-MacKenney-El-guatemalteco-fundio-su-vida-en-el-Volcan-Pacaya-la-cultura-prehispanica-y-la-geografia-del-pais-2.jpg?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        Alfredo MacKenney en su casa, fotografiado en junio de 2024, un mes antes de su fallecimiento.  (Foto Prensa Libre: Alejandro Ortiz López )
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Alfredo MacKenney: El guatemalteco que fundió su vida en el Volcán Pacaya, la cultura prehispánica y la geografía del país; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>El 13 de julio de 2024 se dio a conocer la <a rel="noreferrer noopener" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/fallece-cientifico-guatemalteco-alfredo-mackenney-que-investigo-el-volcan-pacaya-e-historia-del-pais-breaking/" data-type="link" data-id="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/fallece-cientifico-guatemalteco-alfredo-mackenney-que-investigo-el-volcan-pacaya-e-historia-del-pais-breaking/" target="_blank">partida de Alfredo MacKenney</a>, <strong>médico, cirujano, vulcanólogo e investigador de cultura prehispánica</strong>, quien por más de 60 años realizó una extensa investigación alrededor del <strong>volcán Pacaya</strong> y otros accidentes geográficos del país. </p>



<p>En 1961 decidió enfocarse con mayor atención en esta rama, aún ejerciendo como médico. Poco a poco se hizo de un importante lugar dentro de <strong>los estudios de vulcanología local, así como de investigación cultural. </strong></p>



<p>Según recordaba MacKenney en junio de este año durante una entrevista con Prensa Libre, su amistad con el historiador <strong>Luis Luján Muñoz </strong>-experto en Arqueología y Etnología quien además fue director del Museo de Arqueología-, le permitió entrar <strong>con más fuerza dentro de estos campos.</strong></p>



<p>Investigó de lleno danzas como el<strong> Rabinal Achí</strong>, construyó maquetas de importantes ciudades mayas como <strong>Tikal, Quiriguá, Ceibal, Zaculeu o Iximché</strong> (varias de las que se exhibieron en el museo arqueológico) y entre muchas otras cosas, también se encargó de documentar extensamente en vídeo y fotografía el <strong>Volcán Pacaya</strong>. </p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/cuantos-volcanes-hay-en-guatemala-cuales-son-sus-caracteristicas-y-ubicacion/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/04/Volcanes-de-Guatemala.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Volcanes de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/04/Volcanes-de-Guatemala.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/04/Volcanes-de-Guatemala.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/04/Volcanes-de-Guatemala.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/04/Volcanes-de-Guatemala.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/04/Volcanes-de-Guatemala.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/cuantos-volcanes-hay-en-guatemala-cuales-son-sus-caracteristicas-y-ubicacion/">Cuántos volcanes hay en Guatemala, cuáles son sus características y ubicación</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/quienes-fueron-los-nahuas-y-cual-ha-sido-su-legado-en-la-historia-de-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="simbolizar la última de estas mgraciones masivas a Guatemala, en el siglo XVI. Los quauhquecholtecas son nahuas" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/quienes-fueron-los-nahuas-y-cual-ha-sido-su-legado-en-la-historia-de-guatemala/">Quiénes fueron los nahuas y cuál ha sido su legado en la historia de Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Este último dato fue distintivo en la carrera de Alfredo MacKenney. Según comentaba el investigador, <strong>solía visitar el Volcán Pacaya semanalmente</strong> desde la década de 1960 e incluso continuó haciéndolo hasta llegados sus 80 años. </p>



<p>Se trataba no solo de una relación obsesiva<strong> con la naturaleza geológica del coloso, sino también de una vinculación afectiva con él.</strong> En algún momento, MacKenney también confesó a Prensa Libre que<strong> </strong>el Pacaya &#8220;era otro de sus hijos&#8221;. Cabe recordar que uno de los cráteres del sitio natural fue bautizado <strong>como el Pico MacKenney</strong></p>



<p>La amplia documentación que hizo del volcán quedó registrada, literalmente, en <strong>miles de negativos fotográficos y de vídeo.</strong> Muchas de las imágenes que capturó del rocoso fueron utilizadas por él mismo para elaborar el libro<em>Vida y milagro del volcán Pacaya. </em><strong> </strong></p>



<p>Uno de los proyectos más recientes que el doctor MacKenney estaba elaborando consistía en la inauguración de una sala de exhibición en la<strong> entrada del área protegida</strong>, donde planeaba <strong>exhibir fotografías, vídeos así como el libro que publicó sobre el volcán.  </strong></p>



<figure class="wp-block-image size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/DSCF0572-rotated.jpg?quality=52&amp;w=683" alt="" class="wp-image-19527492" style="aspect-ratio:0.6669921875;width:644px;height:auto" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/DSCF0572-rotated.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/DSCF0572-rotated.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/DSCF0572-rotated.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/DSCF0572-rotated.jpg?resize=900,600 900w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /><figcaption class="wp-element-caption">MacKenney con una de las varias maquetas que realizó hace más de 50 años para recrear antiguas<br>ciudades mayas en Guatemala.. (Foto Prensa Libre: Alejandro Ortiz López)</figcaption></figure>



<p>El trabajo sobre la <strong>cultura prehispánica en Guatemala fue crucial para el investigador y cirujano. </strong>En junio de este año contó a Prensa Libre que su gusto por el tema inició alrededor de 1940 cuando se empezaron los trabajos de reconstrucción de <strong>Zaculeu</strong>. </p>



<p>De esa cuenta empezó a elaborar sus <strong>propias réplicas de las más grandes ciudades mayas:</strong> &#8220;Con esos antecedentes quería empezar a hacer pinturas de cómo pudieron haber sido los sitios, pero más que solo ver una pintura plana, <strong>consideré que sería bonito poder caminar alrededor de ellas.</strong> Y entonces fue cuando dije: Bueno, no hay más que probar a hacer una maqueta&#8221;, contó.</p>



<p>Tres de sus maquetas lograron ser parte de la exhibición del Museo Nacional de Arqueología y Etnología de Guatemala, y en la más reciente entrevista que este medio logró realizar al investigador, MacKenney denunció que<strong> un par de ellas habían sido devueltas en mal estado durante la última remodelación del museo. </strong></p>



<p>De acuerdo con lo mencionado por el entrevistado,<strong> dos de esas maquetas iban a ser trasladadas al Museo Popol Vuh. </strong></p>


<div class="nospeech" id="cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"></div><script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8",	targetElementId: "cx_13c64296b590bfacbe77bb34b5b7b86f7b05e5d8"}]);</script>


<p>Ante la pregunta sobre cómo evaluaba la <strong>protección arqueológica </strong>en el país, MacKenney habría compartido: &#8220;Son pocas las personas que se involucran en el cuidado del patrimonio y de sitios arqueológicos, así como de reservas naturales.<strong> Para que haya protección primero se tiene que amar a Guatemala</strong>&#8220;. </p>



<p>Alfredo MacKenney <strong>nació en 1931 y vivió sus primeros años en Quetzaltenango</strong>, donde<br>junto a su familia tuvo una constante vinculación a la naturaleza. Según relataba, luego de haber conocido Tikal, supo que quería profundizar <strong>más en la historia del país y la herencia indígena.</strong></p>



<p>También ejerció como <strong>médico y cirujano</strong>, luego de haber estudiado la carrera en la <strong>Universidad de San Carlos de Guatemala</strong>. Aún mientras realizaba sus oficio como doctor, encontraba tiempo para investigar sobre los demás temas culturales. </p>



<p>Su pasión lo llevó a ser acreedor de la<strong> Orden del Pop del Museo Popol Vuh </strong>y fue reconocido como <strong>Guatemalteco Notable por la Municipalidad de Guatemala</strong>. El<strong> Festival Ícaro</strong> también le reconoció como documentalista importante dentro de la historia audiovisual de Guatemala. </p>



<p>El pasado 22 de mayo la<strong> Academia de Geografía e Historia habría realizado un acto de homenaje </strong>al imparable investigador. </p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="escenario" data-modified="120" data-title="Alfredo MacKenney: El guatemalteco que fundió su vida en el Volcán Pacaya, la cultura prehispánica y la geografía del país" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">19526835</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Cómo ha evolucionado la ciudad de Guatemala</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-ha-evolucionado-la-ciudad-de-guatemala/</link>
                                                <pubDate>Fri, 12 Jul 2024 20:53:22 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Revista D</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Brenda Martínez</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializada en historia y antropología con 16 años de experiencia. Reconocida con el premio a Mejor Reportaje del Año de Prensa Libre en tres ocasiones.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:53:22-06:00">12 de julio de 2024</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Revista D]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=19498085</guid>
                                                    <description><![CDATA[El desarrollo de la Nueva Guatemala de la Asunción ha sido influenciado por los acontecimientos políticos y sociales, así como fenómenos naturales, a lo largo de 248 años.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img loading="lazy" decoding="async" width="1200" height="574" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="Cómo ha evolucionado la ciudad de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png 2188w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=768,367 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=1536,734 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=2048,979 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=150,72 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style>	<div class="nospeech badge-pl-plus-out__in-category">
						<div style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="news-with-medium-headline-container__section text-uppercase">Revista D</div>
						<span class="pipe-separator">|</span>
						<div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element">
							<div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out" style="width:92px"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none">
                                <div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out">
                                    <p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="font-size: 15px">Suscriptores</p>
                                    <img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img">
                                </div>
                             </a>
						</div></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Cómo ha evolucionado la ciudad de Guatemala</h1><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">El desarrollo de la Nueva Guatemala de la Asunción ha sido influenciado por los acontecimientos políticos y sociales, así como fenómenos naturales, a lo largo de 248 años.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Por Redacción Revista D</span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:53:22-06:00">12 de julio de 2024</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:53:22-06:00">14:53h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="19498085" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img decoding="async" width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="Cómo ha evolucionado la ciudad de Guatemala" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-Augsto-de-Succa.png?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        Vista de la Nueva Guatemala de la Asunción,  desde el cerrito del Carmen, obra  pictórica de Augusto de Succa, que data de 1870. (Foto Prensa Libre, Wikipedia)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Cómo ha evolucionado la ciudad de Guatemala; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>Por Celso Cerezo Bregni*</p>



<p>La ciudad de Santiago de Guatemala <strong>fue fundada el 25 de julio de 1524 por Pedro de Alvarado, en Iximché</strong>, uno de los sitios principales de los kaqchikeles.</p>



<p>Luego de varios levantamientos de la población indígena, surgió la necesidad de trasladar la ciudad de Santiago. <strong>En 1527 se traza una nueva ciudad en el <em>v<a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/primera-ciudad-de-santiago-valle-de-almolonga-capital-de-guatemala-0-1180682117/">alle de Almolonga</a>,</em>&nbsp; al pie del volcán de Agua.</strong> Gisela Gellert describe en su libro “Ciudad de Guatemala: dos estudios sobre su evolución urbana 1524-1950” (1992), <strong>cómo en 1541 llega el fin de este asiento urbano,</strong> cuando “torrentadas de agua y lodo bajaron de las faldas del volcán de Agua, provocadas por un fuerte temporal y posibles temblores, arrasando la ciudad”.</p>



<p><strong>La capital guatemalteca se desplazó, otra vez, en 1541, al valle de Panchoy, después de varias discusiones y estudios de los posibles valles para su traslación. </strong>Esta tercera ciudad ya no se trató de un asentamiento urbano modesto. Santiago de Guatemala era una ciudad bien trazada y en pleno desarrollo; t<strong>enía tal crecimiento espacial, que se configuró como la capital y centro económico del Reino de Guatemala.</strong> La ciudad albergaba la Real Audiencia, distintas órdenes religiosas, con sus edificaciones,&nbsp; obras de infraestructura y&nbsp; universidad pública.</p>



<p><strong>Alrededor de la Plaza Mayor se ubicó la zona residencial de las clases de élite, mientras que la población,</strong> en su mayoría&nbsp;indígena, imprescindible para el funcionamiento y mantenimiento de la urbe, se asentó en los barrios periféricos, al mantener así la relación social centro-periferia, propia de cualquier ciudad, antes de la Revolución Industrial. Santiago de Guatemala, <strong>además de la Plaza Mayor y edificios administrativos, mostraba ya una multitud de plazas laterales,</strong> con iglesias y conventos, así como casas con amplios patios interiores. Urbanismo y arquitectura que denotaban prestigio y riqueza.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/guatemala-no-se-detiene/metro-en-guatemala-para-2027-fondos-para-estudios-tecnicos-son-claves-para-obras/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene-2024-06-26T154141.663.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene-2024-06-26T154141.663.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene-2024-06-26T154141.663.png?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene-2024-06-26T154141.663.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene-2024-06-26T154141.663.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/guatemala-no-se-detiene/metro-en-guatemala-para-2027-fondos-para-estudios-tecnicos-son-claves-para-obras/">Metro de Guatemala iniciaría en 2027 si logra fondos para los estudios finales</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-arquitectura-colonial-y-sus-creadores/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944-3.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944-3.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944-3.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944-3.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944-3.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-arquitectura-colonial-y-sus-creadores/">La arquitectura colonial y sus creadores</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<h2 class="wp-block-heading">Valle elegido</h2>



<ul class="wp-block-list">
<li>El capitán Antonio de Marín se encargó de investigar los valles adecuados para instalar la nueva capital; entre ellos, el de Jumay, en Jalapa, los llanos de Chimaltenango y el de la Ermita o de la Virgen.</li>



<li>Se eligió este último, al tomar en cuenta la relativa distancia de los volcanes, a los que se&nbsp; atribuían fenómenos telúricos, los recursos hídricos de los ríos Las Vacas, Mixco y Pinula; el suelo fértil, los&nbsp; vientos moderados, el excepcional clima templado la mayor parte del año, el cinturón protector de los barrancos y las salidas fáciles hacia los grandes mares, según&nbsp; el libro “La Nueva Guatemala de la Asunción. 230 años de historia”, de Ana María Urruela.</li>
</ul>



<p><strong>El destino de la ciudad como capital virreinal llegó a su fin con los terremotos de Santa Marta en 1773. </strong>Nos narra&nbsp;Gellert (1992) cómo, “después de una prolongada lucha entre adversarios (Ayuntamiento, Iglesia y población) y partidarios (poderes seculares) a un traslado de la ciudad, se emitió en 1775 real cédula en favor de la <strong><em>f<a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/surgio-ciudad-0-845315524/">undación de una nueva capital,</a> </em></strong>que parece para aquella época único ejemplo en Hispanoamérica”.</p>



<p><strong>Se eligió el valle de las Vacas, también conocido como valle de la Ermita o de la Virgen, donde ya existían asentamientos</strong>, así como el <strong><em><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/el-cerrito-del-carmen-un-lugar-mistico/">cerrito del Carmen</a> </em></strong>—construido en 1613, según el libro “La Ermita del Cerro del Carmen”, de Bruno Frison, donde se venera una imagen de la <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/virgen-del-carmen-en-guatemala-siglos-de-la-feria-en-el-cerrito-y-como-se-usa-el-escapulario/"><strong><em>Virgen del Carmen</em></strong></a>— y la iglesia de La Asunción del valle de la Ermita —inaugurada el 15 de agosto de 1723, actual parroquia vieja de la Santa Cruz del Milagro, zona 6—, por ser espacioso, estar más alejado de los volcanes y por intereses de carácter económico de la élite de Santiago.</p>



<p><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/se-cumplen-240-aos-del-traslado-de-la-ciudad/"><strong><em>El 1 de enero de 1776 </em></strong></a>se instaló en ese sitio el Ayuntamiento de Guatemala en un rancho,&nbsp;<strong>propiedad de Francisco García, que se ubicaba frente a la plaza de la iglesia de la Ermita, que más adelante fue sede de la Capitanía General.</strong></p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<h2 class="wp-block-heading">Ciudad tardovirreinal</h2>



<p><strong>La ciudad, que se le denominó Nueva Guatemala de la Asunción, tardó medio siglo en alcanzar la población de su predecesora</strong>, Santiago de Guatemala,&nbsp; documenta Cristina Zilbermann de Luján en el libro “Historia general de Guatemala” (1993). Diseñada según las ordenanzas de Felipe II, la ciudad contaba con una traza regular, dividida en manzanas y solares, con una Plaza Mayor central y viviendas de un nivel con patios internos. L<strong>a nueva ciudad se trazó muy espaciosa. Para mediados del siglo XX el crecimiento poblacional se manifestó dentro de los límites urbanos trazados al principio.</strong></p>



<p>Según Óscar Peláez Almengor en su libro “La ciudad ilustrada” (2017), los tres profesionales que intervinieron en la construcción de la nueva ciudad <strong>fueron el ingeniero Luis Díez de Navarro, el arquitecto Marcos Ibáñez y su dibujante, Antonio Bernasconi.</strong></p>



<p>Para el momento de la Independencia, en 1821, <strong>la mayoría de los edificios públicos se encontraban en proceso de construcción, </strong>y los más completos carecían de acabados formales y mostraban un aspecto provisional,&nbsp; debido a que gran parte del material de construcción se extrajo de los escombros de la antigua ciudad.</p>



<p><strong>Luego de la Reforma Liberal de 1871&nbsp;aparecieron suburbios exclusivos, fábricas y lotificaciones para trabajadores e inmigrantes,</strong>&nbsp;relata Gellert (1992). En el centro, nuevas construcciones como hoteles, bancos y tiendas comenzaron a reemplazar los hitos religiosos que habían dominado el paisaje por siglos.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1600" height="1342" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-DECAUVILLE.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-19498238" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-DECAUVILLE.jpg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-DECAUVILLE.jpg?resize=768,644 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-DECAUVILLE.jpg?resize=1536,1288 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA-DECAUVILLE.jpg?resize=150,126 150w" sizes="auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px" /></figure>



<p>Línea del Decauville, la 8a. calle y 8a. avenida, zona 1, que era conocida como Calle de los Mercaderes. (Foto Prensa Libre, Museo Nacional de Historia)</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/cuando-es-la-fiesta-de-la-virgen-del-carmen-2024-y-su-feria-en-la-ciudad-de-guatemala/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Edwin-Castro-11.jpeg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Edwin-Castro-11.jpeg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Edwin-Castro-11.jpeg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Edwin-Castro-11.jpeg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Edwin-Castro-11.jpeg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Edwin-Castro-11.jpeg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/cuando-es-la-fiesta-de-la-virgen-del-carmen-2024-y-su-feria-en-la-ciudad-de-guatemala/">Cuándo es la fiesta de la Virgen del Carmen 2024 y su feria en la ciudad de Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-calle-real-o-sexta-avenida/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-ALFONSO-YURRITA-2021_59497944.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-calle-real-o-sexta-avenida/">La Calle Real o Sexta Avenida</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>El fuerte de San José de Buena Vista y el de San Rafael de Matamoros, así como el edificio de la Sociedad Económica y el primer teatro de la ciudad son ejemplos de la infraestructura de la época. Sin embargo, <strong>hasta la Reforma Liberal la estructura urbana esencial de la ciudad permaneció casi sin cambios, </strong>centrada alrededor de la Plaza Mayor y con barrios periféricos que llevaban una vida semiautónoma.</p>



<p>Los llamados “pueblos de indios”, trasladados desde&nbsp;Antigua Guatemala después del terremoto, aún son visibles en áreas como Jocotenango —actual zona 2—, que mantenía sus límites dentro de la ciudad. <strong>La ciudad tardovirreinal, bajo los primeros gobiernos liberales, experimentó cambios políticos y económicos</strong> que llevaron a un crecimiento, imitando modas europeas, incluidos la fundación de bancos y el establecimiento de fábricas.</p>



<p>Para finales del siglo XIX la población había crecido de forma moderada, para llegar a más de 55 mil habitantes en 1880 y <strong>superando los 112 mil en el censo de 1921, </strong>según&nbsp; documenta&nbsp;Gellert en su libro “Ciudad de Guatemala: dos estudios sobre su evolución urbana 1524-1950” (1992).</p>



<h2 class="wp-block-heading">La ciudad del sueño liberal</h2>



<p>Durante las dos primeras décadas del período liberal en Guatemala la ciudad experimentó un notable ensanchamiento para hospedar a la creciente población de obreros y empleados menores. <strong>Este esfuerzo de expansión urbana alcanzó su punto álgido en la presidencia de José María Reyna Barrios 1892-1898, </strong>quien emprendió un ambicioso proyecto en el sur de la ciudad inspirado en la renovación urbana de París, dirigida por Haussmann —diputado y senador francés—. </p>



<p>Este proyecto incluyó la celebración de una Exposición Centroamericana en 1894 y la construcción de importantes edificios a lo largo del nuevo paseo, como el Cuartel de Artillería y el Hospital Militar, y como medio de transporte hacia el Paseo de la Reforma —actual Avenida de la Reforma— s<strong>e instala el tren llamado Decauville, que partía de la 18 calle y llegaba hasta la Villa de Guadalupe, zona 10,&nbsp; </strong>relata Gellert en en el libro “Historia general de Guatemala” (1993).</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p><strong>La visión de Reyna Barrios era transformar el país en una versión pequeña de París,</strong> con una arquitectura de estilo historicista francés. Sin embargo, su asesinato en 1898 dio paso a la dictadura de Manuel Estrada Cabrera, que duró 22 años. En ese tiempo, la urbanización se orientó hacia la clase alta, en especial en el área norte de la ciudad, donde se levantaron mansiones distinguidas y edificaciones como el Mapa en Relieve y el templo de Minerva.</p>



<p><strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/historia-de-guatemala-terremotos-devastan-la-capital-en-1917-y-1918/"><em>A finales de 1917 y principios de 1918</em></a> la ciudad fue devastada por terremotos que casi la destruyeron por completo, l</strong>o que llevó a una reconstrucción lenta y dificultosa. Durante la década de 1920 se construyeron obras significativas como el Palacio Centenario, también conocido&nbsp; como <em><strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/un-edificio-efimero/">&#8220;palacio de cartón&#8221;</a>,</strong></em> por los materiales sencillos y&nbsp; provisionales con los que fue construido, e<strong> inaugurado para conmemorar los cien años de la Independencia, en 1921, </strong>y el zoológico La Aurora. A pesar de la adversidad, la población de la ciudad continuó creciendo de forma moderada.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="766" height="829" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA1960-Ciudad-de-GT-DGC.png" alt="" class="wp-image-19498258" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA1960-Ciudad-de-GT-DGC.png 766w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMA-3-500-ANOS-CONQUISTA1960-Ciudad-de-GT-DGC.png?resize=150,162 150w" sizes="auto, (max-width: 766px) 100vw, 766px" /></figure>



<p>Vista aérea de la ciudad de Guatemala, que data de 1960, en la que se observa la expansión de infraestructura y viviendas. (Foto Prensa Libre, Dirección General de Cartografía)</p>



<p><strong>La llegada al poder de Jorge Ubico, en 1931, marcó una nueva etapa de desarrollo urbano. </strong>Durante su gobierno, que coincidió con la Gran Depresión, Ubico implementó políticas económicas estrictas y <strong>promovió la construcción de infraestructura y edificaciones públicas, como el Palacio Nacional —inaugurado en 1943—</strong> y los edificios de la Policía y Correos. Utilizó mano de obra forzada en estas construcciones, lo que no supuso un gran gasto financiero,&nbsp;relata Carlos Sabino en su libro “Tiempos de Jorge Ubico en Guatemala y el mundo” (2013).</p>



<p>El fortalecimiento del erario nacional, así como el gusto por lo ostentoso, quedó plasmado en la fisionomía de la ciudad. Los 13 años del gobierno de Ubico se distinguieron no solo por la creación de la red vial, sino por<strong> “el ímpetu que se&nbsp; dio a la construcción urbana, el mejoramiento físico de la&nbsp; capital y la erección de importantes edificios públicos, </strong>incluido el propio Palacio Nacional, su mayor obra, nos señala Sabino (2013) en su libro antes mencionado.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/estos-son-los-feriados-y-asuetos-que-quedan-en-guatemala-en-2024/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Como-descansar-correctamente_e85a5a.jpeg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="(Foto Prensa Libre: AFP)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Como-descansar-correctamente_e85a5a.jpeg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Como-descansar-correctamente_e85a5a.jpeg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Como-descansar-correctamente_e85a5a.jpeg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Como-descansar-correctamente_e85a5a.jpeg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/Como-descansar-correctamente_e85a5a.jpeg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/estos-son-los-feriados-y-asuetos-que-quedan-en-guatemala-en-2024/">Estos son los feriados y asuetos que quedan en Guatemala en 2024</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-sostenibilidad-en-la-ciudad/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/EDT-JUAN-CARLOS-ZAPATA-2023-3.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/EDT-JUAN-CARLOS-ZAPATA-2023-3.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/EDT-JUAN-CARLOS-ZAPATA-2023-3.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/EDT-JUAN-CARLOS-ZAPATA-2023-3.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/05/EDT-JUAN-CARLOS-ZAPATA-2023-3.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-sostenibilidad-en-la-ciudad/">La sostenibilidad en la ciudad</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Más allá del saneamiento económico, el desarrollo de infraestructura vial e importantes obras públicas durante el gobierno de Ubico, en lo social, se propicia el incremento de una clase media que va a reclamar un espacio propio en la ciudad.</p>



<h2 class="wp-block-heading">La modernidad llega a la ciudad (1954-1976)</h2>



<p>Entre 1954 y 1976, la ciudad de Guatemala experimentó un cambio significativo con la modernización y expansión metropolitana, <strong>impulsada, en gran medida, por una migración masiva desde el campo.</strong> Este fenómeno elevó la población de la ciudad de 284 mil 276 habitantes, en 1950, a 700 mil 504, en 1973.</p>



<p>La clase alta, buscando nuevos horizontes, se trasladó a zonas periféricas como las zonas 9 y 10, y más tarde, hacia la zona 15.<strong> Esto creó una oportunidad para la clase media, que ocupó las zonas centrales que la alta sociedad había dejado, </strong>buscando modernizar su nuevo vecindario; pero buscó también cercanía de la clase alta, asentándose a los alrededores —zonas 6, 7, 11, 12 y 18—.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="1210" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/WhatsApp-Image-2022-02-07-at-15.32.19.jpeg?quality=52&amp;w=775" alt="" class="wp-image-19498266"/></figure>



<p>Así lucía el Centro Cívico, zona 1, en 1966. (Foto Prensa Libre, Municipalidad de Guatemala)</p>



<p>&nbsp;Mientras tanto, para los estratos más pobres y los recién llegados <strong>el desafío de encontrar vivienda adecuada se intensificó, </strong>y muchos recurrieron a viviendas precarias en forma de inquilinato masivo,&nbsp; llamadas palomares.</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p>La modernización arquitectónica también dejó su huella en la década de 1950, con la construcción de grandes proyectos públicos hacia el sur de la ciudad.<strong> La Ciudad Olímpica y el Centro Cívico son ejemplos de la adopción del estilo funcionalista en la arquitectura,</strong> promovido por arquitectos como Jorge Montes, Roberto Aycinena, Carlos Haeussler y Raúl Minondo,&nbsp;relata Sonia Fuentes en su artículo académico “Patrimonio arquitectónico moderno en Guatemala y su gestión mediante el enfoque multidisciplinario” (2014). Esta nueva estética reflejaba los deseos de la clase media de modernizar el Centro Histórico, alineándose con una visión contemporánea y funcional del espacio urbano.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Del terremoto de 1976 a la actualidad</h2>



<p><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/terremoto-de-1976-47-anos-despues-de-la-tragedia/"><strong><em>Desde el terremoto de 1976 la ciudad de Guatemala</em></strong></a> ha sido testigo de un crecimiento poblacional y una expansión urbana acelerados. L<strong>as tasas&nbsp; fueron altas, con un 3.2% durante las décadas de 1970 y 1980, y un 3.1% en la década de 90. </strong>El terremoto dejó a muchos habitantes de bajos recursos viviendo en asentamientos precarios y en casas dañadas,<strong> lo que condujo a una serie de invasiones de terrenos privados en la década de 1980</strong> como resultado de la crisis económica,&nbsp;relata&nbsp; Gellert en la “Historia general de Guatemala” (1993).</p>



<p><strong>El sector manufacturero se trasladó hacia la periferia y&nbsp;zonas de uso de suelo mixto, en especial, en municipios vecinos,</strong> lo que refleja una estrategia de las grandes empresas de situarse cerca de las arterias principales de la ciudad. Este movimiento se ha complementado en años recientes con el auge de la construcción de centros comerciales, edificios de oficinas y apartamentos, en buena parte en el sur de la ciudad, lo cual es un&nbsp; indicador de altas inversiones en proyectos de construcción para la clase urbana pudiente.</p>



<p>Un fenómeno urbano notable es la emergencia de dos “centros” en la ciudad de Guatemala: <strong>el casco histórico, que se ha transformado en un centro popular debido a los daños del terremoto, el crecimiento poblacional y el abandono por parte de la clase media, y la “zona viva” —zona 10—</strong>, que se ha establecido como el centro de la élite urbana. Este segundo centro muestra un desarrollo impresionante, debido a altas inversiones en proyectos de construcción para el nivel socioeconómico alto urbano.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-19498270" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg 3888w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/16.2.-La-ciudad-en-crecimiento-Foto-Darian-Arevalo.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /></figure>



<p>Vista de la ciudad de Guatemala, en el 2015.  (Foto Prensa Libre, Darian Arévalo – UFM)</p>



<p>En las últimas décadas de la ciudad de Guatemala han confluido varios factores para que el casco histórico se caracterice como centro popular a ojos de Gellert y otros urbanistas. Los fuertes daños causados por el terremoto de 1976, el aumento explosivo de la población, así como el abandono del núcleo histórico, ahora, por parte de la clase media, <strong>da lugar&nbsp; a una nueva ocupación por clases populares, incapaces de preocuparse y mantener los valores de carácter histórico</strong>, no siempre&nbsp; por falta de interés, sino más bien por falta de recursos.</p>



<p>Ante esta supuesta falta de valorización y de capacidad por parte de los nuevos pobladores del Centro Histórico se pone en marcha una legislación, la cual más allá de proteger la zona 1, <strong>trata de recuperar la ciudad tardovirreinal que fue modificada por la modernidad,</strong> introducida durante las décadas de 1950 y 1960, misión que aún está muy lejos de cumplirse.</p>



<p>A modo de cierre, hemos podido apreciar cómo los diferentes acontecimientos naturales, económicos y sociales <strong>han ido forjando el tejido urbano de la&nbsp; ciudad de Guatemala, </strong>que, si bien se ha ido desarrollando con sus luces y sombras, toca hacer un alto y pensar, como sociedad, qué esperamos para los próximos 500 años.</p>



<p>*Especializado en Urbanismo y director de Wichiteca</p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="revista-d" data-modified="120" data-title="Cómo ha evolucionado la ciudad de Guatemala" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">19498085</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Cómo se desarrolló la industria, comercio y manifestaciones artísticas en Guatemala</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-se-desarrollo-la-industria-comercio-y-manifestaciones-artisticas-en-guatemala/</link>
                                                <pubDate>Fri, 12 Jul 2024 20:53:16 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Revista D</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Brenda Martínez</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializada en historia y antropología con 16 años de experiencia. Reconocida con el premio a Mejor Reportaje del Año de Prensa Libre en tres ocasiones.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:53:16-06:00">12 de julio de 2024</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Revista D]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=19498538</guid>
                                                    <description><![CDATA[La economía del país ha ido evolucionando de acuerdo con cada gobierno, que también ha relegado o impulsado el arte.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="673" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?resize=768,431 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?resize=1536,861 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?resize=235,132 235w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?resize=150,84 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style>	<div class="nospeech badge-pl-plus-out__in-category">
						<div style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="news-with-medium-headline-container__section text-uppercase">Revista D</div>
						<span class="pipe-separator">|</span>
						<div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element">
							<div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out" style="width:92px"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none">
                                <div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out">
                                    <p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="font-size: 15px">Suscriptores</p>
                                    <img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img">
                                </div>
                             </a>
						</div></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Cómo se desarrolló la industria, comercio y manifestaciones artísticas en Guatemala</h1><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">La economía del país ha ido evolucionando de acuerdo con cada gobierno, que también ha relegado o impulsado el arte.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Por Redacción Revista D</span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:53:16-06:00">12 de julio de 2024</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:53:16-06:00">14:53h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="19498538" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?resize=235,132 235w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-3.jpg?resize=150,84 150w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        En el siglo XIX se concluyó la red de ferrocarriles interoceánicos que conectaba Puerto Barrios, en Izabal, con Puerto San José, Escuintla, y la frontera de México con la de El Salvador, esta última en 1929. (Foto, Hemeroteca PL)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Cómo se desarrolló la industria, comercio y manifestaciones artísticas en Guatemala; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>El comercio y productos en Guatemala se han ido desenvolviendo según la época, así como las manifestaciones artísticas.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>



<p><strong>Después de la Conquista, hace 500 años, la sociedad de Guatemala ha&nbsp;pasado por una evolución en distintos campos</strong>.&nbsp;Muy útil es la información que contiene la “Historia General de Guatemala”, en seis tomos, publicada por la Asociación de Amigos del País y la Fundación para la Cultura y Desarrollo, en 1999.&nbsp;</p>



<h2 class="wp-block-heading">Industria</h2>



<p><strong>En la época de la Conquista existió en Guatemala una incipiente industria de obsidiana.</strong>&nbsp;También se utilizaba el algodón para hacer algunas telas.</p>



<p>Durante la Colonia los gremios artesanales fueron muy variados y no lograron establecer industrias formales.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/el-comercio-y-los-servicios/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-EDUARDO-SPERISEN-2021_59121486.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-EDUARDO-SPERISEN-2021_59121486.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-EDUARDO-SPERISEN-2021_59121486.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-EDUARDO-SPERISEN-2021_59121486.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-EDUARDO-SPERISEN-2021_59121486.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/el-comercio-y-los-servicios/">El comercio y los servicios</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/10-estrategias-inteligentes-para-enfrentar-el-alza-de-precios-en-hogares-y-empresas/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/10-consejos-para-enfrentar-el-alza-de-precios.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Vendedores y compradores por igual han expresado su preocupación por el aumento en los precios en las frutas, legumbres y verduras." srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/10-consejos-para-enfrentar-el-alza-de-precios.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/10-consejos-para-enfrentar-el-alza-de-precios.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/10-consejos-para-enfrentar-el-alza-de-precios.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/10-consejos-para-enfrentar-el-alza-de-precios.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/10-consejos-para-enfrentar-el-alza-de-precios.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/10-estrategias-inteligentes-para-enfrentar-el-alza-de-precios-en-hogares-y-empresas/">10 estrategias inteligentes para enfrentar el alza de precios en hogares y empresas</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p><strong>La primera industria estrictamente hablando fue la planta de textiles<em> <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/vida-empresarial/150-anos-de-tradicion-y-evolucion-en-la-historia-textil-del-pais/">Cantel,</a></em> en Quetzaltenango, en 1865.</strong>&nbsp; La siguieron la Fábrica de Cervezas Castillo Hermanos y Cementos Novella, a mediados del siglo XIX.</p>



<p>En el siglo XX se concluyó la<a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/los-aos-dorados-del-ferrocarril/"> <strong><em>red de ferrocarriles </em></strong></a>que conectaba Puerto Barrios, en Izabal, con Puerto San José, Escuintla, y la frontera de México con la de El Salvador, esta última en 1929.&nbsp; Durante la administración de Jorge Ubico (1931-1944) se promovió la exportación de chicle.&nbsp; <strong>No fue sino hasta el gobierno&nbsp; de Juan José Arévalo (1945-1951) que se suscitó un impulso limitado a las industrias textiles y al cultivo del algodón para producir telas.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</strong></p>



<p>El presidente Jacobo Arbenz Guzmán (1951-1954) fue propietario de la finca El Cajón, en Santa Lucía Cotzumalguapa, Escuintla, que producía algodón.&nbsp;&nbsp;En 1960,&nbsp;en la administración de Miguel Ydígoras Fuentes&nbsp;entró en vigor el Mercado Común Centroamericano que paulatinamente fue creciendo y, en la actualidad,<strong> los países centroamericanos constituyen el segundo destino de las exportaciones nacionales.</strong></p>



<p>A partir de 1985 ocurrió un cambio de modelo económico, que en vez de orientarse al mercado interno, <strong>se respaldó la exportación, coincidiendo con la incorporación de Guatemala a la Organización Internacional de Comercio.</strong></p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p>En la actualidad, el Tratado Comercial de Estados Unidos de América con cinco países centroamericanos y República Dominicana, por sus siglas en inglés RD-CAFTA, <strong>ha brindado estabilidad a Guatemala y&nbsp; aumento de las exportaciones de bienes y servicios.</strong></p>



<h2 class="wp-block-heading">Agricultura</h2>



<p>La agricultura para consumo interno ha estado basada durante los últimos cinco siglos en el maíz,&nbsp; frijol y algunos otros productos vegetales que constituyen la dieta básica de gran parte de la población guatemalteca.</p>



<p>Desde la época colonial se buscó impulsar algún producto de exportación.&nbsp;<strong> Se empezó con el cacao; le siguió el añil, durante 250 años, hasta 1824.&nbsp;</strong> Luego, la grana o cochinilla, que no constituye en sí un cultivo, sino que se trata de la explotación de un insecto parásito que se alimenta de una planta, el cual producía el&nbsp; color rojo que se denomina grana y que fue el principal cultivo de 1825 a 1870, cuando fue aventajado en el rubro de exportaciones por el café.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1600" height="1083" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-1-o.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-19498551" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-1-o.jpg 1600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-1-o.jpg?resize=768,520 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-1-o.jpg?resize=1536,1040 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-1-o.jpg?resize=150,102 150w" sizes="auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px" /></figure>



<p>El café se convierte en producto de exportación de Guatemala a partir de 1871, y en la actualidad continúa siendo importante para la agricultura del país. (Foto, Hemeroteca PL)</p>



<p><strong>Por su parte, el <em><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/historia-del-cafe-en-guatemala-ya-tiene-libro/">café</a> </em>fue el principal producto de exportación de Guatemala, a partir de 1871,</strong> convirtiéndose&nbsp; 150 años después en uno de los principales contribuyentes de la Hacienda Pública a través de impuestos.&nbsp; En la actualidad el café sigue siendo importante, pero ya no es el único y principal producto de exportación.&nbsp; <strong>Compite con el banano, el azúcar y la palma africana. También hay una importante exportación de&nbsp; productos vegetales.</strong></p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/frutas-sin-moscas-como-declarar-mas-zonas-agricolas-libres-de-plagas-en-guatemala/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Hay plantaciones de mango en Retalhuleu (Costa Sur) que han sido declaradas libres de la mosca de la fruta. (Fotos: Érick Ávila / Juan Diego González, Prensa Libre)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Guatemala-No-Se-Detiene.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/frutas-sin-moscas-como-declarar-mas-zonas-agricolas-libres-de-plagas-en-guatemala/">Frutas sin moscas: Cómo declarar más zonas agrícolas libres de plagas en Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/ciencia/que-estudiar-en-guatemala-para-ser-astronauta-o-trabajar-como-un-experto-del-espacio-exterior/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/ASTRONAUTA.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/ASTRONAUTA.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/ASTRONAUTA.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/ASTRONAUTA.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/ASTRONAUTA.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/ASTRONAUTA.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/ciencia/que-estudiar-en-guatemala-para-ser-astronauta-o-trabajar-como-un-experto-del-espacio-exterior/">¿Qué estudiar en Guatemala para ser astronauta o trabajar como un experto del espacio exterior?</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>El procesamiento industrial de la <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/siembran-mas-variedades-de-caa-de-azucar/"><strong><em>caña de azúcar </em></strong></a><strong>provocó el surgimiento de plantas&nbsp;modernas para la producción</strong>&nbsp;combinada y simultánea de azúcar, electricidad y etanol (alcohol industrial).</p>



<p>Guatemala ya no es autosuficiente en la producción de maíz y frijol y, eventualmente, <strong>el gobierno permite cupos de importación para cubrir ese déficit.</strong></p>



<h2 class="wp-block-heading">Comercio</h2>



<p>Durante la época precolombina los mayas comerciaban por vías terrestres y marítimas.&nbsp; Durante la Colonia, Guatemala exportó cacao a Perú.</p>



<p>&nbsp;Por un tiempo continuaron los problemas del comercio marítimo, con la consiguiente limitación de las exportaciones, tanto a España como a otras partes de América, según lo explica Cristina Zilbermann de Luján. <strong>La supresión del sistema de flotas (1764) y el Reglamento de Libre Comercio (1778) permitieron quintuplicar las transacciones comerciales del Reino,</strong> entre 1764 y 1793, pero los objetivos finales de aquellas medidas se frustraron, primero por la creación del Real Consulado de Comercio (1793), que reforzó el monopolio de&nbsp; los comerciantes capitalinos sobre los provincianos y, después, por los efectos negativos que sobre el comercio tuvieron las guerras europeas de fin de siglo e inicios del XIX.</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p>Guatemala no tiene ninguna restricción para comerciar con otros países.&nbsp; <strong>Sin embargo, se ha generalizado el uso de tratados de libre comercio con países individuales, o con grupos de países.</strong></p>



<p>Muy importante fue en 1985&nbsp;<strong> la apertura del <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/con-una-inversion-millonaria-puerto-quetzal-planifica-la-construccion-de-nueva-infraestructura/"><em>Puerto Quetzal, </em></a></strong>que permitió el comercio de exportación e importación masivamente en el océano Pacífico.&nbsp;</p>



<p>Se han desarrollado cadenas de bodegas para facilitar el comercio.&nbsp; En 2024 se dio inicio a un gigantesco Parque Industrial en la carretera de Palín a Escuintla, entre el kilómetro 50 y la entrada a la ciudad de Escuintla,&nbsp; frente de una conocida venta de helados y restaurante.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Florecimiento del arte</h2>



<p>En las regiones conquistadas se inicia de inmediato el proceso de trasplantar la cultura del vencedor, lo que conlleva la supresión de la cultura del conquistado.&nbsp; En el caso de Guatemala, según el historiador Jorge Luján Muñoz, <strong>“los vencedores trasladaron su cultura haciendo las adaptaciones que fueron necesarias.&nbsp;</strong> Las culturas de los vencidos fueron súbitamente&nbsp;interrumpidas en sus ritmos propios de&nbsp; evolución, al menos, en sus niveles superiores, y quedaron incompletas sus secuencias creativas”.&nbsp; <strong>Conforme este autor, la sociedad indígena quedó “decapitada”, al haber desaparecido sus dirigentes.</strong></p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/desde-hace-un-mes-exportadores-guatemaltecos-redireccionan-los-productos-destinados-a-china/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Cafe-tostado.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Tostadura de Anacaf. En la imagen se observa los granos de cafe los cuales son tostados, en un horno industrial .  

Fotografa Erick Avila" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Cafe-tostado.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Cafe-tostado.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Cafe-tostado.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Cafe-tostado.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Cafe-tostado.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/desde-hace-un-mes-exportadores-guatemaltecos-redireccionan-los-productos-destinados-a-china/">Desde hace un mes, exportadores guatemaltecos redireccionan los productos destinados a China</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/las-compras-en-linea-aumentaron-16-del-2021-al-2023-y-la-tendencia-se-mantiene/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Comercio-electronico-en-guatemala-aumenta_495e53.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="El-comercio-electronico-en-guatemala-aumento-16-por-ciento-entre-2019-y-2023." srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Comercio-electronico-en-guatemala-aumenta_495e53.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Comercio-electronico-en-guatemala-aumenta_495e53.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Comercio-electronico-en-guatemala-aumenta_495e53.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Comercio-electronico-en-guatemala-aumenta_495e53.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Comercio-electronico-en-guatemala-aumenta_495e53.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/economia/las-compras-en-linea-aumentaron-16-del-2021-al-2023-y-la-tendencia-se-mantiene/">Las compras en línea aumentaron 16% del 2021 al 2023 y la tendencia se mantiene</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>En lo que se refiere a la arquitectura, muchos de los responsables directos no eran profesionales, como tampoco lo era la mano de obra.&nbsp; <strong>Fue insuficiente el número de artistas provenientes de la península Ibérica que pasaron a Guatemala</strong> y solo unos pocos llegaron a Santiago de Guatemala, dado que preferían ir a otros lugares más atractivos.</p>



<p>En la nueva sociedad colonial se enseñó a nuevos artesanos y operarios con cierta premura a trabajar,&nbsp; <strong>en su mayor parte&nbsp; indígenas, aunque también hubo&nbsp; esclavos <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/historia-de-la-esclavitud-de-afrodescendientes-durante-la-epoca-colonial-en-guatemala/"><em>afrodescendientes.</em></a></strong></p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1346" height="916" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-2-o.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-19498554" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-2-o.jpg 1346w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-2-o.jpg?resize=768,523 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-2-o.jpg?resize=150,102 150w" sizes="auto, (max-width: 1346px) 100vw, 1346px" /></figure>



<p>Se fundó el Conservatorio Nacional en la última década del siglo XIX. Fue en ese siglo que también destacaron músicos como José Eulalio Samayoa. (Foto: Hemeroteca PL)</p>



<p>Todo el proceso de colonización estuvo impregnado de sentido misional,<strong> por lo que el arte que se desarrolló fue casi exclusivamente religioso.</strong></p>



<p>Fue notable la producción de esculturas que, incluso, se exportaban a&nbsp; México y España.&nbsp; <strong>Había una escuela de imaginería policromada que floreció en el siglo XVIII.</strong></p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p>En los siglos XVI y XVII vivieron grandes pintores en Guatemala,<strong> cuyas obras se pueden admirar en&nbsp; templos y conventos, cuyos muros se ornamentaron con pinturas al fresco, como en el templo de San Francisco El Alto, Totonicapán.&nbsp;</strong> Obras de pintores famosos&nbsp; se pueden ver en Antigua Guatemala.</p>



<p>La orfebrería se desarrolló pronto, casi desde los primeros tiempos de la colonia, cuando llegaron plateros de España.&nbsp; Hubo excelentes plateros guatemaltecos.<strong> De Luján afirma que en el orden artístico llama la atención la forma en que se manifestó, en el siglo XVIII</strong>, la “madurez” alcanzada durante el auge del Barroco en las obras realizadas por algunos de los arquitectos y artistas de más renombre en Santiago.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>



<p>En el siglo XVIII el cultivo del&nbsp; pensamiento y la inquietud intelectual tuvo altos representativos, <strong>que aún hoy son dignos de admiración por su talento individual&nbsp;&nbsp; en poesía, en medicina, en pintura en miniatura, en filosofía y en enseñanza universitaria.</strong></p>



<p>En el siglo XIX, después de la Independencia, <strong>ocurrieron cambios en el campo artístico más numerosos que los suscitados durante los 300 años de la Colonia.</strong>&nbsp; Durante esta,&nbsp;el arte que se produjo en el Reino era parte de escuelas o corrientes españolas, de donde provenían las iniciativas y los modelos adoptados.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/arte-y-tecnologia-en-guatemala-asi-crean-e-innovan-artistas-del-pais-con-nuevos-medios/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Arte-y-tecnologia-en-Guatemala-Asi-crean-e-innovan-artistas-del-pais-con-nuevos-medios.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Arte y tecnología en Guatemala: Así crean e innovan artistas del país con nuevos medios" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Arte-y-tecnologia-en-Guatemala-Asi-crean-e-innovan-artistas-del-pais-con-nuevos-medios.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Arte-y-tecnologia-en-Guatemala-Asi-crean-e-innovan-artistas-del-pais-con-nuevos-medios.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Arte-y-tecnologia-en-Guatemala-Asi-crean-e-innovan-artistas-del-pais-con-nuevos-medios.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Arte-y-tecnologia-en-Guatemala-Asi-crean-e-innovan-artistas-del-pais-con-nuevos-medios.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/Arte-y-tecnologia-en-Guatemala-Asi-crean-e-innovan-artistas-del-pais-con-nuevos-medios.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/arte-y-tecnologia-en-guatemala-asi-crean-e-innovan-artistas-del-pais-con-nuevos-medios/">Arte y tecnología en Guatemala: Así crean e innovan artistas del país con nuevos medios</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/ser-artista-de-larga-trayectoria-en-guatemala-una-desmemoria-en-rebalse/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/B3591_bbdd6f.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/B3591_bbdd6f.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/B3591_bbdd6f.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/B3591_bbdd6f.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/B3591_bbdd6f.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/B3591_bbdd6f.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/ser-artista-de-larga-trayectoria-en-guatemala-una-desmemoria-en-rebalse/">Ser artista de larga trayectoria en Guatemala: Una desmemoria en rebalse</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Hubo unos <strong>pocos intentos de abrir escuelas o academias en el país,</strong> tanto en artes visuales como en música, pero tuvieron escasa duración.</p>



<p>La Sociedad Económica de Guatemala estableció una Escuela de Dibujo desde principios del siglo XIX.&nbsp;<strong> En 1875 se creó la Escuela de Artes y Oficios, en la que también se impartía un curso de modelación.</strong>&nbsp; En 1892 se creó el Instituto de Bellas Artes.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>



<p>Durante el gobierno de Manuel Estrada Cabrera (1898-1920) se buscó utilizar la actividad artística en favor del prestigio del dictador y de sus programas, <strong>lo cual fue notorio en la arquitectura, escultura y pintura, y se patrocinaron&nbsp; los <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/adios-al-templo-de-minerva/"><em>Templos de Minerva</em></a> especialmente.&nbsp;</strong></p>



<p>La existencia de una orquesta para conciertos ayudó a que algunos de los compositores empezaran a experimentar en el campo de la sinfonía, como el caso de José Eulalio Samayoa. <strong>Se fundó el <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/conservatorio-nacional-de-musica-cumple-140-aos-de-fundacion/"><em>Conservatorio Nacional </em></a>en la última década del siglo XIX.&nbsp;</strong> También se formó la Banda Marcial de Guatemala con el apoyo de dos músicos extranjeros.</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p>La generación literaria de 1910 fue muy numerosa e importante de escritores modernistas.&nbsp; <strong>Se le llamó también la Generación del Cometa, por el Cometa Halley, que se avistó dicho año.</strong></p>



<p>La presencia de todos esos jóvenes escritores, girando alrededor de tres estrellas mayores, <strong>Rubén Darío, José Santos Chocano y Porfirio Barba Jacob, reflejan un intenso quehacer intelectual y artístico. </strong>Durante los primeros 44 años del siglo XX el país estuvo gobernado por regímenes dictatoriales&nbsp; que limitaron su evolución literaria.&nbsp; La novela se desenvolvió bajo la influencia de dos corrientes literarias sucesivas:&nbsp; la modernista y la criollista.&nbsp; Se considera que el Modernismo terminó a fines de la década de 1930.&nbsp; Fue un momento literario adecuado para el momento político del país, <strong>ya que permitió al escritor escaparse de la realidad, al pretender una literatura de carácter universal.&nbsp; Su máximo representante fue Rafael Arévalo Martínez.</strong></p>



<p>A mediados de la década de 1920 <strong>se empiezan a publicar las primeras novelas criollistas, </strong>con las que la novela guatemalteca alcanza su madurez.&nbsp; Flavio Herrera la lleva a su culminación.&nbsp; Por otro lado, con su novela ”Caos”, Herrera rebasó la tendencia criollista y propende hacia la novela actual, <strong>lo mismo que “El Señor Presidente” y “Hombres de maíz”,&nbsp; de <em><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/miguel-angel-asturias-cumple-50-anos-de-fallecido-este-9-de-junio-de-2024/">Miguel Ángel Asturias</a>,</em> premio Nobel de Literatura&nbsp; 1967.</strong></p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="666" height="897" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-4.jpg" alt="" class="wp-image-19498555" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-4.jpg 666w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/TEMA-4-4.jpg?resize=150,202 150w" sizes="auto, (max-width: 666px) 100vw, 666px" /></figure>



<p>Entre las obras de Miguel Ángel Asturias, premio Nobel de Literatura 1967, destacan “Hombres de maíz” y “El Señor Presidente”, que dieron brillo a la literatura nacional. (Foto: Hemeroteca PL)</p>



<p><strong>Jorge Ubico no repitió a esos extremos la utilización artística,</strong> aunque algo hizo en las Ferias de Noviembre y en la construcción de grandes edificios públicos, como el Palacio Nacional.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/maladron-una-obra-de-miguel-angel-asturias-para-leer-varios-de-los-problemas-de-guatemala-en-el-siglo-xxi/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/AFP_34W949P.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Monumento a Miguel Ángel Asturias sobre la Avenida de La Reforma en Guatemala. (Foto Prensa Libre: Alejandro Ortiz López)" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/AFP_34W949P.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/AFP_34W949P.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/AFP_34W949P.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/AFP_34W949P.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/AFP_34W949P.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/maladron-una-obra-de-miguel-angel-asturias-para-leer-varios-de-los-problemas-de-guatemala-en-el-siglo-xxi/">&#8216;Maladrón&#8217;: Una obra de Miguel Ángel Asturias para leer varios de los problemas de Guatemala en el siglo XXI</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/asturias-regresara-a-casa/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MARIA-MAGANA-1.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MARIA-MAGANA-1.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MARIA-MAGANA-1.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MARIA-MAGANA-1.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MARIA-MAGANA-1.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/asturias-regresara-a-casa/">Asturias regresará a casa</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Salieron a estudiar al exterior quienes después fueron arquitectos y constructores, así como artistas nacionales de la plástica.&nbsp; <strong>A su vez, hubo guatemaltecos que estudiaron música fuera de nuestras fronteras.</strong></p>



<p>En general, todos ellos, hasta la Revolución de Octubre, tuvieron limitaciones económicas y escaso reconocimiento social.<strong> En resumen, entre 1898 y 1944 hubo pocos cambios en el campo de las artes en Guatemala, y menos aún en signo positivo.</strong></p>



<p>&nbsp;Después de la<strong><em> <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/20-de-octubre-revolucion-del-20-de-octubre-estetica-revolucionaria-0-1232876846/">Revolución de Octubre de 1944</a> </em></strong>se inició un notable florecimiento artístico y académico.&nbsp;<strong> Tomaron nuevo impulso la arquitectura, las artes plásticas, la música, el teatro, la literatura y el ballet. </strong>Se crearon nuevos centros culturales como los Institutos Indigenistas y de Antropología e Historia, y se remozaron otros, que ya tenían una larga&nbsp; historia, como el Conservatorio Nacional, la Orquesta Sinfónica y la Escuela de Bellas Artes.</p>



<p><strong>En la segunda mitad del siglo XX hasta la actualidad ha habido más actividad cultural que en el período anterior</strong>, y mayores oportunidades para los artistas y los académicos, y para otras manifestaciones culturales.</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<h2 class="wp-block-heading">Moneda</h2>



<ul class="wp-block-list">
<li>Al inicio de&nbsp; la Conquista los mayas utilizaban el trueque, el cual también se usó durante la Colonia. Se empezó a emplear el sistema monetario español.</li>



<li>Hasta el siglo XVIII hubo escasez de circulante, a pesar del funcionamiento de la Real Casa de la Moneda en Santiago, a partir de 1733.</li>



<li>La era colonial se cerró con una grave crisis económica y hacendaria, de la que se derivó en la vida independiente una situación deficitaria, que se extendió a inicios de la época republicana.</li>



<li>El 26 de noviembre de 1924 se creó el quetzal como moneda nacional, que&nbsp; quedó a la par del dólar o su equivalente en oro metálico.</li>



<li>&nbsp;El 30 de noviembre de 1926 se creó el Banco Central de Guatemala, S. A.</li>
</ul>



<p>* Economista e&nbsp;historiador</p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="revista-d" data-modified="120" data-title="Cómo se desarrolló la industria, comercio y manifestaciones artísticas en Guatemala" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">19498538</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Cómo era la vida en Santiago de Guatemala</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/como-era-la-vida-en-santiago-de-guatemala/</link>
                                                <pubDate>Fri, 12 Jul 2024 20:52:42 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Revista D</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Brenda Martínez</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializada en historia y antropología con 16 años de experiencia. Reconocida con el premio a Mejor Reportaje del Año de Prensa Libre en tres ocasiones.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:52:42-06:00">12 de julio de 2024</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Revista D]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=19497622</guid>
                                                    <description><![CDATA[La metrópoli en el Valle de Panchoy estaba dividida en barrios, según el nivel socioeconómico de la población, donde surgieron cofradías y despuntó el arte.]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img loading="lazy" decoding="async" width="966" height="755" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?quality=52&amp;w=966" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="Cómo era la vida en Santiago de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg 966w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=768,600 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=150,117 150w" sizes="auto, (max-width: 966px) 100vw, 966px" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style>	<div class="nospeech badge-pl-plus-out__in-category">
						<div style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="news-with-medium-headline-container__section text-uppercase">Revista D</div>
						<span class="pipe-separator">|</span>
						<div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element">
							<div class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg badge-pl-plus__md-and-lg__element-bg-out" style="width:92px"></div><a class="badge_suscriptores" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/tema/suscriptores-pl/" style="text-decoration: none">
                                <div class="badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container badge-pl-plus__md-and-lg__elements-container-out">
                                    <p class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-text m-0" style="font-size: 15px">Suscriptores</p>
                                    <img decoding="async" loading="lazy" src="../wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/badge-pl-plus.png" alt="Suscriptores" class="badge-pl-plus__md-and-lg__element-img">
                                </div>
                             </a>
						</div></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Cómo era la vida en Santiago de Guatemala</h1><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">La metrópoli en el Valle de Panchoy estaba dividida en barrios, según el nivel socioeconómico de la población, donde surgieron cofradías y despuntó el arte.</h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Brenda-Marleny-Marti╠unez-Garci╠ua-de-Aguilar.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link">Por Redacción Revista D</span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:52:42-06:00">12 de julio de 2024</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-07-12T14:52:42-06:00">14:52h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="19497622" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img decoding="async" width="966" height="755" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?quality=52&amp;w=966&amp;h=755&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="Cómo era la vida en Santiago de Guatemala" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg 966w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=768,600 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/ARCO.jpg?resize=150,117 150w" sizes="(max-width: 966px) 100vw, 966px" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        La ciudad de Santiago se asentó  en el valle de Panchoy, el 10 de marzo de 1543, actual Antigua Guatemala, que se considera el tercer asentamiento de la capital, donde florecieron las manifestaciones artísticas y devocionales. (Foto: Hemeroteca PL)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Cómo era la vida en Santiago de Guatemala; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>Por Johann Melchor Toledo y Edvin Quisquinay Alcor*</p>



<p><strong>El 25 de julio de 1524, los castellanos conquistadores fundaron la ciudad de Santiago de Guatemala. </strong>Estaba situada en el campamento de los conquistadores, al lado de Iximché —Chimaltenango—.</p>



<p>Los castellanos escogieron a Santiago como patrón de esta urbe, <strong>porque es el <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/santiago-apostol-en-espaa-y-america/"><em>patrón de España, cuyo día se celebra el 25 de julio.</em></a></strong></p>



<p>Pedro de Alvarado trató muy mal a sus aliados kaqchikeles,<strong> por lo que estos se rebelaron contra esos abusos y comenzó de nuevo la guerra.</strong></p>



<p>Los kaqchikeles occidentales pidieron ayuda a sus hermanos los kaqchikeles chajomá, con quienes habían tenido diferencias. <strong>La capital de ellos era Chuwa Nima’Abaj, ciudad que por mucho tiempo se conoció como </strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/las-ruinas-de-mixco-viejo/"><strong><em>Mixco Viejo.</em></strong> </a>Pese a los esfuerzos de los kaqchikeles, no fue posible derrotar a los conquistadores.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-primera-misa-despues-de-la-conquista/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-1.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-1.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-1.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-1.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-1.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-primera-misa-despues-de-la-conquista/">La primera misa después de la Conquista</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/nueva-cronica-de-la-lengua-espanola-sera-dedicada-al-mestizaje-con-las-lenguas-indigenas/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/20240327-fcaec18da668a8176fbf7b9ac679ec4ce276de93.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="La Real Academia Española informa una nueva edición de la “Crónica de la lengua español” que abordará los contactos lingüísticos con el inglés, el portugués y lenguas indígenas como las mayas, el guaraní y las caribeñas. Imagen ilustrativa. (Foto Prensa Libre: EFE/Luis Gandarillas)." srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/20240327-fcaec18da668a8176fbf7b9ac679ec4ce276de93.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/20240327-fcaec18da668a8176fbf7b9ac679ec4ce276de93.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/20240327-fcaec18da668a8176fbf7b9ac679ec4ce276de93.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/20240327-fcaec18da668a8176fbf7b9ac679ec4ce276de93.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/03/20240327-fcaec18da668a8176fbf7b9ac679ec4ce276de93.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/nueva-cronica-de-la-lengua-espanola-sera-dedicada-al-mestizaje-con-las-lenguas-indigenas/">Nueva &#8216;Crónica de la lengua española&#8217; será dedicada al mestizaje con las lenguas indígenas</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<h2 class="wp-block-heading">Valles de Almolonga y Panchoy</h2>



<p>La ciudad de Santiago no se había comenzado a construir en Iximché, cuando los españoles tuvieron que salir huyendo. Durante tres años, la ciudad “viajó” por el actual territorio de Chimaltenango. <strong>Finalmente, el 22 de noviembre de 1527 llegaron al<em> <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/primera-ciudad-de-santiago-valle-de-almolonga-capital-de-guatemala-0-1180682117/">valle de Almolonga,</a></em> en las faldas del volcán de Agua —Sacatepéquez—.</strong></p>



<p>Desde ese lugar podían divisar si venían a atacarlos los kaqchikeles o cualquier otro pueblo indígena. <strong>Con el paso de los años, se logró terminar con la resistencia kaqchikel.</strong></p>



<p><strong>Desafortunadamente, el 11 de septiembre de 1541, un deslave destruyó el asentamiento.</strong> Se trasladó al <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/surgio-ciudad-0-845315524/"><strong><em>Valle de Panchoy —Antigua Guatemala—</em></strong>,</a> el 10 de marzo de 1543, y se hizo la traza. Se repartieron solares, es decir, espacios dentro de cada manzana para construir las casas. Los conventos dominico, franciscano y mercedario quedaban extramuros, o sea, fuera del perímetro de la primera traza. <strong>La ciudad se terminó de construir a finales del siglo XVI y comenzó un crecimiento urbano en los dos siglos siguientes</strong> que permitieron una mayor extensión de la ciudad.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-19497803" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg 3072w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-TEMPLO-DE-CANDELARIA-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /></figure>



<p>Templo de Candelaria. En este barrio se fundó la cofradía de Jesús Nazareno, integrada por kaqchikeles. (Foto Prensa Libre, cortesía de Johann Melchor)</p>



<p>Alrededor de 1627, el dominico inglés Tomás Gage describió a Panchoy como un valle rodeado de montañas. <strong>Estas montañas y volcanes altos no molestaban a los viajeros en su visita, porque se construyeron caminos cómodos y prácticos, </strong>de manera que no solo funcionaban para las personas, sino para los animales de carga.</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p><strong>En 1686, el cronista Francisco Antonio de Fuentes y Guzmán escribió en su libro la “Recordación florida”, que Panchoy era un delicioso valle de aproximadamente ocho leguas. </strong>Se extendía desde las verdes faldas de los montes y cerros, a la manera de la imperial augusta Roma, bañada por dos ríos. Estos son el Pensativo y el Magdalena, más conocido como Guacalate.</p>



<p>Funcionaron cuatro parroquias.<strong> La más antigua era El Sagrario, que está en la Catedral de Santiago. </strong>Las otras eran San Sebastián, Los Remedios y Candelaria.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Barrios de Santiago</h2>



<p><strong>Alrededor de 1550, se organizaron los barrios en la migrante ciudad de Santiago, en el valle de Panchoy.</strong> Recordemos que ocho años antes, después del éxodo que motivó a la población sobreviviente de la ciudad en Almolonga, a raíz del deslave del volcán de Agua, la metrópoli tuvo que volver a organizarse en la administración política, religiosa y civil. <strong>Los indígenas y las castas tuvieron a bien establecerse en la periferia de la ciudad.</strong></p>



<p><strong>El primer barrio indígena se estableció hacia el nororiente de la urbe, siendo este el de Santo Domingo, </strong>que, posteriormente, fue conocido como el barrio de Candelaria. La habitaron los indígenas kaqchikeles, <strong>quienes recibieron el nombre de <em>guatimaltecos</em>,</strong> traídos de Iximché. Fue administrado religiosamente por los dominicos, pues ahí estaba su iglesia y convento.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/el-lienzo-de-la-conquista-quauhquechollan/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-3.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-3.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-3.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-3.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/06/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-3.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/el-lienzo-de-la-conquista-quauhquechollan/">El lienzo de la conquista Quauhquechollan</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-moneda-antes-y-despues-de-la-conquista/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-4.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-4.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-4.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-4.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/04/EDT-JOSE-MOLINA-CALDERON-2021_59104724-4.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/la-moneda-antes-y-despues-de-la-conquista/">La moneda antes y después de la Conquista</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>El segundo barrio habitado por indígenas kaqchikeles <strong>fue el de San Francisco</strong>, a pocos metros del centro de la ciudad. Lo administró la orden franciscana. El tercer barrio <strong>indígena fue ocupado por los kichés</strong> que migraron a Santiago de Guatemala, procedentes de Gumarkaaj o Utatlán, actual Santa Cruz del Quiché, y se ubicaron al oriente de la ciudad, en las faldas de un cerro. Bautizaron dicho asentamiento con el mismo nombre: Santa Cruz.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-19497813" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg 4272w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-PILASTRAS-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /></figure>



<p>Detalle de la fachada interior del templo de Santa Clara. Destacan las pilastras serlianas que utilizó Diego de Porres en varios edificios de Santiago, actual Antigua Guatemala. (Foto Prensa Libre, cortesía de Johann Melchor)</p>



<p><strong>Sus habitantes se dedicaron al comercio.</strong> Las tierras las compraron al español Alfonso Larios, en 1550. A los pocos años de establecerse como barrio, <strong>lo administraron los dominicos</strong>. En 1662, el maestro carpintero Blas Marín, indígena ladinizado, se comprometió a terminar la construcción de la ermita del barrio de Santa Cruz.</p>



<p><strong>En el siglo XVII, surgió el barrio de Chipilapa, habitado por mulatos libres. </strong>Ellos tenían una pequeña ermita que se construyó al lado del monasterio de Concepción. Una cruz había temblado milagrosamente en ese lugar, por lo cual se mandó a hacer el recinto, que contenía en su interior la famosa cruz temblorosa. <strong>Otro barrio mulato fue el de San Jerónimo,</strong> que en sus inicios estaba habitado por unos pocos indígenas; pero, con el paso del tiempo, se pobló con <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/historia-de-la-esclavitud-de-afrodescendientes-durante-la-epoca-colonial-en-guatemala/"><strong><em>mulatos </em></strong></a>que se mezclaron con los indígenas. Se construyó un templo dedicado a San Jerónimo.</p>



<p><strong>Los españoles, tanto criollos como peninsulares, vivían en el barrio de El Sagrario,</strong> en el centro de la ciudad. Los mestizos y españoles se ubicaron en el barrio de San Sebastián, que comenzó a crecer durante el siglo XVII.</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p><strong>Arquitectónicamente, la ciudad fue reconstruida varias veces, por los sismos.</strong> En 1717, los terremotos de San Miguel azotaron la metrópoli. El arquitecto mayor Diego de Porres reconstruyó la urbe. Las obras más emblemáticas de Porres son la fuente de las sirenas, la fachada de Santa Clara y el templo de la Escuela de Cristo.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Los artistas</h2>



<p><strong>El arte fue el vehículo para manifestar las devociones en iglesias, ermitas y residencias civiles. </strong>Los artistas estaban organizados en gremios y talleres, dirigidos por un maestro, y lo integraban los oficiales y aprendices. Bajo las ordenanzas de algunas artes, tuvieron que estar sujetos a normas que tenían que cumplir en su oficio artístico. <strong>Había artistas de diversos orígenes, desde peninsulares, criollos, indígenas y castas —mestizos, mulatos y pardos—.</strong> Varios maestros establecieron sus talleres en Santiago de Guatemala.</p>



<p><strong>La escultura guatemalteca cobró fama en los reinos españoles más allá de las fronteras del Reino de Guatemala</strong>. El jesuita Francisco de Florencia, en&nbsp;cuya obra más conocida de su pluma literaria, el &#8220;Zodiaco Mariano&#8221;, publicada póstumamente en 1755, <strong>hace hincapié en su capítulo dedicado a las imágenes de la Virgen María concebidas en Guatemala en los siglos XVI y XVII,</strong> señalando: “Guatemala, ciudad en que siempre ha florecido el arte de la escultura, y en que se ven muchísimas estatuas que pueden competir en perfección y hermosura con las más celebradas de Nápoles y Roma”.</p>



<p><strong>Algunas esculturas que fueron allende de Guatemala está la imagen de Jesús de los Afligidos, en el puerto de Santa María, en Cádiz, España. </strong>En las Islas Canarias existe una imagen de la Santísima Virgen de Guadalupe, que data del siglo XVII, destinada para la devoción particular de don Domingo José de Herrera y Llarena, décimo conde de La Gomera, descendiente de Antonio Peraza de Ayala Herrera y Rojas, conde de La Gomera que gobernó Guatemala en el siglo XVII; <strong>la Inmaculada Concepción que se venera en la catedral de Durango,</strong> y unas imágenes de Santiago apóstol, santa Gertrudis y la Dolorosa, veneradas en la catedral de Saltillo, Coahuila, ubicada al norte de México.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" height="1360" width="2040" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?quality=52&amp;w=1024" alt="" class="wp-image-19497826" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg 3072w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1350,900 1350w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=768,512 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=2040,1360 2040w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1536,1024 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=2048,1365 2048w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=1200,800 1200w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=900,600 900w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/RD-14072024-SAN-AGUSTIN-TEMA-2-500-ANOS.jpg?resize=150,100 150w" sizes="auto, (max-width: 2040px) 100vw, 2040px" /></figure>



<p>n la iglesia y convento de San Agustín se fundó en 1622 la cofradía de san Nicolás de Tolentino, integrada por afrodescendientes y mulatos. (Foto Prensa Libre, cortesía de Johann Melchor)</p>



<p>El maestro Antón de Rodas, que fue compañero de labores del maestro&nbsp;portugués <strong><em><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/origen-de-escultor-colonialquirio-catano-era-portugues-o-italiano/">Quirio Cataño,</a> </em></strong>en la escultura, trabajó algunas imágenes destinadas a la zona de Chiapas, que era parte el Reino de Guatemala.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/quienes-fueron-los-nahuas-y-cual-ha-sido-su-legado-en-la-historia-de-guatemala/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="simbolizar la última de estas mgraciones masivas a Guatemala, en el siglo XVI. Los quauhquecholtecas son nahuas" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Imagen-de-WhatsApp-2024-07-09-a-las-16.25.47_7e7944ab.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/quienes-fueron-los-nahuas-y-cual-ha-sido-su-legado-en-la-historia-de-guatemala/">Quiénes fueron los nahuas y cuál ha sido su legado en la historia de Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/senora-seis-cielo-la-estela-emblematica-de-la-cultura-maya-regresara-a-guatemala-breaking/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Wak-Chanil-Ajau-Estela-24.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Wak-Chanil-Ajau-Estela-24.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Wak-Chanil-Ajau-Estela-24.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Wak-Chanil-Ajau-Estela-24.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Wak-Chanil-Ajau-Estela-24.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/Wak-Chanil-Ajau-Estela-24.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/guatemala/comunitario/senora-seis-cielo-la-estela-emblematica-de-la-cultura-maya-regresara-a-guatemala-breaking/">Señora Seis Cielo: la estela emblemática de la cultura maya regresará a Guatemala</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p><strong>La pintura fue otra rama artística desarrollada en Guatemala. </strong>Los pintores creaban retratos civiles y de santos, pinturas de gran formato para los templos y biombos. Además, los pintores les daban vida a las esculturas con el encarnado.</p>



<p>Otros pintores destacados fueron Pedro de Liendo y su hija Sebastiana. Pedro fue el encarnador de las obras escultóricas de Quirio Cataño. <strong>Otro pintor fue Francisco Martín, afrodescendiente, que vivió en Santiago de Guatemala en el siglo XVII.</strong></p>



<h2 class="wp-block-heading">Cultura y economía</h2>



<p>La primera imprenta llegó a Guatemala en 1660, con lo que comenzaron a publicarse libros. <strong>Uno de los más destacados fue el informe sobre los terremotos de 1773 de fray Felipe Cadena, donde se describe la situación de los edificios reales y eclesiásticos de la ciudad de Santiago</strong>, después de dichos sismos. La casa de la primera imprenta albergó por muchos años al Museo del Libro Antiguo, que mostraba joyas incunables —ediciones hechas entre la invención de la imprenta y el año 1500— y primeras ediciones de antañones libros.</p>



<p><strong>En 1676 fue autorizada por el rey Carlos II la fundación de la Real y Pontificia </strong><em><strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/usac-340-aos-de-fundacion/">Universidad de San Carlos de Borromeo</a>,</strong></em> donde se impartían cuatro carreras: teología, filosofía, derecho y medicina. Las dos primeras eran las carreras para seminaristas.</p>



	<div class="note-separator-large"></div>
	<div class="note-normal-container__individual-new-container nospeech">
		<div class="note-normal-container__individual-news">
			<h3 class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">CONTENIDO PARA SUSCRIPTORES</h3>
			<div id="cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746" style="display: contents"></div>
		</div>
	</div>
	<div class="note-separator-large"></div>
	<script type="text/javascript">	var cX = window.cX = window.cX || {}; cX.callQueue = cX.callQueue || [];cX.CCE = cX.CCE || {}; cX.CCE.callQueue = cX.CCE.callQueue || [];cX.CCE.callQueue.push(["run",{	widgetId: "f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746",	targetElementId: "cx_f21215e77172b30cf23eecd88a48f598e4721746"}]);</script>


<p><strong>La Real Casa de Moneda fue aprobada para acuñar moneda en la ciudad de Santiago de Guatemala en 1731. </strong>Se acuñaba poca moneda, siempre en plata. Era utilizada para el comercio exterior. Así es que en Guatemala se utilizaba el cacao como moneda. En algunos casos, se hacía por trueque.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Cofradías y devociones</h2>



<p>Las órdenes religiosas establecidas en la ciudad de Santiago despertaron en los habitantes la devoción a los santos.<strong> Se congregaron en cofradías y hermandades religiosas. Las integraron toda clase de individuos de distintas clases sociales y etnias.</strong> Las primeras se fundaron en las iglesias de las órdenes mendicantes, como dominicos, franciscanos, agustinos y mercedarios, y en parroquias.</p>



<p><strong>Posteriormente, aparecieron otras cofradías, integradas por indígenas, mestizos, mulatos y afrodescendientes, entre otros. </strong>En el barrio de La Candelaria se fundó la cofradía de Jesús Nazareno, integrada por indígenas kaqchikeles, quienes mandaron a fabricar la imagen de Jesús con la cruz a cuestas.</p>



<p>En la iglesia y convento de san Agustín se fundó en 1622 la cofradía de san Nicolás de Tolentino, integrada por afrodescendientes y mulatos. <strong>En 1675, la cofradía de Jesús Nazareno de la ermita de San Jerónimo fue instituida por españoles, indígenas y mestizos —ladinos—. </strong>La hermandad de<em><strong> <a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/hemeroteca/el-nazareno-que-llora-el-lunes-santo/">Jesús Nazareno de la ermita de la Cruz del Milagro</a></strong></em> —barrio de Chipilapa— fue fundada el 3 de agosto de 1736, y la integraron, en su mayoría, mestizos y, luego, mulatos.</p>



<p>Por cuestiones étnicas y económicas, algunas cofradías tuvieron problemas relacionados con la recolección de limosnas y las procesiones durante la Semana Santa, entre los siglos XVII y XVIII. <strong>Claro ejemplo fue el pleito entre las cofradías penitenciales de Jesús Nazareno de La Merced y</strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/cinco-razones-de-la-importancia-de-la-devocion-de-jesus-de-candelaria/"><em><strong> Jesús Nazareno de Candelaria</strong></em></a><strong><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/cinco-razones-de-la-importancia-de-la-devocion-de-jesus-de-candelaria/"> </a>en 1677.</strong> La primera, dirigida por españoles, y la segunda, por indígenas. Llevaron la pelea a altos niveles de la Iglesia católica. Los primeros se consideraban los únicos con derecho a realizar las procesiones y las recaudaciones de Semana Santa.</p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/el-arte-y-la-discusion-sobre-donde-debe-estar/"><img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-MARIO-ANTONIO-SANDOVAL-2024-2.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-MARIO-ANTONIO-SANDOVAL-2024-2.png 300w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-MARIO-ANTONIO-SANDOVAL-2024-2.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-MARIO-ANTONIO-SANDOVAL-2024-2.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/07/EDT-MARIO-ANTONIO-SANDOVAL-2024-2.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" loading="lazy" decoding="async" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/opinion/columnasdiarias/el-arte-y-la-discusion-sobre-donde-debe-estar/">El arte y la discusión sobre dónde debe estar</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/artistas-de-imagenes-religiosas-mantienen-la-tradicion-escultorica-guatemalteca/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/12/RD-JDG-24112022-ESCULTOR029_72205585.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Artistas de imágenes religiosas mantienen la tradición escultórica guatemalteca" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/12/RD-JDG-24112022-ESCULTOR029_72205585.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/12/RD-JDG-24112022-ESCULTOR029_72205585.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/12/RD-JDG-24112022-ESCULTOR029_72205585.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/12/RD-JDG-24112022-ESCULTOR029_72205585.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2022/12/RD-JDG-24112022-ESCULTOR029_72205585.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/artistas-de-imagenes-religiosas-mantienen-la-tradicion-escultorica-guatemalteca/">Artistas de imágenes religiosas mantienen la tradición escultórica guatemalteca</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Esta es una pequeña muestra de la vida y arte de la ciudad de Santiago de Guatemala, <strong>en conmemoración de sus 500 años de fundación.</strong></p>



<h2 class="wp-block-heading">Cofradías</h2>



<ul class="wp-block-list">
<li>La Archicofradía del Santísimo Sacramento fue fundada en la Catedral, alrededor de 1543, y se encargaba del culto al Santísimo.</li>



<li>La Cofradía de Nuestra Señora del Rosario se fundó en la iglesia de Santo Domingo en 1559, cuya función era fomentar el rezo del rosario.</li>



<li>La Cofradía Penitencial de Jesús Nazareno se fundó en 1583, en la iglesia de La Merced. Los cofrades mandaron a hacer retablos, esculturas y pinturas de la Pasión de Cristo.</li>



<li>La Cofradía del Cordón de San Francisco fue fundada en el templo franciscano en 1590.</li>



<li>La Cofradía de la Veracruz se fundó a finales del siglo XVI, en esta última iglesia, encargada de venerar un fragmento de la cruz de Cristo, conocido como Lignum Crucis.</li>
</ul>



<p>*Historiadores del arte</p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="revista-d" data-modified="120" data-title="Cómo era la vida en Santiago de Guatemala" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">19497622</post-id>                    </item>
                                        <item>
                        <title>Conversatorio plantea otras miradas sobre la &#8220;conquista&#8221; en Guatemala</title>
                        <link>https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/vida/escenario/500-anos-de-la-llegada-espanola-conversatorio-indagara-en-las-distintas-versiones-de-esta-historia/</link>
                                                <pubDate>Fri, 16 Feb 2024 14:00:00 +0000</pubDate>
                        <dc:creator><![CDATA[ <div class="editorial-container__name" style="font-weight: 500;font-family: &quot;Acto-Small-Medium&quot;, Roboto !important;font-size: 14px !important;line-height: 18px !important;color: #00b9f2 !important;" >
       						Escenario</div>

						<div class="note-normal-container__author-variant-two special-style-normal-note-author">
							<h3 class="special-pill-note-container-title">ESCRITO POR:</h3>
								<div class="columnista-individual-container reset-margin w-100 col-12">
									<img width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?quality=52&amp;w=150" class="avatar avatar-150 photo columnista-individual-container__photo special-img-author-note rounded-circle wp-post-image" alt="" decoding="async" loading="lazy" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" />									<div class="columnista-individual-container__details">
										<h2 class="columnista-individual-container__author font-size-author-note special-border-none">Alejandro Ortiz</h2>
										<h3 class="columnista-individual-container__description">
											Periodista de Prensa Libre especializado en temas sobre cultura y bienestar, con 5 años de experiencia.										</h3>
									</div>
								</div>
						</div>
						<div class="editorial-container__date" style="margin: 8px 0;font-family: &quot;Acto-Small-Light&quot;, Roboto !important;font-weight: 300 !important;font-size: 20px !important;line-height: 18px !important;color: #474747 !important;"><span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-02-16T08:00:00-06:00">16 de febrero de 2024</time></span></div>]]></dc:creator>
                                                <category><![CDATA[Escenario]]></category>
                        <guid isPermaLink="false">https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/?p=17851542</guid>
                                                    <description><![CDATA[El evento gratuito que se realizará en la Universidad del Valle se aproximará desde la narrativa indígena hasta la ingeniería militar y los efectos de la llamada conquista en Guatemala. ]]></description>
                                                                                        <content:encoded><![CDATA[<img width="1200" height="763" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/02/428158144_910372054428413_7412615241725912797_n.jpg?quality=52&amp;w=1200" class="attachment-featured-medium size-featured-medium" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/02/428158144_910372054428413_7412615241725912797_n.jpg 1583w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/02/428158144_910372054428413_7412615241725912797_n.jpg?resize=768,488 768w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/02/428158144_910372054428413_7412615241725912797_n.jpg?resize=1536,976 1536w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/02/428158144_910372054428413_7412615241725912797_n.jpg?resize=150,95 150w" sizes="auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px" loading="lazy" decoding="async" /><style>
				.img_fo{
				    aspect-ratio: 16/9;
                    width: 100%;
                    height: auto;
                    margin-bottom: 8px;
                    object-fit: contain;
				}
			</style><style>
				.badge-pl-plus__md-and-lg__element-text{
					font-family: "Acto-Tiny-Medium" !important;
					color: #0f213b !important;
					font-size: 12px !important;
					line-height: 15px !important;
					z-index: 2 !important;
					padding-top: 2px !important;
					padding-right: 2px !important;
				}
				.posted-on{
					color: #474747;
					font-family: Acto-Small-Light;
					font-size: 14px;
					font-style: normal;
					font-weight: 300;
					line-height: 18px;
				}

				.ux-excerpt-post{
					color: #474747 !important;
					font-family: Acto-Large-Light !important;
					font-size: 20px !important;
					font-style: normal !important;
					font-weight: 300 !important;
					line-height: 27px !important;
				}

			</style><div class="nospeech note-normal-container__principal-new-section text-uppercase"><h3 style="font-family: Acto-Small-Medium !important" class="note-normal-container__principal-new-section text-uppercase">Escenario</h3></div><h1 style="font-family: Acto-Heading-H5 !important" class="note-normal-container__principal-new-title">Conversatorio plantea otras miradas sobre la &#8220;conquista&#8221; en Guatemala</h1><h2 class="note-normal-container__principal-new-subtitle ux-excerpt-post">El evento gratuito que se realizará en la Universidad del Valle se aproximará desde la narrativa indígena hasta la ingeniería militar y los efectos de la llamada conquista en Guatemala. </h2>
	<div class="note-separator-small"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__author-container">
                    <div class="note-normal-container__author">
                        <img src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?quality=52&amp;w=54" class="avatar avatar-54 photo note-normal-container__author-img rounded-circle wp-post-image" alt="" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2018/12/Jose-Alejandro-Ortiz-Lopez.jpg?resize=96,96 96w" sizes="(max-width: 54px) 100vw, 54px" loading="lazy" decoding="async" />
                        <div class="note-normal-container__author-description">
                            <p class="note-normal-container__author-description-name"><span class="byline"><span class="author vcard redesign-link"><a href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/author/alejandro-ortiz/" title="Posts by Alejandro Ortiz" class="author url fn" rel="author">Alejandro Ortiz</a></span></span></p>
                <div class="note-normal-container__author-description-time-container" 
                     style="display:flex; align-items:center; gap:8px; flex-wrap:nowrap;">
            
                    <span style="font-family: Acto-Small-Medium !important; display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-02-16T08:00:00-06:00">16 de febrero de 2024</time></span>
                    </span>
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">|</span>
            
                    <img decoding="async" loading="lazy" 
                         src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/time-clock.svg" 
                         class="note-normal-container__author-description-hour" 
                         alt="time-clock" 
                         style="display:inline-block; vertical-align:middle; width:16px; height:16px;">
            
                    <span style="display:inline-block; line-height:1; white-space:nowrap;">
                        <span class="posted-on"><time class="sart-time entry-date published updated" datetime="2024-02-16T08:00:00-06:00">08:00h</time></span>
                    </span>
            
                </div>
            </div>
        </div>
        <div class="note-normal-container__author-description-icon" style="background-color: #eeefee; border-radius: 50px; display: flex; justify-content: center; padding-left: 2%; padding-top: 5px; padding-bottom: 5px; padding-right: 1%;">
                        <div class="share-rrss-container__rrss a2a_kit a2a_default_style">
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_facebook" title="Compartir en Facebook">
                                    <svg height="35" style="fill-rule:evenodd;clip-rule:evenodd;stroke-linejoin:round;stroke-miterlimit:2;" version="1.1" viewBox="0 0 512 512" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:serif="http://www.serif.com/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><path d="M512,256c0,-141.385 -114.615,-256 -256,-256c-141.385,0 -256,114.615 -256,256c0,127.777 93.616,233.685 216,252.89l0,-178.89l-65,0l0,-74l65,0l0,-56.4c0,-64.16 38.219,-99.6 96.695,-99.6c28.009,0 57.305,5 57.305,5l0,63l-32.281,0c-31.801,0 -41.719,19.733 -41.719,39.978l0,48.022l71,0l-11.35,74l-59.65,0l0,178.89c122.385,-19.205 216,-125.113 216,-252.89Z" style="fill:#1877f2;fill-rule:nonzero;"/><path d="M355.65,330l11.35,-74l-71,0l0,-48.022c0,-20.245 9.917,-39.978 41.719,-39.978l32.281,0l0,-63c0,0 -29.297,-5 -57.305,-5c-58.476,0 -96.695,35.44 -96.695,99.6l0,56.4l-65,0l0,74l65,0l0,178.89c13.033,2.045 26.392,3.11 40,3.11c13.608,0 26.966,-1.065 40,-3.11l0,-178.89l59.65,0Z" style="fill:#fff;fill-rule:nonzero;"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Facebook</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_x" title="Compartir en X">
                                        <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 1200 1200" fill="none">
                                          <circle cx="600" cy="600" r="600" fill="black"/>
                                          <g transform="translate(200,200) scale(0.6)">
                                            <path d="M714.163 519.284L1160.89 0H1055.03L667.137 450.887L357.328 0H0L468.492 681.821L0 1226.37H105.866L515.491 750.218L842.672 1226.37H1200L714.137 519.284H714.163ZM569.165 687.828L521.697 619.934L144.011 79.6944H306.615L611.412 515.685L658.88 583.579L1055.08 1150.3H892.476L569.165 687.854V687.828Z" fill="white"/>
                                          </g>
                                        </svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en X</span>
                                    </a>
                                </div>
                                <div class="share-rrss-container__item">
                                    <a class="a2a_button_linkedin" title="Compartir en LinkedIn">
                                        <svg enable-background="new 0 0 32 32" height="35" id="Layer_1" version="1.0" viewBox="0 0 32 32" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><g><circle clip-rule="evenodd" cx="16" cy="16" fill="#007BB5" fill-rule="evenodd" r="16"/><g><rect fill="#FFFFFF" height="14" width="4" x="7" y="11"/><path d="M20.499,11c-2.791,0-3.271,1.018-3.499,2v-2h-4v14h4v-8c0-1.297,0.703-2,2-2c1.266,0,2,0.688,2,2v8h4v-7    C25,14,24.479,11,20.499,11z" fill="#FFFFFF"/><circle cx="9" cy="8" fill="#FFFFFF" r="2"/></g></g><g/><g/><g/><g/><g/><g/></svg>
                                        <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en LinkedIn</span>
                                    </a>
                                </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_whatsapp" title=Compartir en Whatsapp>
                                    <svg enable-background="new 0 0 128 128" height="35" id="Layer_1" version="1.1" viewBox="0 0 128 128" width="35" xml:space="preserve" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"><circle cx="64" cy="64" fill="#25D366" r="64"/><g><path d="M92.346,35.49c-7.522-7.53-17.523-11.678-28.179-11.683c-21.954,0-39.826,17.868-39.833,39.831   c-0.004,7.022,1.831,13.875,5.316,19.913L24,104.193l21.115-5.538c5.819,3.171,12.369,4.844,19.036,4.847h0.017l0,0   c21.954,0,39.823-17.871,39.832-39.833C104.005,53.027,99.864,43.019,92.346,35.49 M64.168,96.774h-0.013   c-5.943-0.002-11.769-1.598-16.853-4.614l-1.209-0.718l-12.53,3.287l3.343-12.216l-0.787-1.256   c-3.315-5.27-5.066-11.361-5.062-17.619c0.006-18.253,14.859-33.104,33.121-33.104c8.844,0.002,17.155,3.451,23.407,9.71   c6.251,6.258,9.691,14.575,9.689,23.422C97.268,81.922,82.415,96.774,64.168,96.774 M82.328,71.979   c-0.996-0.499-5.889-2.904-6.802-3.239c-0.913-0.332-1.574-0.497-2.238,0.499s-2.571,3.239-3.153,3.903   c-0.58,0.664-1.16,0.748-2.156,0.249s-4.202-1.549-8.001-4.941c-2.96-2.637-4.958-5.899-5.538-6.895s-0.062-1.533,0.437-2.03   c0.448-0.446,0.996-1.162,1.493-1.744c0.497-0.582,0.663-0.997,0.995-1.66c0.332-0.664,0.167-1.245-0.083-1.743   c-0.25-0.499-2.24-5.398-3.068-7.391c-0.809-1.941-1.629-1.678-2.239-1.708c-0.582-0.028-1.245-0.036-1.908-0.036   c-0.663,0-1.742,0.249-2.654,1.246c-0.911,0.996-3.483,3.403-3.483,8.304c0,4.898,3.566,9.632,4.064,10.295   c0.498,0.663,7.018,10.718,17.002,15.029c2.374,1.024,4.229,1.637,5.674,2.097c2.384,0.759,4.554,0.65,6.27,0.394   c1.912-0.285,5.888-2.407,6.719-4.732c0.829-2.324,0.829-4.316,0.578-4.732C83.986,72.727,83.322,72.478,82.328,71.979" fill="#FFFFFF"/></g></svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Compartir en Whatsapp</span>
                                </a>
                            </div>
                            <div class="share-rrss-container__item">
                                <a class="a2a_button_copy_link" title=Copiar enlace>
                                    <svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="35" height="35" viewBox="0 0 24 24" class="share-rrss-container__rrss-img" fill="none">
                                        <path d="M0 12C0 5.37258 5.37258 0 12 0C18.6274 0 24 5.37258 24 12C24 18.6274 18.6274 24 12 24C5.37258 24 0 18.6274 0 12Z" fill="#0F213B"/>
                                        <g clip-path="url(#clip0_3210_33851)">
                                            <path d="M10.833 12.583C11.0835 12.9179 11.4031 13.195 11.7702 13.3955C12.1372 13.5961 12.5431 13.7153 12.9602 13.7452C13.3774 13.7751 13.7961 13.7149 14.188 13.5687C14.5798 13.4225 14.9357 13.1938 15.2313 12.898L16.9813 11.148C17.5126 10.5979 17.8066 9.86114 17.8 9.0964C17.7933 8.33166 17.4866 7.60012 16.9458 7.05935C16.405 6.51858 15.6735 6.21183 14.9088 6.20519C14.144 6.19854 13.4073 6.49253 12.8572 7.02382L11.8538 8.02132" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                            <path d="M13.1663 11.4157C12.9158 11.0808 12.5962 10.8037 12.2291 10.6032C11.8621 10.4027 11.4562 10.2834 11.0391 10.2535C10.6219 10.2237 10.2032 10.2839 9.81134 10.43C9.41948 10.5762 9.06364 10.8049 8.76796 11.1007L7.01796 12.8507C6.48667 13.4008 6.19268 14.1376 6.19933 14.9023C6.20597 15.6671 6.51272 16.3986 7.05349 16.9394C7.59426 17.4802 8.3258 17.7869 9.09054 17.7935C9.85528 17.8002 10.592 17.5062 11.1421 16.9749L12.1396 15.9774" stroke="#F5F5F5" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        </g>
                                        <defs>
                                            <clipPath id="clip0_3210_33851">
                                                <rect width="14" height="14" fill="white" transform="translate(5 5)"/>
                                            </clipPath>
                                        </defs>
                                    </svg>
                                    <span class="share-rrss-container__tooltip">Copiar enlace</span>
                                </a>
                            </div>
                        </div>
                        <div class="share-rrss-container__share-img">
                                    <svg width="24" height="24" viewBox="0 0 24 24" fill="none" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg">
                                        <path d="M11.8571 5H6.71429C6.25963 5 5.82359 5.1873 5.5021 5.5207C5.18061 5.8541 5 6.30628 5 6.77778V21L11 16.5556L17 21V10.3333" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M17 3V7" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                        <path d="M15 5H19" stroke="#E3E3E3" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round"/>
                                    </svg>
                                    <a id="save-fav-img" class="tosavefav" style="text-decoration: none">
                                    <span class="share-rrss-container__share-img-text reset-margin actions">Guardar artículo</span>
                                </a>
                        </div>
                        <input type="hidden" value="17851542" id="id_post">
                    </div>
                </div>
                <div class="note-separator-medium"></div>
                <div class="nospeech note-normal-container__second-new">
                    <img width="1360" height="768" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/02/428158144_910372054428413_7412615241725912797_n.jpg?quality=52&amp;w=1360&amp;h=768&amp;crop=1" class="note-normal-container__second-new-img d-block wp-post-image" alt="" fetchpriority="high" loading="eager" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/02/428158144_910372054428413_7412615241725912797_n.jpg?resize=1360,768 1360w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/02/428158144_910372054428413_7412615241725912797_n.jpg?resize=235,132 235w" sizes="(max-width: 1360px) 100vw, 1360px" decoding="async" />
                    <h4 class="note-normal-container__second-new-description mb-1 pb-1 special-border-bottom d-block" style="text-align: right">
                        Una escena del lienzo de Tlaxcala muestra la invasión española frente a personas originarias de Mesoamérica.  (Foto Prensa Libre: Proyecto Lienzo de Tlaxcala)
                    </h4>
                    <!--h4 class="note-normal-container__second-new-author special-border-bottom">
                        Foto:
                    </h4-->
                    <div class="note-separator-large"></div>
                </div>
	<script>
                    document.addEventListener('DOMContentLoaded', function () {
                        const saveFavImg = document.getElementById('save-fav-img');

                        if (saveFavImg) {
                            saveFavImg.addEventListener('click', function () {
                                const user = tp?.pianoId?.getUser?.();

                                if (user && user.uid !== '0' && this.classList.contains('tosavefav')) {
                                    const postIdInput = document.getElementById('id_post');
                                    const post_id = postIdInput ? postIdInput.value : null;
                                    if (!post_id) return;

                                    fetch('https://foservices.prensalibre.com/usuario/favoritos/save_piano', {
                                        method: 'POST',
                                        headers: {
                                            'Content-Type': 'application/x-www-form-urlencoded',
                                        },
                                        body: new URLSearchParams({
                                            uid: user.uid,
                                            aid: post_id
                                        }),
                                    })
                                    .then(response => response.json())
                                    .then(data => {
                                        const actions = saveFavImg.querySelector('.actions');
                                        if (actions) {
                                            actions.textContent = data.message;
                                        }

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: 'Artículo guardado',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados');

                                        sendPostMessageGtag({
                                            event_label: '<?php echo Conversatorio plantea otras miradas sobre la &#8220;conquista&#8221; en Guatemala; ?>',
                                            value: '1',
                                        }, 'articulos_guardados_detalle');

                                        if (data.message !== 'guardar') {
                                            saveFavImg.classList.remove('tosavefav');
                                            saveFavImg.classList.add('tomyfavs');
                                        }
                                    })
                                    .catch(error => {
                                        console.error('Error en la petición:', error);
                                    });
                                }

                                if (this.classList.contains('tomyfavs')) {
                                    window.open('https://www.prensalibre.com/mis-articulos/', '_blank');
                                }
                            });
                        }
                    });
                </script>


<p>La historia no siempre fue <strong>como nos la contaron en las aulas</strong>. De allí que podamos lanzarle preguntas al tiempo, confrontar el pasado y reconciliar los <strong>vacíos históricos que nos anteceden.</strong> &nbsp;</p>



<p>Como ejemplo de esto, miembros de la <strong>Facultad de Ciencias Sociales de la Universidad del Valle de Guatemala</strong> junto a integrantes de la <strong>Academia de Geografía e Historia </strong>y del <strong>Centro de Investigaciones Arqueológicas y Antropológicas</strong> abrirán el debate sobre <strong>la historia de la colonización española</strong> y la manera tanto oficial como especulativa en la que esta se ha relatado en n una jornada de <strong>tres conversatorios</strong> titulados <strong><em>A 500 años de la conquista española</em></strong>. </p>



<p>El evento se llevará a cabo este <strong>sábado 17 de febrero</strong> en las instalaciones del <strong>Auditorio Dr. Carlos Manuel Paiz Andrade </strong>de la Universidad del Valle (UVG) y en el Facebook de <a href="https://www.facebook.com/arqueologiauvg/" data-type="link" data-id="https://www.facebook.com/arqueologiauvg/">Arqueología en UVG</a><strong>, </strong>desde las<strong> 09:00 hasta las 14:00 horas.</strong> La cita contará con la participación de <strong>varios académicos provenientes de Guatemala, El Salvador, México y Estados Unidos. </strong></p>



<p>Las ponencias que buscan abrir el espacio <strong>de manera gratuita</strong> a los interesados y curiosos por la historia de Guatemala, serán realizadas en una fecha específica que resuena con febrero de <strong>1524</strong>; momento en el que se supone arribaron los españoles a las costas del ahora país. </p>



		<div class="nospeech note-normal-container__individual-new-container mb-4">
			<div class="note-normal-container__individual-news">
				<h2 style="color: #00b9f2;font-family: Acto-Small-Medium;font-size: 14px;font-style: normal;font-weight: 700;margin-bottom: 0" class="note-normal-container__principal-new-section">LECTURAS RELACIONADAS</h2>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/ciudades/peten/descubrimiento-arqueologico-en-guatemala-mascara-de-jade-y-piezas-milenarias-revelan-la-conexion-entre-teotihuacan-y-las-tierras-bajas-maya/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Presentacion1-2.png?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Descubrimiento arqueológico en Guatemala: Máscara de jade y piezas milenarias revelan la conexión entre Teotihuacán y las tierras bajas maya" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Presentacion1-2.png?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Presentacion1-2.png?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Presentacion1-2.png?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Presentacion1-2.png?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2024/01/Presentacion1-2.png?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/ciudades/peten/descubrimiento-arqueologico-en-guatemala-mascara-de-jade-y-piezas-milenarias-revelan-la-conexion-entre-teotihuacan-y-las-tierras-bajas-maya/">Descubrimiento arqueológico en Guatemala: Máscara de jade y piezas milenarias revelan la conexión entre Teotihuacán y las tierras bajas mayas</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div>	<div class="note-normal-container__individual-news-item"><a class="links-apertura ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/danzas-folcloricas-de-guatemala-su-historia-y-significado/"><img loading="lazy" decoding="async" width="150" height="150" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/RD-110922-DANZA-LA-CONQUISTAph08_70433220.jpg?quality=52&amp;w=150&amp;h=150&amp;crop=1" class="note-normal-container__individual-news-item-img wp-post-image" alt="Danzas folclóricas de Guatemala" srcset="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/RD-110922-DANZA-LA-CONQUISTAph08_70433220.jpg?resize=150,150 150w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/RD-110922-DANZA-LA-CONQUISTAph08_70433220.jpg?resize=600,600 600w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/RD-110922-DANZA-LA-CONQUISTAph08_70433220.jpg?resize=332,332 332w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/RD-110922-DANZA-LA-CONQUISTAph08_70433220.jpg?resize=80,80 80w, https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/uploads/2023/09/RD-110922-DANZA-LA-CONQUISTAph08_70433220.jpg?resize=96,96 96w" sizes="auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px" /></a>	<h2 class="note-normal-container__individual-news-item-description reset-margin" style="font-size: 16px">
						<a class="lectura-rel-a text-decoration-none ux-utm-lecturas-relacionadas" href="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/revista-d/danzas-folcloricas-de-guatemala-su-historia-y-significado/">Danzas folclóricas de Guatemala: su historia y significado</a>
					</h2>
					<img decoding="async" loading="lazy" src="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co/wp-content/themes/ux_prensalibre/client/build/images/iconos/chevron-right-black.svg" class="note-normal-container__individual-news-item-chevron" alt="chevron-right" />
				</div></div>
		</div>
	


<p>Son muchos los registros que establecen esta fecha como la más verídica, sin embargo, existen <strong>opiniones confrontadas que desmienten o cuestionan la veracidad del año. </strong></p>



<p>&#8220;Algunos dicen que los españoles habían entrado desde diciembre del año anterior. Por eso tratamos de hacer el evento en una fecha que estuviera <strong>cercana a la posible entrada y al 20 de febrero, que es cuando supuestamente se dio la batalla en la que murió Tecún Uman</strong>&#8220;, explica Tomás Barrientos, doctor en Arqueología y Director del Departamento de Arqueología y Centro de Investigaciones Arqueológicas y Antropológicas (CIAA). </p>



<p>De acuerdo con Barrientos, las motivaciones de explorar esta época responde a una falta de registros del momento en que ocurrieron las invasiones: &#8220;<strong>La mayoría de registros son posteriores y no tienen mucho detalles</strong>. La principal fuente que narra eso son las cartas que escribe Pedro de Alvarado a Hernán Cortés, que son muy breves y no dan un lujo de detalle&#8221;. </p>



<p>Aunque para narrar esta parte de la historia del territorio que hoy conocemos como Guatemala se consideran los registros indígenas, es importante abrir la conversación. </p>



<p>&#8220;Cómo hay varias versiones y ninguna fue presencial, esto se ha convertido en leyenda y mucho de lo que se ha divulgado no tiene una base histórica muy fuerte. En vez de reconocer que <strong>hay varias versiones de la conquista, a veces se toma solo una versión, que es la de los vencedores, y se oficializa</strong>&#8220;, añade Tomás Barrientos. </p>



<p>Con disposición a hurgar en los hechos, los vacíos y las discrepancias históricas alrededor de estos eventos colonizadores, el conversatorio <strong><em>A 500 años de la conquista española</em></strong> sumará distintas ópticas investigativas que implican<strong> la</strong> <strong>Historia y la Arqueología</strong>. Entre los distintos aspectos abordados destacan temas <strong>religiosos, sociales, económicos y militares. </strong></p>



<p>El evento será dividido <strong>en tres bloques de conversatorios </strong>que a la vez se integrarán de distintas ponencias. Será distribuido de la siguiente manera: </p>



<ul class="wp-block-list">
<li>&#8220;<strong>Narrativas indígenas sobre el proceso de <em>conquista</em>&#8220;</strong><em>: </em>Se abordará sobre crónicas, filología, organización y formas de resistencia y transculturización de los grupos originarios. </li>



<li><strong>&#8220;<em>La campaña de conquista</em>&#8220;:</strong> Temas como el impacto de los caballos y las yeguas en Mesoamérica, las campañas militares y apreciaciones sobre la conquista en Guatemala, Honduras y Yucatán se expondrán en este bloque. </li>



<li>&#8220;Los efectos inmediatos de la conquista&#8221;: El último momento del conversatorio discutirá sobre varias guerras que se dieron en las Tierras Altas mayas, la encomienda en Chiapas, la moneda antes y después de la conquista y sobre las fuentes etnográficas y arqueológicas en el proceso colonizador de Cuscatlán a San Salvador. </li>
</ul>



<p>De acuerdo con Tomás Barrientos, la intención de hacer confluir estos temas radica en la necesidad de crear una visión más amplia sobre la historia. A consideración del también catedrático, <strong>el tema de la conquista suele enseñar en el país de forma &#8220;simplista&#8221;</strong>. </p>



<p>El conversatorio <strong><em>A 500 años de la conquista española</em></strong> busca ayudar al cambio en las deficiencias de la enseñanza a nivel escolar de manera honesta, subraya el arqueólogo entrevistado. </p>



<p>&#8220;Estamos tratando de romper la enseñanza de la historia que es desactualizada, sesgada y lo más importante, poco crítica. <strong>Enseñarle a los niños que los indígenas pensaban que los soldados y el caballo eran una misma persona, es algo sin fundamento;</strong> <strong>el contar las batallas de</strong> <strong>forma mitológica</strong> <strong>y hasta romántica le quita seriedad al tema</strong>&#8220;, comparte. </p>



<p>Procurar este espacio implica reflexionar para sus organizadores un mejor entendimiento sobre la identidad en Guatemala. De acuerdo con Tomás Barrientos, es necesario apuntar a estas conversaciones ya que, más allá de la ruptura que supuso <strong>la transición de la preconquista a la conquista</strong>, fuimos perdiendo una forma de reconocernos. </p>



<p>&#8220;Dejamos de ser pueblos originarios pero nos convertimos en españoles. Al conmemorar la conquista <strong>tenemos que recordar que cambió el rumbo de nuestra histpria. El territorio se transformó y se nos impuso una nueva manera de vivir</strong>&#8220;, comenta el investigador quien subraya en la importancia de revalorizar la historia.  </p>



<p>El académico insiste tomar en cuenta que <strong>la transformación de sociedades americanas </strong>-como la que estaba en Guatemala- <strong>era algo inevitable. </strong></p>



<p>&#8220;Hubieran sido los ingleses o los holandeses años después. El contexto general es un hecho irreversible. <strong>Entre más entendemos esto podemos procurar una identidad más sólida que en narrativas superficiales. Nuestras verdaderas raíces como guatemaltecos están en comprender estos acontecimientos.</strong> Entender el pasado nos enseña a comprender el presente y planear el futuro&#8221;, concluye Barrientos. </p>
<div class="gsp_post_data" data-post_type="post" data-cat="escenario,guatemala" data-modified="120" data-title="Conversatorio plantea otras miradas sobre la &#8220;conquista&#8221; en Guatemala" data-home="https://prensalibre-com-develop.go-vip.co"></div>]]></content:encoded>
                                                                                                        <media:content url="" medium="image"/>
                                                                                                <post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">17851542</post-id>                    </item>
                            </channel>
    </rss>
    